د ایران یو امنیتي‌ چارواکی په راروانو څه باندې شپږو میاشتو کې له دې هېواده د شاوخوا دوه میلیون افغان کډوالو د ایستلو لپاره د تدابیرو خبر ورکوي.

د ایران د امنیتي ځواکونو عمومي قوماندان احمد رضا رادان نن په یوه تلوېزیوني مرکه کې وویل، هغه دوه میلیون افغانان به چې په ایران کې د استوګنې قانوني اسناد نه لري د ۲۰۲۵م کال د مارچ د میاشتې تر پایه وایستل شي.

د ایران د کورنیو چارو وزیر سکندر مومني پرون په یوه مرکه کې د افغان کډوالو ستونزو ته د اشارې په ترڅ کې وویل چې افغانان بافرهنګه خلک دي، خو زیاته یې کړه چې ایران دومره ډېر کډوال نه شي منلای.

د ملګرو ملتونو د کډوالو د لویې کمېشنرۍ له‌خوا دورکړل شویو ارقامو له مخې اوسمهال په ایران کې شاوخوا څلورنیم میلیون افغانان دېره دي چې ډېری یې قانوني اسناد نه لري، خو ایراني رسنۍ وايي چې اصلي ارقام تر دې ډېر لوړ دي.

د طالبانو د حکومت یو ویاند وايي چې د پاکستان له لوري پر خوست ولایت د توپونو د برید په نتیجه کې ۴ ملکي وګړي وژل شوي دي.

د طالبانو مرستیال ویاند حمدالله فطرت پر خپله ایکسپاڼه لیکلي چې پاکستان نن سهار شاوخوا ۴ بجې د خوست ولایت د علیشېرو ولسوالۍ په صدقو کلي کې د عامو خلکو پر کورونو د توپونو بریدونه کړي چې په نتیجه کې یې څلور تنه ملکیان وژل شوي او ۳ نور ټپیان شوي دي.

ده همداراز ویلي چې پاکستان د کونړ ولایت پر بېلابېلو سیمو هم د درنو وسلو بریدونه کړي خو له کبله یې د مرګ ژوبلې کوم راپور نه دی ترلاسه شوی.

پاکستان په دې اړه تراوسه څه نه دي ویلي.

د ملګروملتو د کډوالو لویې کمېشنرۍ د اسلامي پراختیايی بانک په همکارۍ د چهارشنبې په ورځ د افغانستان په لوېدیځ هرات ولایت کې د غالۍ اوبدلو تر ټولو لوی مرکز پرانیست.

په دې نوښت کې د ملګرو ملتونو د ځانګړي استازي مرستیال اندریکا راتواتېIndrika Ratwatte ، ځايي سپینږیرو او مشرانو هم ګډون درلود. دا مرکز به د ۴۰۰ راستنېدونکو ملاتړ وکړي چې تر درې برخو زیات یې ښځې دي او هغوی ته به د کار فرصتونه او مسلکي روزنه برابره کړي.

د ملګروملتو د کډوالو لویې کمېنرۍ په دې اړه پر خپله ایکسپاڼه کې لیکلي چې د دې مرکز هدف دا دی چې راستنېدونکي او کوربه ټولنې پیاوړې کړي او له هغوی سره مرسته وکړي څو باثباته او دوامدارې دندې او عایداتي سرچینې بېرته جوړې کړي.

د یادې ادارې په وینا، یوازې په تېرو دولسو میاشتو کې شاوخوا دوه میلیونه افغانان له ایران څخه بېرته هېواد ته ستانه شوي دي، چې له امله یې د اقتصادي فرصتونو، په ځانګړي ډول د ښځو لپاره، اړتیا ډېره شوې ده.

چین به د تاجکستان او افغانستان ترمنځ پر پوله نهه سرحدي تاسیسات جوړ کړي.

د منځنۍ اسیا د کیو این اې خبري اژانس د راپور له مخې، د تاجکستان د پارلمان نن دا موافقه تصویب کړه.

د پارلماني جریدې، صدای مردم د راپور له مخې، د دې پروژې هدف د تاجکستان د سرحدي ځواکونو د تخنیکي او مادي وړتیا پیاوړې کول دي. په دې پروژه کې د داسې ودانیو جوړول شامل دي چې په عصري تجهیزاتو، څارنیزو سیستمونو، مخابراتي وسایلو او انجینري زېربناوو به سمبال وي.

