د ملګروملتونو د اټومي انرژۍ د څار اداره وايي، ایران خپل د غني شویو یورانیمو ذخایر د نړیوالې تقاضا بر خلاف تقریباً تر تسلیحاتي درجې زیات کړي دي.

د ملګرو ملتونو د اټومي انرژۍ د څار ادارې پرون په یوه محرم راپور کې چې رویټرز او اسوشېټېډ پریس اژانسونو کتلی ویلي، ایران د اګست میاشتې له ۱۷مې د غني شویو یورانیمو ذخایر ۶۶ فیصده یعنې ۲۲ اعشایه ۶ کیلوګرامو ته زیات کړي، چې په مجموع کې دغه ذخایر ۱۶۴ اعشاریه ۷ کیلوګرامو ته رسېدلي دي.

هغه غني شوي یورانیم چې خالصوالی یې ۶۰ فیصدو ته رسېږي د بمونو جوړولو حد ته یو بل ګام نږدېوالی ښيي، د بمونو جوړولو لپاره باید د غني شویو یورانیمو خالصوالی ۹۰ فیصده وي.

د ملګروملتونو دغه اداره وايي، تهران لا هم د ۲۰۲۳م کال د سپټمبر میاشتې پر پرېکړه بیاکتنه نه‌ده کړې او د اټومي انرژۍ تجربه کارو مفتشانو ته یې اجازه نه‌ده ورکړې چې د ایران اټومي پروګرام وڅاري.

د راپور له‌مخې، د ایران په اټومي تاسیساتو کې د ملګرو‌ملتونو د اټومي انرژۍ د څار ادارې څارونکې کامرې لا هم مختل دي.

پولیسو وویل چې د پاکستان په پلازمېنه اسلام آباد کې د جمعې د لمانځه پر مهال د شیعه ګانو په یوه جومات کې یوه زوروره چاودنه وشوه چې له امله یې له دولسو څخه زیات کسان ووژل شول.

د پولیسو ویاند تقي جواد د جرمني خبري اژانس ته وویل دا چاودنه چې ظاهراً د ځانمرګي برید وه په امام باړه (امام بارګاه) سیمه کې شوې.

جواد وویل، "سمدستي، زه تاییدولی شم چې لږترلږه ۱۲ کسان وژل شوي دي،"
دی اندېښمن دی چې د مړو شمېر ممکن لوړ شي.

لږ تر لږه ۱۵ ټپیان روغتونونو ته وړل شوي او ځینې یې په نازک حالت کې دي.

شیعه مسلمانان د پاکستان د نږدې ۲۵۰ ملیون نفوس شاوخوا ۲۰٪ جوړوي.

پاکستاني طالبانو او افراطي اسلامي دولت ډلې په تیرو وختونو کې شیعه مسلمانان په نښه کړي دي، که څه هم د وروستي برید مسؤلیت کومې ملیشې ډلې نه دی منلی.

عراقچي او ویټکاف د عمان د بهرنیو چارو له وزیر سره په جلا توګه کتلي.

د جمعې په ورځ د ایران او امریکا د خبرو اترو له پیل مخکې د ایران د بهرنیو چارو وزیر عباس عراقچي له خپل عماني سیال، بدر بوسعیدي سره لیدلي.

د امریکا ځانګړي استازي د سټیو ویټیکاف هم وروسته له ښاغلي بوسعیدي سره لیدلي.

ایراني خبري اژانسونو د ایران او عمان د بهرنیو چارو وزیرانو ترمنځ غونډه په مسقط کې د اټومي خبرو اترو لومړۍ مرحله وبلله، خو ټینګار یې وکړ چې اصلي خبرې اترې لا نه دي پیل شوي.

په ورته وخت کې، وال سټریټ ژورنال راپور ورکړ چې د منځني ختیځ لپاره د امریکا د مرکزي قوماندې، CENTCOM قوماندان، برډ کوپر هم په خبرو اترو کې د ګډون لپاره چمتو دی.

دا خبر لا تر اوسه په امریکا یا ایران کې د کوم چارواکي لخوا تایید شوی نه دی.

د ډیپلوماتیکو خبرو اترو د اصولو له مخې، د دفاع او پوځي چارواکو او پوځي قوماندانانو لپاره دا دود نه دی چې په داسې خبرو اترو کې برخه واخلي، مګر د وال سټریټ ژورنال په وینا، د امریکا ولسمشر ډونالډ ټرمپ مخکې هم داسې اقدامات کړي.

