د بخښنې نړیوال سازمان له ملګروملتونو غوښتي چې باید په افغانستان کې د هغه څه په وړاندې چې د نړیوالو قوانینو پر اساس یې جنایتونه بللي، د ځواب ورکولو یو خپلواکه میکانیزم رامنځ ته کړي.

د بخښنې نړیوال سازمان همدارنګه د خپلو شواهدو پربنسټ وایي چې د طالبانو له خوا د ښځو او نجونو پر بنسټیزو حقونو سخت محدودیتونه له پراخو خپلسري توقیفونو، جبري ورکیدو، شکنجې او نورو ناوړه چلندونو سره یو ځای د بشريت ضد جنایتونه او جنسي ځورونه بلل کیږي.

دې سازمان ویلي، طالبانو په کراتو ښودلې چې دوی نه غواړي له هغو کسانو سره حساب کتاب وکړي چې له نړیوالو قوانینو څخه په جدي سرغړونو تورن شوي دي.

په تیرو نژدې دریو کلونو کې چې طالبان بیا په افغانستان کې واک ته رسیدلې، په دې هیواد کې د بشري حقونو په ځانګړې توګه د ښځو او نجونو بشري حقونه ورځ تر بلې محدود شوي دي.

د بشري حقونو د فعالانو په وینا همدا د ښځو او نجونو له بشري حقونو څخه جدي سرغړونې سبب شوي چې نړیوال د طالبانو حکومت په رسمیت ونه پېژني.

د راپورونو له مخې د چین په اورمچي کې نن هم د طالبانو د حکومت او پاکستاني استازو خبرې دوام لري.

دواړو خواوو که څه هم په رسمي ډول په دې اړه څه نه دي ویلي، خو د چین د بهرنیو چارو وزارت ویاندې ماو نینګ نن ویلي، پاکستان او افغانستان باید خپلې ستونزې ژر تر ژره د خبرو له لارې حل کړي.

ځینو سرچینو ازادي راډیو ته ویلي چې چین له دواړو لورو د اوربند غوښتنه لري او ترې غواړي چې سوداګریزې لارې هم، چې له میاشتو راهیسې بندې دي، خلاصې کړي.

له دې خبرو سره همهاله د طالبانو حکومت ادعا کوي چې تېرو دوو ورځو کې د پاکستاني لوري په بریدونو کې ۲ ملکیان وژل شوي او ۲۵ نور ټپيان شوي دي.

پاکستاني اړخ د دغو بریدونو په اړه څه نه دي ویلي او ازادي راډیو هم دغه ډول ادعاوې په خپلواک ډول نه شي تاییدولی.

له پیښو سره د مبارزې په برخه کې د طالبانو د حکومت اداره وایي، نن او تېره شپه د هېواد په یوشمېر سیمو کې ورښتونو او سیلابونو خلکو ته زیان اړولی دی.

زابل، هلمند، پکتیا، خوست، لغمان، میدان وردګ هغه ولایتونه یاد شوي چې خلک یې ډېر زیانمن شوي.

سالنګونو او د زابل په یوشمېر سیمو کې بیا واوره ورېدلې ده.

که څه هم د جمعې تر غرمې د مرګ ژوبلې تازه شمېرې خپرې نه شوې، خو چارواکي وایي، د حمل میاشتې په دویمه اونۍ کې ۵۱ کسان طبیعي پیښو کې مړه شوي دي.

د منځني ختیځ د شخړې له کبله په پاکستان کې د تیلو بیه بې ساري کچې ته لوړه شوې ده.

فرانس پریس لیکلي چې نړیوالو مارکیټونو ته په پام اوس پاکستان کې یو لیتر پترول ۴۵۸ روپۍ او ډیزل په ۵۲۰ روپیو پلورل کېږي.

