د افغانستان د خبریالانو سازمان نن پنجشنبې د تلوېزیون د نړیوالې ورځې په مناسبت په یوه خبرپاڼه کې ویلي چې که د افغانستان د رسنیو ملاتړ ونه شي، په دې هېواد کې د بیان د ازادۍ راتلونکې له جدي خظر سره مخامخېږي.

دې سازمان ویلي چې په تېرو درېیو کلونو کې د افغانستان تصویري رسنۍ له پر له‌پسې او پراخو محدودیتونو سره مخامخ دي.

د افغانستان د خبریالانو د سازمان په وینا، د افغانستان ګڼ تلوېزیوني چاینلونه د خپل فعالیت بس کولو یا د خپلو خپرونو د محتوا بدلولو ته اړ ایستل شوې دي.

د نومبر ۲۱مه په دې خاطر د تلوېزیون نړیواله ورځ نومول شوې چې د کلتور، معلوماتو او زده‌کړو په پراختیا کې د تلوېزیونونو پر رول ټینګار وشي.

د افغانستان د ملي مقاومت جبهې تایید کړه چې د دوی یو قومندان حسیب پنجشیری «حسیب قوای مرکز» وژل شوی دی.

د طالبانو د دې مخالفې وسلې والې ډلې د سیاسي دفتر مشر عبدالله خنجاني پنجشنبه ناوخته په خپله ایکس پاڼه د حسیب پنجشیري د وژنې خبر ورکړی.

تر دې مخکې د طالبانو د حکومت یوې معتبرې سرچینې ازادي راډیو ته وویل چې د طالبانو ځانګړو ځواکونو حسیب قوای مرکز په یو لړ عملیاتو کې وژلی او د هغه ۱۳ ملګري یې نیولي دي.

د طالبانو اړوند رسنیو له هغې ډلې المرصاد لومړی د یو لړ عملیاتو پر مهال د حسیب قوای مرکز د وژنې خبر خپور کړی و.

حسیب قوای مرکز په تېر جمهوري نظام کې د کورنیو چارو وزارت له خوا د «وژنو او غلاو» په تور تر تعقیب لاندې و.

دی د طالبانو له بیا واکمنېدو سره په ۲۰۲۱ کال کې د احمد مسعود په مشرۍ له ملي مقاومت جبهې سره یوځای شوی و.

د نړۍ په بازارونو کې د اومو تېلو د بیو د لوړوالي لړۍ نن هم دوام موندلی او په اروپايي بازارونو کې د برنټ اومو تېلو بیه نژدې ۹۴ ډالرو ته رسېدلې ده.

د امریکا د WTI اومو تېلو بیه هم له ۸۶ ډالرو لوړه شوې ده. د رویټرز د راپور له مخې، برنټ تېل د اکتوبر لپاره شاوخوا ۹۴.۰۶ ډالر او WTI شاوخوا ۸۷.۶۷ ډالر فی بېرل ته رسېدلي دي. 

دا د روانې میاشتې تر ټولو لوړه کچه بلل کېږي. د تېلو د بیو د لوړوالي اصلي لامل د منځني ختیځ روان کړکېچ، د ایران او امریکا ترمنځ د جګړې او د هرمز تنګي له لارې د تېلو د لېږد په اړه اندېښنې دي. 

بازارونه اندېښمن دي چې د سیمې د کړکېچ دوام ښايي د نړۍ د تېلو په عرضه کې نور اختلالات رامنځته کړي، چې په پایله کې به د تېلو بیې لا لوړې شي.

هند د افغانستان په پلازمېنه کابل کې یوه روغتیايي مرکز ته د طبي توکو مرسته رسولې او ټینګار یې کړی چې له افغان ولس سره به بشري ملاتړ ته دوام ورکړي.

د هندي رسنیو د راپور له مخې، د طبي توکو دغه مرسته د کابل یوه روغتون ته سپارل شوې ده. د هند له لوري دا اقدام د افغانستان له خلکو سره د بشري او روغتیايي مرستو د دوام په لړ کې بلل شوی دی.

هند وايي، د روغتیايي اړتیاوو په برخه کې افغانانو ملاتړ کوي او هڅه کوي چې د اړتیا وړ طبي توکي روغتیايي مرکزونو ته ورسوي.

د طالبانو د حکومت د کرنې، اوبو لګولو او مالدارۍ وزارت وايي، د افغانستان او بیلاروس د ګډې اقتصادي او تجارتي کمېسیون دوهمه غونډه د بیلاروس په پلازمېنه منسک کې ترسره شوې ده.

دغه وزارت د پنجشنبې ورځې، د اسد ۲۹مې، په یوه بیان کې ویلي چې په غونډه کې د دواړو هېوادونو پلاوو ګډون کړی وو. د طالبانو د پلاوي مشري د کرنې وزیر عطاالله عمري او د بیلاروس د پلاوي مشري د کرنې او خوراکي موادو وزیر یوري ګورلوف کوله.