د ایران د بهرنیو چارو وزارت د جمعې په سهار په یوه پیغام کې ټینګار وکړ چې عباس عراقچي "د اټومي خبرو اترو او بندیزونو لرې کولو لپاره مسقط ته سفر کړی دی."

دا ټینګار مهم دی ځکه چې د ټرمپ ادارې ټینګار کړی چې تهران باید د یورانیمو غني کول ودروي، خپل د توغندیو پروګرام محدود کړي، او د خپلو نیابتي ډلو ملاتړ ودروي.

دغه وزارت دا هم لیکلي چې عراقچي "د عمان د سلطنت د بهرنیو چارو وزیر بدر البوسعیدي سره د ایران او امریکا د خبرو د پرمختګ په اړه نظرونه تبادله کړل."

له نولس کلنو د لږ عمره کرکټ نړیوال جام په پایلوبه کې د جمعې په ورځ( د جنوري ۶ مه) د انګلستان او هند لوبډلې مخامخیږي.

انګلستان په نیمه پایلوبه کې استرالیا او هند افغانستان ته ماتې ورکړه.

د پنځوس اورونو په دې نړیوال جام کې د نړۍ شپاړس لوبډلو برخه واخیسته چې د جنوري په پنځلسمه د نامیبیا او زیمبابوې په کوربتوب پیل شو.

د دې نړیوال جام پایلوبه د زیمبابوې په پلازمینه هرارې کې د کابل په وخت د جمعې د ورځې د غرمې دولس بجې پیلیږي.

ټاکل شوې ده چې د جمعې په ورځ( د جنوري ۶ مه) په ایټالیا کې د دوه زره شپږ ویشتم کال د ژمي د المپیک لوبې پيل شي.

تمه ده چې په دې المپیک کې به د شاوخوا درې نوي هیوادونو نژدې دوه زره نهه سوه لوبغاړي ګډون وکړي.

دا لوبې به د فبروري تر دوه ویشتمې روانې وي.

د امریکا متحده ایالاتو او ایران تایید کړې چې دواړه لوري به سبا جمعه د فبرورۍ په ۶مه د عمان په پلازمینه مسقط کې په لوړه کچه خبرو ته دوام ورکړي.

د ازادي راډیو د خبر د مرکزي څانګې د راپور له مخې داسې ښکاري، دغه خبرې چې د چهارشنبې د ورځې ناوخته لغوه شوې وي، ترټولو ښه فرصت ګڼل کیږي چې په فارس خلیج کې د یوې لویې پوځي شخړې مخه ونیول شي.

د راپورله مخې د خبرو لپاره د عمان د پلازمېنې انتخاب اسانه نه وو. دواړو لورو یې د ځای او اجنډا پر سر اختلافات درلودل. تهران په عمان کې د دوه ‌اړخیزې ناستې غوښتنه کوله او واشنګټن په پیل کې په ترکیه کې د سیمه ‌ییزو قدرتونو په ګډون پر څو‌اړخیزې غونډې ټینګارکاوه چې وروسته یې د لنډ مهال لپاره خبرې وځنډولې.

خو سپینې ماڼۍ وروسته له هغې خپل دریځ نرم کړ چې د سعودي عربستان او مصرپه ګډون د لږ تر لږه نهو سیمه ‌ییزو شریکانو له لوري یې زیات پیغامونه ترلاسه کړل. که څه هم متحده ایالاتو مسقط ته د دغو خبرو لیږدول ومنل خو لوړپوړو امریکایي چارواکو ټینګار وکړ چې د ځای بدلون د دوی په عزم کې بدلون نه ښيي.

د ایران د بهرنیو چارو وزیر عباس عراقچي د چهارشنبې په ورځ وویل په پام کې ده چې "اتومي خبرې" په سیمه ییز وخت د سهار په ۱۰ بجو په مسقط کې ترسره شي. وروسته د سپینې ماڼۍ یوه چارواکي هم ازادي راډیو ته تایید کړه چې غونډه به ترسره شي.