پر ایران د اسراییل او امریکا له بریدونو وروسته هغه هېواد د هرموز تنګی وتاړه چې ورسره په ټوله نړۍ په ځانګړې توګه اسیایي بازارونو کې د تیلو بیه لوړه شوه.

پاکستان ۲۴۰ میلیونه وګړي لري چې د نړیوال بانک د شمېرو له مخې، ۲۵ میلیونه یې د بې وزلۍ تر کرښې لاندې ژوند کوي.

د امریکا ولسمشر ډونالډ ټرمپ پر خپله ټولنیزه پاڼه " تروت سوشیل " یو ځل بیا ایران ګواښلی دی.

ټرمپ په دغه پوست کې خبرداری ورکړی چې " له پلونو وروسته د ایران د برښناکوټونو وار دی."

هغه وړاندې لیکلي " زمونږ پوځ چې د نړۍ لوی او پياوړی پوځ دی، تراوسه په ایران کې د هغه څه ویجاړول نه دي پېل کړي چې هلته پاته دي."

ټرمپ له څو ورځو راهیسې ټینګار کوي چې د ایران د یوه ډله مشرانو له وژلو وروسته هلته اوس " نوی رژیم" حاکم دی چې په ټکو یې دغه رژیم " تر پخواني هغه معقول او منطقي " دی.

د ایران د پلونو او برښناکوټونو په تړاو د ټرمپ تازه ګواښونه داسې مهال څرګندیږي چې څه باندې سلو حقوق پوهانو چې تر ډیره د امریکا په مشهورو پوهنتونونو کې په دندو بوخت دي، خبرداری ورکړی چې دا ډول ګامونه او د ټرمپ او پیت هګست خبرداري ، کیدای شي " جنګي جنایت" وګڼل شي.

د خیبر پښتونخوا په بنو کې پولیس وایي چې یوه ځانمرګي برید پنځه ملکیان وژلي او ۴ نور یې ټپيان کړي دي.

د بنو د پولیسو یوه چارواکي محمد سجاد خان نن جمعه ( د حمل ۱۴مه) فرانس پریس ته ویلي، پیښه تېره شپه شوې چې په ټکو یې قربانیان یې ۳ ښځې او ۲ ماشومان دي.

سجاد خان وايي، بریدګر غوښتل له چاودیدونکو توکو ډک موټر د پولیسو له یوې پوستې سره وجنګوي، خو هدف ته له رسیدو مخکې د یوه هستوګنیز کور له دیوال سره ولګېد.

د بنو مرستیال کمشنر اکرام الله هم فرانس پریس ته د پنځو ملکیانو وژل کېدل تایید کړي دي.

که څه هم د برید مسولیت لا کومې ډلې نه دی اخیستی، خو په بنو او شاوخوا سیمو کې تحریک طالبان پاکستان فعالیت کوي چې وخت نا وخت پر امنیتي هدفونو بریدنه کوي.

د طالبانو د حکومت مرستیال ویاند حمدالله فطرت وایي، د پنجشنبې په ورځ د کونړ په سرکاڼو ولسوالۍ کې د پاکستان په توپچي بریدونو کې لس تنه ټپیان شوي دي.

هغه د پنجشنبې په ورځ په خپله ایکس پاڼه کې د دې خبرترڅنګ دغه راز ویلي چې د چهارشنبې له ورځې راهیسې په کونړ، پکتیکا او خوست کې دوه ملکي وګړي وژل شوي او ۲۵ تنه نورټپیان شوي چې د ده په خبره اکثره یې ماشومان دي.

پاکستاني چارواکو تر اوسه د طالبانو د حکومت د دې ادعا په اړه څه نه دي ویلي.

ښاغلي فطرت د افغانستان د کورنیو رسنیو د هغو راپورونو په اړه څه نه دي ویلي چې د طالبانو او پاکستاني ځواکونو ترمنځ یې د پنجشنبې په ماښام د نښتو خبرورکړی دی.