د خبرپاڼې له مخې، دواړو لورو د اقتصادي او سوداګریزو اړیکو پر پراختیا، د کرنې او مالدارۍ په برخو کې پر همکاریو، د ټکنالوژۍ پر لېږد، د کرنیزو ماشینونو پر واردولو او مونتاژ، د کیمیاوي سرې پر تولید، د لبنیاتو او نورو خوراکي محصولاتو پر پروسس او ګډې پانګونې خبرې کړې دي.

په دې غونډه کې په افغانستان کې د کانونو او تېلو په برخو کې د بیلاروسي شرکتونو د پانګونې فرصتونه هم ارزول شوي دي.

بیلاروس د روسیې له نژدې متحدانو څخه دی. طالبان وايي چې د اقتصادي اړیکو د پراختیا له لارې هڅه کوي له بېلابېلو هېوادونو سره خپلې اړیکې پراخې کړي. د طالبانو حکومت تر اوسه، له روسیې پرته، بل هیڅ هېواد په رسمیت نه دی پېژندلی.

د کډوالۍ نړیوال سازمان (ای او اېم) وايي چې د ۲۰۲۶ کال د جولای له لومړۍ تر ۱۵مې نېټې پورې له پاکستان څخه څه باندې ۵۳ زره او ۵۰۰ افغانان خپل هېواد ته ستانه شوي دي.

د دغه سازمان د معلوماتو له مخې، له پاکستانه د افغان کډوالو داوطلبانه ستنېدنه د جون د دوهمې نیمایي په پرتله ۳۷ سلنه او د هغوی جبري ایستل ۱۳۶ سلنه زیات شوي دي.

دغه سازمان زیاتوي چې د ۲۰۲۳ کال د سپټمبر له ۱۵مې څخه د ۲۰۲۶ کال د جولای تر ۱۵مې پورې نږدې ۲.۶ میلیونه افغانان له پاکستانه افغانستان ته ستانه شوي دي.

یاد سازمان وايي، ۹۶ سلنه راستنېدونکو دوی ته ویلي چې د پاکستان د پولیسو له‌خوا د نیول کېدو وېره افغانستان ته د دوی د ستنېدو تر ټولو مهم لامل و.

افغانستان کې د طالبانو حکومت د ترانسپورټ او هوايي چلند وزارت د هوا پېژندنې ادارې د پنجشنبې په ورځ «د زمري په ۲۹مه» د افغانستان په پنځو ولایتونو کې د سختو بارانونو، له دوړو او خاورو سره د تېزو بادونو او ناڅاپي سېلابونو خبرداری ورکړی دی.

په اېکس‌پاڼه د دې ادارې خبرپاڼه وايي، په نورستان، لغمان، کونړ، ننګرهار او خوست ولایتونو کې د سختو بارانونو او ناڅاپي سېلابونو د راوتلو اټکل شوی دی.

په بېلابېلو سیمو کې د باران کچه له ۱۰ تر ۳۰ ملي متره پورې اټکل شوې ده.

خبرپاڼه زیاتوي چې د افغانستان په شمالي، مرکزي، ختیځو، سوېل‌ختیځو او لوېدیځو ولایتونو کې د دوړو او خاورو له پورته کېدو سره د سختو بادونو د لګېدو امکان شته او په بېلابېلو سیمو کې یې سرعت په ساعت کې له ۵۰ تر ۹۵ کیلو مترو پورې اټکل شوی دی.

تر دې مخکې، د ملګرو ملتونو د بشري مرستو د همغږۍ دفتر (اوچا) د یکشنبې په ورځ «د زمري په ۲۵مه» ویلي و چې د روان میلادي کال له پیل څخه د اګسټ تر میاشتې پورې په افغانستان کې له ۹۲ زرو ډېر کسان د طبیعي پېښو له امله اغېزمن شوي او ۹۷ کسانو خپل ژوند له لاسه ورکړی دی.

تمه ده چې د افغانستان د تکواندو ملي لوبډلې درې لوبغاړي د پنجشنبې په ورځ، د «زمري په ۲۹مه» د پاکستان په لاهور ښار کې د نړیوال تکواندو فدراسیون د ریاست جام په سیالیو کې ګډون وکړي.

احسان رحیمي به د منفي ۵۴ کیلوګرامه وزن، حکمت‌الله زین به د منفي ۶۸ کیلوګرامه وزن او امېد سهاک به د منفي ۸۷ کیلوګرامه وزن په برخه کې له خپلو سیالانو سره مخ شي.

په دغو سیالیو کې د شاوخوا ۴۰ هېوادونو له ۵۰۰ څخه ډېر ورزشکاران ګډون کوي.