په دې تاسیساتو به، چې په شاوخوا ۱۷ زره مربع متره ساحه کې جوړېږي، نژدې ۴۲۵ میلیونه چینایي یوانه لګېږي. د تاجکستان د ملي امنیت دولتي کمېټې لومړي مرستیال مرادعلي رجب زاده ویلي چې دا بودیجه به د چین د حکومت له خوا په وړیا ډول ورکول کېږي.

پاکستان وايي په افغانستان کې یې غچ اخیستونکي عملیات دوام لري او د پاکستان ـ افغانستان ترمنځ د دیورند کرښې په اوږدو کې یې د بلوچستان ایالت ژوب ولسوالۍ ته څېرمه یې د افغانستان څو پوستې په نخښه کړي دي.

پاکستاني ورځپاڼو نن (پنجشنبې) د خپل هیواد د امنیتي سرچینو په قول ویلي چې د دې عملیاتو په ترڅ کې یې افغان طالبانو ته مرګ ژوبلې اړولې دي.

د افغانستان د طالبانو حکومت د پاکستان د دې تازه ادعا په اړه څه نه دي ویلي خو په وروستیو څو ورځو کې پر دیورند کرښه د نښتو په اړه ډېر څه نه ویل کېږي.

په همدې حال کې د پاکستان د درو مذهبي مشرانو یو پلاوی کابل ته تللی چې له طالبانو سره د روغې جوړې په اړه خبرې وکړي.

خو په همدې منځ کې د پاکستان پوځ ویلي چې عملیات به یې تر هغو دوام لري چې خپلو ټاکلو هدفونو ته رسېدلي نه وي.

د جرمني حکومت په منځني ختیځ کې له شخړو وروسته په یوشمېر هېوادونو له هغې ډلې ایران او عراق کې خپل ډيپلوماتان له اصلي ځایونو نورو سیمو ته لېږدولي دي.

رویټرز د جرمني د بهرنیو چارو وزارت د یوه ویاند په حواله لیکلي چې دغه اقدام د ګواښوونکي وضعیت په خاطر د لنډ وخت لپاره ترسره شوی دی.

سرچینې نه دي ویلي چې دغه ډيپلوماتان کومو ځایونو ته انتقال شوي دي.

د چهارشنبې په ورځ د سویس سفارت هم وویل چې تهران کې یې خپل سفارت د لنډ وخت لپاره بند کړی دی.

پر ایران د اسراییل او امریکا د ګډو بریدونو نن ۱۳مه ورځ ده.

د بشري حقونو د څار نړیوال سازمان وایي، د بشري حقونو د لویو سرغړونو د عاملانو د ځواب ورکولو کلیدي میکانیزم باید ژر تر ژره عملي شي.
دغه میکانیزم تېره اکتوبر میاشت کې جوړ شوی دی.

په دغه سازمان کې د افغانستان د څانګې څېړونکې فرشتې عباسي د چهارشنبې په ورځ په یوه ویډیویي پيغام کې ویلي:" نن خوښه یم چې وایم دا میکانیزم شته، باید تکراره کړم چې د لومړي ځل لپاره د افغانستان په تاریخ کې د ۲۰۲۵ کال د اکتوبر په ۶مه، د بشري حقونو د نقض په وړاندې د مصونیت کړۍ ماته شوه، د ځواب ویلو او عدالت د پلي کولو واقعي چانس رامنځته شو."

که څه هم د طالبانو حکومت ادعا کوي چې د شریعت په چوکاټ کې یې د ښځو او نجونو حقونه ورکړي، خو نړیوالو بشري سازمانونو د طالبانو حکومت د نجونو او ښځو د لومړنیو حقونو په نقض تورن کړی دی.

د امریکا فدرالي تحقیقاتي ادارې (اف بي ای) ژمنه کړې چې په افغانستان بندیان امریکايان به بیرته امریکا ته ستانه کړي.

دغې ادارې یو ځل بیا یادونه کړې چې امریکا متحده ایالاتونو د دوشنبې په ورځ په افغانستان کې د طالبانو واکمن حکومت د (ناعالادنه نیونو) د ملاتړي حکومت په توګه پیژندلی دی.

اف بي ای پرون سه شنبې ناوخته د (مارچ لسمه) پر خپلې ایکس لیکي،"د یرغمل شویو د همغږۍ مرکز په بهر کې د یرغمل شویو امریکایانو د خلاصون هڅې همغږې کوي او د دغو کسانو له ازادیدو وروسته د هغوی له کورنیو ملاتړ ته دوام ورکوي".

د دې ادارې په ټکو،"موږ د یرغمل شویو د خلاصون په برخه کې خپلې پریکړې عملي کوو".