د بهرنیو چارو وزیر مارکو روبیو، د چهارشنبې په ورځ په واشنګټن کې واضح کړه چې متحده ایالات په اجندا کې له یوې موضوع

"یوازې اټومي" خبرو سره لیوالتیا نه لري. روبیو تایید کړه چې که څه هم سپینه ماڼۍ خبرو ته چمتو ده، خو د هغه څه لپاره یې چې یوه غونډه بریالۍ وبلل شي، لوړ معیارونه ټاکلي دي.

هغه خبریالانو ته وویل:"د دې لپاره چې خبرې رښتیا هم مانا لرونکې پایلې ولري، باید د دوی د بالستیک توغندیو واټن، د ترهګرو سازمانونو ملاتړ، او له خپل ولس سره یې چلند هم پکې شامل وي."

د پاکستان پوځ د پنجشنبې په ورځ وویل چې په بلوچستان کې یې د بېلتونپالو پر ضد پوځي عملیات چې یوه اونۍ یې دوام وکړ، پای ته رسولي دي. پوځ ویلي چې د دغو عملیاتو په ترڅ کې چې د دې ایالت په بېلابېلو نا ارامه سیمو کې ترسره شول، ۲۱۶ وسله وال وژل شوي دي.

د رویترز خبري آژانس د راپورله مخې بلوچستان، چې د پاکستان تر ټولو لوی او وروسته پاتی ایالت دی، پکې د شنبې په ورځ هغه مهال نږدې ټولې چارې په بشپړه توګه ودریدې چې بېلتونپالې بلوڅ لبریشن آرمي (BLA) په سیمه کې پر ښوونځیو، بانکونو، بازارونو او امنیتي تأسیساتو بریدونه وکړل. دا په سیمه کې د دې ډلې له ترټولو لویو عملیاتو څخه بلل کېږي.

پوځ وویل چې په دغو بریدونو کې ۲۲ امنیتي سرتېري او ۳۶ ملکي وګړي وژل شوي دي.

د بي ایل اې همغږي بریدونه په لسګونو ځایونو کې هغه مهال پیل شول، چې پوځ د استخباراتي معلوماتو پر بنسټ د "رَدُّ الفِتنہ ۱" په نوم عملیات پيل کړل. پوځ ویلي چې دا عملیات د جنورۍ په ۲۹مه نېټه پیل شوي وو.

د پاکستان پوځ په یوه اعلامیه کې ویلي چې د دغوعملیاتو له پیل راهیسې په ټول بلوچستان کې ۲۱۶ وسله وال وژل شوي دي.

پرطبیعي زیرمو بډایه بلوچستان چې له ایران او افغانستان سره پوله لري، چین پکې د ګوادرپه بندر په ګډون په ځینو پروژو کې پانګونه کړې ده.

دا سیمه له لسیزو راهیسې له بغاوت سره مخ ده، چې مشري یې بلوڅ بېلتونپالي کوي. دوی د زیاتې خپلواکۍ او له خپلو طبیعي سرچینو د سیمې د اوسیدونکو په ګټه د زیاتې برخې د ترلاسه کیدو غوښتنه کوي.

د امریکا د ولسمشر مرستیال جي ‌ډي ونس، وايي چې په ایران کې اصلي پرېکړه کوونکی علي خامنه‌ يي دی او له هغه سره د مستقیمو خبرو د امکان نشتوالی ډیپلوماسي ډېره ستونزمنه کړې ده.

هغه دا څرګندونې د فاکس نیوز له پخوانۍ ویاندې مېګن کېلي، سره په مرکه کې کړې دي. دغه مرکه د سیروس‌ ایکس ‌ام شبکې لپاره چمتو شوې وه.

ونس وايي: “په ایران کې اصلي پرېکړه کوونکی د اسلامي جمهوریت رهبر دی، ولسمشرعملاً چندان اهمیت نه لري."

هغه ویلي دا د دې برعکس وضعیت دی چې ډونالډ ټرمپ کولی شي د روسیې او چین له ولسمشرانو، ولادیمیر پوتین او شي جین پینګ سره مستقیمې ټلیفوني اړیکې ولري.

د ډونالډ ټرمپ مرستیال ټینګار کړی: "دا چې موږ نه شو کولی د ایران له اصلي رهبر سره په مستقیم ډول خبرې وکړو، رښتیا هم غیرعادي ده او ډیپلوماسي ډېره سختوي."