د طلوع نیوز په ګډون یوشمیررسنیو د ځینو سرچینو له قوله راپور ورکړی چې د دواړو لورو ځواکونو ډیورنډ کرښې ته څیرمه د پکتیا ولایت په ډنډ پټان ولسوالۍ او د خوست ولایت په غلام خان سیمه کې له یوبل سره نښتې کړې دي.

دا په داسې حال کې ده چې د طالبانو او پاکستان پلاوو د پنجشنبې په ورځ د چین په اورمچي ښار کې د تاوتریخوالي د کمولو په هدف خبرې اترې وکړې.

د فرانسې ولسمشر ایمانویل مکرون وایي، د هرمز تنګي د " خلاصولو" لپاره پوځي عملیات "غیرواقعي" دي او په دې برخه کې د ایران همکاري اړینه ده.

د فرانسپرس خبري آژانس د راپورله مخې مکرون له جنوبي کوریا څخه د کتنې په مهال وویل: "ځینې کسان شته چې د زور او پوځي عملیاتو له لارې د هرمز تنګي د خلاصولو ملاتړ کوي، هغه دریځ چې کله ناکله د متحده ایالاتو له خوا هم مطرح شوی دی." نوموړي دغه دریځ غیرواقعي وباله او ټینګار یې وکړ چې دا ډول عملیات به ډېر وخت ونیسي او هغه کسان به چې له دې تنګي تېرېږي له "ساحلي ګواښونو" سره مخ کړي، په ځانګړي ډول د سپاه پاسداران انقلاب ځواکونو له لوري چې "د پام وړ امکانات او بالستیک توغندي لري."

د فرانسې ولسمشر زیاته کړه: "دا کار یوازې د ایران په همکارۍ ممکن دی". هغه لومړی د اوربند د ټینګښت او د خبرو اترو د بېرته پیلیدو غوښتنه وکړه.

هرمز تنګی، چې د تیلو د لېږد لپاره یو حیاتي مسیر دی، په وروستیو اونیو کې د امریکا او اسرائیل له خوا د ایران پر ضد د جګړې له پیل وروسته عملاً تړل شوی او د نړۍ په کچه یې د اومه تیلو او اړوندو محصولاتو بیې لوړې کړې دي.

د ایران د جګړې په اړه د امریکا د ولسمشرډونالډ ټرمپ د وړمې شپې له وینا وروسته د پنجشنبې په ورځ پرایران د هوایي بریدونو لړۍ روانه وه. ولسمشرټرمپ په دې وینا کې بیا ایران ته ګواښ وکړچې په بریدونو سره به دا هیواد د "حجردورې" ته وګرځوي.

د ایران د پارلمان رئیس محمد باقر قالیباف په ټولنیزو رسنیو کې په یوه پیغام کې وویل: "ایرانیان یوازې د خپل هېواد د دفاع خبره نه کوي، موږ د دې لپاره وینه ورکوو."

په همدې حال کې ایراني رسنیو د امریکا او اسراییل په تازه بریدونو کې په کرج ښار کې د یوه لوی نوي پله چې لا نه و فعال شوی، د زیانمنیدو خبرورکړی. د امریکا ولسمشرډونالډ ټرمپ هم تایید کړه چې متحدو ایالتونو پردغه پله په برید کې لاس درلود او یوځل بیا یې غوښتنه وکړه چې تهران دې له واشنګټن سره د جګړې د پای ته رسولو لپاره یوه هوکړه وکړي.

او همدارنګه یې ویلي چې په دغو بریدونو کې د سپاه پاسداران انقلاب ځواکونو یو جګپوړی قومندان جنرال محمد علي فتح‌علی ‌زاده وژل شوی دی.

د اسراییل دفاعي ځواکونو هم پرون اعلان وکړ چې د تبریز په سیمه کې یې د توغندیو د جزوتام اړوند "د بالستیک توغندیو یو زیرمتون" په نښه کړی دی.