له دې وړاندې د امریکا د بهرنیو چارو وزیر مارکو روبیو دوشنبې ناوخته اعلان کړی و چې "طالبان باید په افغانستان کې ناعادلانه توګه نیول شوي امریکایان له هغې ډلې دنیس کویل او محمود شاه حبیبي راخوشي کړي".

خو د طالبانو د بهرنیو چارو وزارت د روبیو دې څرګندونو ته په غبرګون کې ویلي وو چې هیڅ بهرنۍ وګړی په افغانستان کې بندي نه دی.

بل پلو، د یرغمل شویو په چارو کې د امریکا د متحده ایالاتونو استازي ادم بوهلر پر خپلې ایکس پاڼې په یو پیغام کې ویلي و،"اوس مهال درې "بې ګناه" امریکایان په افغانستان کې بندیان دي.

د طالبانو د حکومت ویاند وايي،"د پاکستاني ځواکونو په تازه بریدونو کې درې کسان وژل شوي دي".

حمدالله فطرت نن چهارشنبې د (مارچ ۱۲مه) د افغانستان کورنیو رسنیو په یو غږیز پیغام کې ویلي،" په تیرو ۲۴ساعتونو کې پر پکتیا، پکتیکا، نورستان او خوست ولایتونو د پاکستاني ځواکونو په بریدونو کې درې کسان وژل شوي او درې نور ټپیان دي".

د هغه په ټکو، " د هاوانونو او توپونو په بریدونو کې خلکو ته پراخ مالي زیانونه هم رسیدلي دي".

نژدې دوه اونۍ کیږي چې د افغانستان او پاکستان ترمنځ جګړه روانه دی.

طالبان وايي،"پاکستاني ځواکونه ملکیان په نښه کوي"، خو پاکستان ادعا لري چې طالب ځواکونو ته يې مرګژوبله اړولې ده.

د افغانستان او پاکستان ترمنځ جګړه وروسته له هغې پیل شوه چې پاکستاني ځواکونو د فبرورۍ په ۲۱مه د ننګرهار پر بهسودو ولسوالۍ بریدونه وکړل چې د یوې کورنۍ اتلس غړي په کې ووژل شول.

د دغې جګړې له پیل راهیسې د افغانستان په خیتځ او یو شمیر نورو سرحدي سیمو کې د ملکیانو له مرګژوبلې سربیره په زرهاوو کسان د خپلو مېنو پریښودو ته اړ شوي دي.

جاپان له ګاونډیو هېوادونو راستنیو شویو افغان کډوالو سره دوه میلیونه ډالره مرسته اعلان کړې ده.

دغه مرسته د کډوالو په چارو کې د ملګرو ملتونو عالي کمشینرۍ له لارې له ایران او پاکستانه پر راستنو شویو کډوالو ویشل کیږي.

دغې کمشینرۍ نن چهارشنبې د (مارچ۱۲مه) په یوې اعلامیه کې ویلي،"په تیر۲۰۲۵کال کې نژدې درې میلیونه افغان کډوال له ګاونډیو هېوادونو بیرته افغانستان ته راستانه شوي دي".

د دې ادارې په خبره، راستانه شوي په عاجله توګه سرپناه، خوړو او د ژوند اولیه مرستو ته اړتیا لري.

دا مرسته په داسې حال کې ده چې په ایران د جګړې له پیل راهیسې په دې هېواد کې میشت افغان کډوال بیرته افغانستان ته راستنیږي.

جاپان له دې وړاندې د خوړو نړیوال پروګرام له لارې اړمنو افغانانو سره د څلورو میلیونو ډالرو مرسته کړې وه.

اروپايي ټولنه وايي، ۲۷۰ ټنه خوارکي توکې يې کابل ته انتقال کړي دي.

د دغې ټولنې د بشري او ملکي مرستو د ساتنې څانګې د سه شنبې په ورځ پر ایکس پاڼه ویلي،" دا خوارکي توکي په دریو پروازونو کې انتقال شوي دي".

وړاندې راغلي، په دغو خوارکي توکو کې په خوارځواکۍ د اخته ماشومانو ځانګړي خواړه هم شامل دي چې د یونیسیف له لارې به، په شدیدې خوارځواکۍ اخته ماشومانو ته وویشل شي.

یونیسف د دوشنبې په ورځ ویلي و، "غواړو په ټول افغانستان کې یو میلیون او درې سوه زره په خوارځواکۍ اخته ماشومان تر پوښښ لاندې راولو".

د خواړو نړیوال پروګرام وايي، "نژدې څلور میلیونه ماشومان په افغانستان کې په خوارځواکۍ اخته دي".