د ملګروملتونو د بشري چارو د همغږۍ اداره اوچا وایي چې کارکونکي یې په افغانستان کې په داسې حال کې د زیانګالو لاسنیوی کوي چې د اکثرو ژوند ته یې هره ورځ خطرونه متوجه دي. دې ادارې د چهارشنبې په ورځ د بشرپالنې د نړیوالې ورځې په مناسبت په خپله ایکسپاڼه کې لیکلي، کله چې بحرانونه رامنځته کیږي، مرستندویان سمدستي اقدام کوي. هر کال د اګست په ۱۹مه د بشر پالنې نړیواله ورځ د بشري چارو فعالانو او مرستندویانو ته د درناوي په پار او له هغو خلکو سره د پیوستون څرګندولو لپاره لمانځل کېږي چې په ټوله نړۍ کې له بحرانونو اغېزمن شوي دي. افغانستان هم یوله هغو هیوادونو دی چې له سخت بشري وضعیت سره مخامخ دی او ملیونونه وګړي یې بیړیو او نورو بشري مرستو ته اړتیا لري.

نن د اسد یا زمري ۲۸ مه له بریتانوي امپراتورۍ څخه د افغانستان د خپلواکۍ د ګټلو ۱۰۷ مه کلیزه ده. د دغې ورځې په مناسبت د طالبانو حکومت په ټول افغانستان کې عمومي رخصتي اعلان کړې ده. د طالبانو د حکومت ویاند ذبیح الله مجاهد په هغې اعلامیه کې چې د دغې ورځې په مناسبت خپره کړې، د افغانستان ټولو وګړو ته یې د دې ورځې د مبارکي ترڅنګ ویلي چې افغانانو د جهاد، سرښندونو او قربانیو په نتیجه کې د وخت استعمار، بریتانوي امپراتوري دې ته مجبوره کړه چې د افغانستان بشپړاستقلال ومني. هغه همدارنګه د پخواني شوروي اتحاد او د امریکا د پوځي یرغلونو په وړاندې د افغانانو د جهاد یادونه کړې او پرافغانستان د طالبانو بیا واکمنیدو ته په اشاره یې ویلي چې له نن څخه څلور ورځې وړاندې یې د "فتحې" ورځ ولمانځله. طالبانو د اګسټ ۱۵ پرافغانستان د بیاواکمنیدو ورځ د لویو غونډو په جوړولو او یولړمراسمو په ترسره کولو سره ولمانځله خو د خپلې واکمنۍ په پنځو کالو کې یې د افغانستان د خپلواکۍ ورځ هغاسې چې د جمهوریت په دوره او له هغې مخکې کلونو کې لمانځل کیده، نده لمانځلې. خو عامو خلکو په خواله رسنیو کې دا ورځ ډیره یاده کړې ده.

افغانستان د پخواني پاچا امان الله خان ترواکمنۍ لاندې د ۱۹۱۹ کال د اګسټ په ۱۹ د راولپنډۍ د تړون له لاسلیک وروسته چې د افغان – انګلیس دریمې جګړې ته یې د پای ټکی کیښود، په بهرني سیاست کې خپلواکي ترلاسه کړه.

د کډوالۍ نړیوال سازمان (ای او اېم) وایي چې په څه باندې یوه کال کې یې په افغانستان کې سوونو زره هغو کسانو ته بېړنۍ مرستې رسولي چې دې هېواد ته نوي راستانه شوي یا د طبیعي پېښو له امله زیانمن شوي دي.

دې سازمان د سې شنبې په ورځ د زمري په ۲۷مه په یوه راپور کې ویلي چې د ۲۰۲۵ کال د مارچ له میاشتې د ۲۰۲۶ کال تر مې میاشتې پورې یې له ۳۹۳ زره زیاتو کسانو ته بشري بېړنۍ مرستې رسولې دي.

د دې سازمان په خبره له زیانګالو سره دغه مرستې دې سازمان او د اروپایي ټولنې د بشري مرستو له‌خوا برابرې شوي چې په‌کې مؤقتي سرپناوې، ابتدایي روغتیایي خدمتونه، ترانسپورټ او د ژوند د نورو اړتیاوو د پوره کولو لپاره نغدې پیسې شامل و.

د «ای او اېم» په خبره، ډېرو هغو کسانو چې مرسته ورسره شوې وه، له افغانستان څخه بهر یې کلونه او ان لسیزې تېرې کړې وې، خو د محدودو امکاناتو او له یوه نامعلوم راتلونکي سره بېرته افغانستان ته ستانه شوي.

د کډوالۍ نړیوال سازمان په وینا، په تېر کال کې افغانستان د راستنېدونکو د بې‌ساري بهیرونو ترڅنګ له پرله‌‌پسې طبیعي پېښو سره مخ شوی چې له امله‌یې پر زیانګالو ټولنو او بشري مرستندویه خدمتونو فشارونه نور هم زیات کړي دي.

د دې سازمان په خبره، افغانستان لا هم په نړۍ کې د بې‌ځایه کېدو او اوږدمهاله بشري بحرانونو له تر ټولو پېچلو حالتونو سره مخ دی.

اټکل کېږي چې یوازې په ۲۰۲۶ کال کې نږدې ۲،۷ میلیونه افغانان هېواد ته ستانه شي او د ۲۰۲۳ کال له سپټمبر راهیسې د راستنېدونکو شمېر له ۵،۹ میلیونو اوښتی دی.