د افغانستان په کرنیزو محصلاتو د سلګونو بار موټرو پرمخ د تورخم دروازې د تړل کېدلو نن درېیمه ورځ ده.

پاکستان تېره چهارشنبه ناوخته د سلګونو لاریو پر مخ دا دروازه داسې مهال وتړله، چې د افغانستان د مېوو او سبزیجاتو موسم دی او سوداګر یې پاکستان ته د صادرولو هڅه کوي.

پاکستاني چارواکي وايي، هغه کسان چې پر دغې دروازې تګ راتګ کوي باید د ټاډ په نوم د تګ راتګ لنډمهاله اسناد ولري.

پاکستان د جولای یودېرشمه د دغو اسنادو د لرلو لپاره مهلت ټاکلی و.

ټاډ "Temporary Admission Document" هغه سند دی، چې په پاکستان کې یې د طالبانو سفارت او قونسلګرۍ پاکستاني چلوونکو ته او په افغانستان کې د پاکستان سفارت افغان چلوونکو ته ورکوي او په هرو شپږو میاشتو کې باید تمدید شي.

موټرچلوونکي کولی شي په دغو اسنادو د شپږو میاشتو لپاره له پاسپورټ یا ویزې پرته تګ راتګ وکړي، خو ځینو چلوونکو ویلي دغه اسناد لري، بیا هم د پاکستان له‌خوا پر دروازه د اوښتو اجازه نه‌ده ورکړل شوې.

پاکستاني چارواکي وايي د لنډمهاله اسنادو جبري کول یې د امن د ټینګښت لپاره کړی، چې له تورخم او نورو دروازو د وسله‌والو د تګ راتګ مخه ونیول شي.

افغانستان کې د طالبانو د حکومت د مهاجرینو او راستنیدونکو د چارو وزارت د پنجشنبې په ورځ وویل چې لدې جملې ۴۸۱ تنه د تورخم او ۸۰ تنه د سپین بولدک له لارې افغانستان ته ستانه شوي دي.

خبر زیاتوي چې په دوی کې داسې کورنۍ او افراد شامل وو چې د اقامت په سندونو کې د ستونزو له امله نیول شوي وو.

د ملګرو ملتونو د کډوالو عالي کمشنرۍ «یو این ایچ سي ار» او د کډوالۍ نړیوال سازمان « آي او ايم» څو ورځې مخکې په خپل ګډ راپور کې وویل چې په تېره یوه اونۍ کې د پاکستان په بیلابیلو سیمو کې د پولیسو له لوري ۲۲۸۷ افغان وګړي نیول شوی او بندیان شوي دي.

ملګري ملتونه وايي له ۲۰۲۳ کال راهیسې له دوه میلیونه ډېر افغانان له پاکستانه ایستل شوي او نږدې دوه میلیونه نور لا هم په دې هیواد کې میشت دي.

د روسیې یو لوړپوړی امنیتي چارواکی وايي چې مسکو افغانستان کې د ⁠طالبانو⁠ حکومت سره «بشپړ شراکت» رامنځته کوي او د سیمې نور هېوادونه هم هڅوي چې له کابل سره خپلې اړیکې پراخې کړي.

رویترز خبري اژانس رپوټ ورکوي چې د روسیې دامنیت شورا منشي سرګي شویګو انټرفاکس خبري اژانس ته ویلي چې له کابل سره همکاري د سیمې د امنیت او پرمختګ لپاره مهمه ده.

شویګو د پنجشنبې په ورځ د ⁠شانګهای د همکارۍ سازمان⁠ (SCO) د غړو هېوادونو د امنیتي چارواکو غونډې ته ویلي چې مسکو له ⁠طالبانو⁠ سره «عملیاتي او واقعبینانه خبرې اترې» پر مخ وړي، چې پکې امنیت، سوداګري، کلتور او بشري مرستې شاملې دي.

شویګو زیاته کړه چې د شانګهای همکارۍ سازمان باید له افغانستان سره خپله د اړیکو ډله بېرته فعاله کړي.

روسیه د نړۍ په سطحه یواځنی هیواد دی چې تېر کال یې افغانستان کې دطالبانو حکومت په رسمیت وپېژاند.

د لسو غړو هیوادونو په دغه سازمان کې د روسیې ترڅنګ چین، هند، ایران، پاکستان اود پخواني شوروي اتحاد یو شمیرهېوادونه شامل دي.

افغانستان کې د اروپايي اتحادیې استازولۍ یوځل بیا په نجونو او ښځوباندې د لګول شویو محدودیتونو دلیرې کیدو پراړتیا ټینګار کوي.