د طالبانو د حکومت د ټرانسپورټ او هوایي چلند وزارت د هواپیژندې اداره نن جمعه او سبا شنبې د افغانستان په ډیرو ولایتونو کې د سختو بارانونو، تالندې بریښنا، تیزو بادونو او سیلابونو د پیښیدو اټکل کوي. دې وزارت پرون پنجشنبې پرخپل ایکس پاڼه کې لیکلي چې په نورستان، پکتیکا، پکتیا، خوست، غزني، میدان وردګ، بامیان، سرپل، جوزجان، بلخ، بغلان، تخار، کندوز، سمنګان، پروان، پنجشیر، کاپیسا، کابل، لوګر، ننګرهار، کونړ، لغمان، بدخشان، فراه، هلمند، فاریاب، غور، ډایکنډي، ارزګان، کندهار او زابل ولایتونو کې د سالنګونو په ګډون د باران کچه په بیلابیلو سیمو کې له لسو څخه تراویا ملي مترو پورې اټکل کيږي. همدارنګه په مرکزي او ختیځو ولایتونو کې د سالنګونو په ګډون د تیزو بادونو د پیښیدو اټکل کیږي چې سرعت به یې په بیلابیلو سیمو کې له پنځوسو څخه تر۸۵ کیلومترو پورې وي.

د هواپیژندنې ادارې د بیان له مخې د سالنګونو په ګډون په لوړو او یخو سیمو کې د درنې واورې د اوریدو اټکل کیږي. دې ادارې هیوادوالوته سپارښتنه کړې چې د ورښتونو په مهال له هغو سیمو څخه چې د سیلابونو له خطر سره مخ وي، په جدي توګه ځان لیرې وساتي. په افغانستان کې د وروستیو ورښتونو او سیلونو له امله د طالبانود حکومت له پیښو سره د مبارزې ادارې په وینا د وري له ۶ تر۱۳ پورې ۵۱ کسانو خپل ژوند له لاسه ورکړي او په لسګونو ټپیان شوي دي.

د افغانستان د بشري حقونو لپاره د ملګروملتونو ځانګړی راپور ورکونکی ریچارډ بینیټ وایي، په افغانستان کې د ماین پاکۍ د هڅو دوامداره مالي ملاتړ د ماشومانو ژوند ژغوري. بینیټ د پنجشنبې په ورځ د وري په ۱۳ مه پرخپله ایکس پاڼه کې د ماینونو د پوهاوي او عمل نړیوالې ورځې په مناسبت لیکلي، د اپریل د څلورمې په درشل کې دا یو څرګند حقیقت دی: "دوامداره مالي ملاتړ د ماشومانو ژوند ژغوري. له دې پرته، د چاودېدونکو توکو اغېزې به پرافغان ملکي وګړو، په ځانګړي ډول ماشومانو دوام ومومي. پانګونه اختیاري نه ده؛ دا ژوند ژغوري."

د ملګروملتونو د بشري حقونو څانګې د پنجشبنې په ورځ په خپله ویبپاڼه کې لیکلي چې په ۲۰۲۵ کال کې د ماین چاودنو له امله ۴۷۱ کسانو خپل ژوند له لاسه ورکړی چې ۶۷ سلنه یې ماشومان و. په ماشومانو کې هم اکثریت یې هلکان و.

د ماینونو د پوهاوي او پروړاندې یې د اقدام نړیواله ورځ، چې هر کال د اپرېل په ۴مه لمانځل کېږي، د ځمکنيو ماینونو او د جګړې له پاتې شويو چاودېدونکو توکو د خطرونو په اړه پوهاوی لوړوي. دا ورځ په ۲۰۰۵ کال کې د ملګرو ملتونو د عمومي اسمبلې له خوا اعلان شوه او هدف یې د ککړو سیمو پاکول، د قربانیانو لاسنیوی او د امن ټینګښت ته وده ورکول دي.