دا په داسې حال کې ده چې تازه د ایران ولسمشر مسعود پزشکیان په اېکس شبکې ادعا کړې وه چې ده د بهرنیو چارو وزیر عباس عراقچي ته لارښوونه کړې چې له امریکا سره د عادلانه مذاکراتو امکان وارزوي.

جي‌ ډي ونس په عين حال کې ويلي چې ډونالډ ټرمپ نه غواړي د ايران په اړه د عراق جګړې ته ورته څه بيا تکرار شي او که څه هم «ټول انتخابونه د میز پرسردي، خو لومړی هڅه کوي چې د خبرو اترو او غيرنظامي لارو چارو له لارې مخته ولاړ شي."

د امریکا کانګرس د ناټو د ختیځې پولې په اوږدو کې د روسیې د فعالیتونو له زیاتېدو سره سم، د بالتیک هېوادونو ته د ۲۰۰ میلیونه ډالرو امنیتي مرستې منظورې کړې دي.

دا بودجه د روانې اوونۍ په ترڅ کې د امریکا د ۲۰۲۶ مالي کال د دفاعي بودیجې د یوې برخې په توګه تصویب شوې، چې د بالتیک امنیتي نوښت (BSI) له لارې له استونیا، لاتویا او لیتوانیا سره د امریکا دوامداره ملاتړ تضمینوي.

د ۸۳۸،۷ میلیارډ ډالرو دفاعي بودیجه ولسمشرډونالډ ټرمپ د فبرورۍ په درېیمه توشیح کړه. د امریکا مرسته د بالتیک له دغو درېیو هېوادونو سره د امنیتي همکارۍ لپاره تمویل خوندي کوي.

په عین حال کې د امریکا د بهرنیو چارو وزارت د بهرنيو ماموريتونو د بوديجې تر چتر لاندې د بهرنۍ پوځي تمویل پروګرام له لارې استونیا ته اضافي ۱۰ میلیونه ډالره ځانګړې شوې. تالین پخوا له دې مرستو څخه د هایمارس (HIMARS) مهماتو، جاولین توغندیو او د درنو توپچي مرمیو د ترلاسه کولو لپاره ګټه اخیستې ده.

تر نولسو کلونو د کشرو لوبغاړو دنړیوال جام پایلوبه سبا د جمعې په ورځ د زمبابوې پلازمینه هرارې کې د هند او انګلستان د ټیمونو ترمینځ ترسره کیږي.

د افغانستان ټیم د چهارشنبې په ورځ نیمه پایلوبه دهند ټیم ته وبایلله.

پیل کې د افغانستان U-19 ټیم بیټنګ وکړ او د ۴ لوبغاړو په سوځیدو یې سیالې ډلې ته ۳۱۱ رنزه هدف وټاکه. دهند ټیم په داسې حال کې چې درې لوبغاړي یې وسوځیدل په ۴۲ ام اور کې یې دغه هدف پوره کړ.

د جام بله نیمه پایلوبه دسه شنبې په ورځ د استرالیا او انګلستان ترمینځ وشوه چې په هغې کې انګلستان بریالی شو او پایلوبې ته ووت.

د لیبیا څارنوالان وايي ددغه هیواد د پخواني مشر معمرالقذاقی د زوی سیف الاسلام قذافي د وژل کیدو د پیښې په اړه یې تحقیقات پیل کړي دي.

د فرانسې دخبري اژانس د رپوټ سره سم ، د لیبیا څارنوالانو د چهارشنبې په ورځ وویل چې دعدلي طب کارپوهان د لیبیا شمال لویدیځ کې د زنتان ښار ته تللي دي چیرته چې سیف الاسلام قذافی ووژل شو.

د څارنوالانو د دفتر اعلامیې وویل چې قذافي د ډزو د ټپونو له امله سا ورکړې.

بلخوا دلیبیا خبري اژانس رپوټ ورکړ چې د ۵۳ کلن سیف الاسلام قذافي مړینه چی یومهال ګمان کیده چې دخپل پلار ځایناستی به شي د سه شنبې په ورځ د هغه دسیاسي ډلې دمسئول لخوا تایید شوه.

د لیبیا حکومت چې مقر یې په طرابلس ښار کې دی د ملګرو ملتونو لخوا په رسمیت پیژندل شوی دی خو د هیواد په ختیځ کې د خلیفه حفتر ترمشری لاندې یوه اداره هم واکمنه ده.