د اروپايي اتحادیې استازولۍ د ملګرو ملتونو د پراختیايي پروګرام وروستي رپوټ ته په اشاره وايي چې اروپايي اتحادیې افغانانو ته خپل ملاتړ او اولویتونه وړاندې کړي دي.

د ملګرو ملتونو پراختیايي پروګرام خپل وروستي رپوټ کې ویلي چې افغانان له جدي ننګونو لکه ناداري ، خوراکي نا امني ، داقلیمي بدلون اغیزو ، او په نجونو او ښځو باندې محدودیتونو سره مخ دي.

طالبانو د ۲۰۲۱ کال اګست میاشت کې واک ته له ستنیدو وروسته له شپږم ټولګي پورته نجونو او ښځو په زده کړو او تحصیلاتو بندیز لګولی دی.

د ماشومانو لپاره د ملګرو ملتونو وجهي صندوق (یونسیف) د اپرېل په ۲۸ مه خبرداری ورکړ، چې د نجونو پر زده کړو روان بندیز کولای شي تر ۲۰۳۰ کال پورې د څه دپاسه شل زره ښځینه ښوونکو او پنځو زرو روغتیایي کارکوونکو کمښت رامینځ ته کړي.

د ملګروملتونو یو چارواکی وایي، که د افغانستان او پاکستان ترمنځ شخړې او د ایران جګړې بیې او د ټرانسپورت لګښتونه نه وای لوړ کړي، نو ملګرو ملتونو کولی شوای چې په افغانستان کې یو میلیون نور هغه ماشومان چې د خوارځواکۍ له خطر سره مخ دي، تغذیه کړي. د ملګروملتونو د خوړو پروګرام، ډبیلو ایف پي اجرایوي مرستیال کارل سکاو فرانسپرس خبري آژانس ته وویل چې افغانستان اوس د خوړو له یوه بحران سره مخ دی او زیاته یې کړه، "تېر کال دغه بحران ډیرژور و چې هېڅکله مو نه و لیدلی. سږ کال تر هغه لا بدتر دی."

د خوړو د نړیوال پروګرام د اټکل له مخې په افغانستان کې سږ کال پنځه میلیونه ښځې او ماشومان د شدیدې خوارځواکۍ له ګواښ سره مخ دي.

دې پروګرام ویلي چې په دې هیواد کې اړو خلکو ته د مرستو رسولو لپاره یې تراوسه کافي بودیجه نده ترلاسه کړې.

د طالبانو د حکومت یوې باوري سرچینې په کونړکې په یوه کورکې د چاودنې پخلۍ وکړ خو وایي چاودنه د پخوانیو چاودیدونکو موادو د چاودلو له امله رامنځ ته شوې ده. دې سرچینې چې نه یې غوښتل هویت یې په ډاګه شي ازادي راډیو ته یوازې دومره وویل چې چاودنې مرګ ژوبله اړولې خو په دې اړه یې نورجزییات ورنکړل. د کونړد عامې روغتیا ریاست یوې سرچینې هم ازادي راډیوته تایید کړه چې چاودنه د پیچ درې په کنډه ګل کلي کې رامینځته شوې او د پیښې له ځایه مړي ټپیان د کونړروغتون ته لیږدول شوي. دې سرچینې د مړو او ټپیانو دقیق شمیرونه ښود خو ویې ویل چې وروسته به په دې اړه نور جزییات له ازادي راډیو سره شریک کړي. په کونړکې د چادونې خبره داسې مهال کیږي چې د یوشمیررسنیو د راپورونو له مخې پاکستان په کونړاو غزني ولایتونو کې تازه بریدونه کړي خو د طالبانو سرچینې هغه رد کړل.

په افغانستان کې د پولیو د واکسین نوی کمپاین پیلیږي.

له "پولیو پاک افغانستان بنسټ" نن پنجشنبې پرخپله ایکسپاڼه لیکلي چې د پولیود واکسین دغه نوی کمپاین به د راتلونکې دوشنبې په ورځ د می په اتلسمه د افغانستان په یوشمیر سیمو کې پیل شي. په دې اړه چې له پنځو کلونو کم عمره ماشومانو ته د ګوزڼ یا پولیوناروغۍ په وړاندې دغه کمپاین په څو ولایتونو کې پیلیږي څه ندي ویل شوي خو هغه داسې مهال پیلږي چې افغانستان تراوسه د پولیو د مثبتو پیښو د زیاتیدو له خطره ندی بج شوی. تردې مخکې د روان میلادي کال د اپریل په دیارلسمه د پولیو د واکسین کمپاین د افغانستان په اتلسو ولایتونو کې ترسره شو. د دغه کمپاین په ترڅ کې په ملیونونو ماشومانو ته د پولیو د واکسین څاڅکې ورکړل شول.

پولیو یوه ساري ناروغي ده چې یوازې واکسین یې مخه نیولی شي.

یوه هندۍ کمپنۍ په کابل او د افغانستان په څو مهمو سرحدي بندرونو کې د څه باندې ۴۶ میلیون ډالرو په لګښت د پرمختلليو لابراتواري کمپلیکسونو د جوړولو موافقه لاسلیک کړه.

د دې موافقې پر اساس، چې د طالبانو تر کنټرول لاندې د افغانستان د سټنډرد او کیفیت ادارې د هند له «TCRC» شرکت سره لاسلیک کړ، په کابل او د هېواد په نهو سرحدي بندرونو کې به لابراتوارونه جوړ او تجهیز شي.

د سټنډرډ ادارې مشر فیض‌الله تمیم ویلي چې په دې پروژه کې به د ساختماني موادو، برېښنايي وسایلو، ټوکر، څرمن او کاغذي محصولاتو د ازموینې لپاره ځانګړي لابراتوارونه شامل وي.

د پاکستان د صدراعظم سیاسي سلاکار رانا ثناالله د چهارشنبې په ورځ ادعا وکړه چې په پاکستان کې د بریدونو لپاره په افغانستان کې تر اووه زره ډېر وسله‌وال روزل کېږي.

رانا ثناالله د پاکستان په سنا جرګه کې وویل چې دا وسله‌وال د هند او اسرائیل له خوا مالي ملاتړ ترلاسه کوي.

د پاکستاني رسنیو د راپورونو له مخې، هغه وویل چې پاکستان به په افغانستان کې د وسله‌والو د روزنیزو مرکزونو او پټنځایونو پر ضد خپلو عملیاتو ته دوام ورکړي.

ده زیاته کړه: «پاکستان به د ترهګرۍ د له منځه وړلو په برخه کې هېڅ ډول جوړجاړی ونه کړي.»

نوموړي وویل چې صدراعظم شهباز شریف طالبانو ته څرګنده کړې چې له پاکستان سره د اړیکو او د وسله والو ډلو د ملاتړ ترمنځ یو انتخاب کړي.

د کابل چارواکو تر اوسه د رانا ثناالله د دغو تازه تورونو په اړه څه نه دي ویلي.

د افغانستان لپاره د چین ځانګړي استازي یو شیاؤ یونګ د چهارشنبې په ورځ، د مې په ۱۳مه، ویلي چې د طالبانو حکومت او پاکستان د سیمه‌ییزې سولې او ثبات لپاره ګډ کار ته چمتو دي.

هغه دا څرګندونې په ایکسپاڼه کې د چین په ملاتړ د ارومچي خبرو له بهیر وروسته کړې دي.

یونګ ویلي چې دواړو خواوو د ارومچي د خبرو بهیر مثبت ارزولی او د امنیتي او اقتصادي همکاریو د پراخولو لپاره یې چمتووالی ښودلی دی. چین د کابل او اسلام‌اباد ترمنځ د منځګړي رول لوبوي او هڅه کوي د دواړو هېوادونو ترمنځ تاوتریخوالی کم کړي.

دا څرګندونې څو اوونۍ وروسته له هغې کېږي چې د پاکستان او طالبانو استازو د چین په ارومچي ښار کې د دوو هیوادونو ترمنځ د نښتو د مخنیوي لپاره خبرې کړې وې.

پاکستان بیا هم ادعا کوي چې په افغانستان کې مېشت وسله‌وال په خېبر پښتونخوا او بلوچستان کې بریدونه کوي، خو کابل دا تورونه ردوي.

د طالبانو تر کنټرول لاندې د ترانسپورت او هوایي چلند وزارت د هواپېژندنې ریاست نن د افغانستان په ۱۶ ولایتونو کې د شدید ورښت او سېلونو اټکل کړی دی.

بامیان، میدان‌وردګ، هرات، فراه، بادغیس، غور، روزګان، دایکنډي، غزني، پروان، بغلان، ننګرهار، لوګر، پکتیا، خوست او پکتیکا هغه ولایتونه دي چې د ورښت او ورسره سېلونو وړاندوینه شوې ده.

د هواپېژندنې ریاست پرون په یوه خبرپاڼه کې ویلي چې د یادو ولایتونو په بېلابېلو سیمو کې د ورښت اندازه له ۱۰ څخه تر ۲۵ ملي‌مترو پورې اټکل کړې ده.

دا خبرداری داسې مهال ورکول کېږي چې له تېرو شاوخوا دوو میاشتو راهیسې د هېواد په ډېرو سیمو کې د ورښتونو او سېلونو له امله سلګونو کسانو ته د سرومال تاوانونه اوښتي دي.