د امریکا د استازیو جرګې د بهرنیو اړیکو د کمېټې جمهوريپال مشر مایکل مککال د امریکا د ولسمشر جوبایډن هغه څرګندونې ناسمې وبللې چې د ولسمشرۍ په راروانو انتخاباتو کې یې له خپل احتمالي سیال ډونالډ ټرمپ سره د وړمې ورځې په تلوېزیونې مناظره کې په روانه لسیزه کې د امریکا پوځ ته د تلفاتو نه رسېدو په اړه کړې دي.

په هغه بیان کې چې د امریکا د استازیو جرګې د بهرنیو اړیکو د کمېټې په ویبپاڼه کې پرون جمعه خپور شوی، مککال د استازیو جرګې غونډې ته د هغو دیارلسو امریکایي سرتېرو یادونه کړې او د هغوی د قربانیو درناوی کړی چې د ۲۰۲۱م کال د اګسټ په ۲۶مه له افغانستانه د امریکایي ځواکونو د وتلو په بهیر کې د کابل په هوایي ډګر کې په یوه ځانوژونکي برید کې ووژل شول.

په دغه برید کې چې مسوولیت یې د اسلامي دولت ډلې یا داعش د خراسان څانګې اخیستی، له ۱۷۰ زیات افغانان چې ډېری یې ملکیان و، ووژل شول.

مککال وویل، د ولسمشر بایډن دا خبره چې د ده تر مشرتابه لاندې روانه لسیزه کې د امریکا د پوځ هېڅ یو پرسونل نه‌دی وژل شوی، دروغ ده او بایډن ته په اشاره یې وویل چې په یوه ورځ کې د دغو ۱۳ امریکایي سرتېرو وژل کېدل، په دې لسیزه کې د متحدو ایالتونو لپاره تر ټولو خونړۍ ورځ وه.

د هغه په خبره دا به د نسلونو لپاره د امریکا او د امریکا پر بهرنۍ پالیسۍ داغ پاتې شي.

پر ډیموکراټ ولسمشر جوبایډن د جمهوریپالو د ګوند دغه لوړپوړی مشردغه انتقاد داسې مهال کوي چې ټاکل شوې د روان میلادي کال د نومبر په پنځمه د امریکا د ولسمشرۍ انتخابات ترسره شي او د دواړو ګوندونوغړي هڅې کوي چې په عام محضرکې د یوبل په تورنولو سره د خپل ګوند موقف پیاوړی کړي.

ایراني چارواکي وايي د افغانستان او ایران ترمنځ د اورګاډي له لارې د تجارتي راکړې ورکړې کچه اولس ځلې زیاته شوې ده.

مهر دولتي خبري آژانس پرون جمعه (د کب ۸مه) د ایران د اورګاډي د ادارې دبهرنۍ سوداګرۍ د څانګې د مشر شهریار نقي زاده له قوله خبر ورکړ چې نوموړی وايي، د تېر ۲۰۲۵ کال له مارچ میاشتې راهیسې د روان ۲۰۲۶ کال تر فبروري میاشتې پورې له افغانستانه شاوخوا ۶۵۰ زره ټن توکي د اورګاډي په وسیله افغانستان ته لېږدول شوي دي.

نوموړي ویلي دي چې د دواړو هېوادونو ترمنځ د اورګاډي له لارې د توکو د انتقال کچه به د روان لمریز کال ترپایه ۷۵۰ زره ټنو ته ورسېږي.

د افغانستان او پاکستان ترمنځ ترانزیتي لارې د تېر ۲۰۲۵ کال په اکتوبر میاشت کې وروسته له هغه بندې شوې چې د دواړو هېوادونو ځواکونو نښتې وکړې. له هغه وروسته له ایران سره د افغانستان د سوداګرۍ په کچه کې د پام وړ زیاتوالی راغی.

د طالبانو حکومت د هرات په اسلام کلا کې د ایران او افغانستان ترمنځ د سرحدي نښو د عملي چارو د پیل خبر ورکوي.

د سرحدونو، قومونو او قبایلو د چارو وزارت پرون پر خپله ایکس پاڼه په یوه بیان کې ولیکل چې د دې وزارت د سرحدي چارو د تثبیت د کمیسیون اړوند تخنیکي کمیټې تېره ورځ د هرات ولایت په اسلام کلا کې د دواړو هېوادونو د تخنیکي ټیمونو په شتون کې عملا د سرحدي نښو د نوي کولو چارې پیل کړې.

نژدې یو کال مخکې افغانستان ته د ایران د بهرنیوچارو د وزیر عباس عراقچي د سفر پرمهال د ایران د کورنیوچارو وزارت امنیتي مرستیال د سرحدي کرښو د ټاکلو پرسر له طالبانو سره د اختلافونو خبر ورکړی و.

د طالبانو د حکومت د قومونو، قبایلو او سرحدونو چارو د وزارت په بیان کې د کوم اختلاف یادونه نه ده شوې خو ویل شوي دي چې افغان او ایراني تخنیکي ټیمونه په پام کې لري د دواړو هېوادونو ترمنځ د بشپړ سرحد نښې او علامې ټولې نوې کړي.

د طالبانو حکومت وايي، ځواکونو یې یوځل بیا په خوست ولایت کې د ډیورنډ کرښې په اوږدو کې د پاکستاني ځواکونو پر پوستو حملې کړې دي.

باختر خبري آژانس چې طالبان یې اداره کوي، پرون جمعه ناوخته د دې حملو خبر ورکړ.

په عین حال کې د طالبانو د حکومت ویاند ذبیح الله مجاهد پرون په یوه خبري غونډه کې وویل چې د پاکستان د پوځ کشفي الوتکو د ورځې په ترڅ کې د افغانستان پرسر الوتنې کولې.

له دې مخکې پاکستاني جنګي جټ الوتکو په کابل او کندهار کې یولړ اهداف په نښه کړي وو.

د طالبانو حکومت ویلي دي چې د دې نښتو له پیله تراوسه ۵۵ تنه پاکستاني سرتېري وژل شوي او لسګونه نور ټپیان دي او د طالبانو ۱۳ ځواکونه وژل شوي.

خو د پاکستان د پوځ د عامه اړیکو د څانګې مشر جنرال احمد شریف چودري ویلي چې د پاکستاني لوري په حملو کې ۲۷۴ طالبان او ۱۲ پاکستاني سرتېري وژل شوي دي.

آزادي راډیو له خپل لوري د مرګ ژوبلې دا ادعاوې نه شي تاییدولای.

د افغانستان لپاره د امریکا شارژدافیر ویلي " د طالبانو او پاکستان ترمنځ له رامنځته شوې جګړې خبر دي" او په خبره یې وضعیت له نژدې څاري.

ډان براون چې دفتر یې په دوحه کې دی دا څرګندونې نن جمعه ( د کب ۸مه) پر خپله ایکس پاڼه کړي دي.

نوموړي امریکایي اتباعو ته خبرداری ورکړی چې په دغسې وضعیت کې افغانستان ته له سفر کولو ډډه وکړي.
د سفر د بندیز په اعلامیه کې راغلي چې افغانستان کې د کورنۍ نارامۍ، جرمونو، ترهګرۍ ، توقیف او اختطاف خطرونه شته دي.

پر امریکا سربیره د قطر، ایران، سعودي عربستان ، ترکیې او یوشمېر نورو هېوادونو چارواکو او ډيپلوماتانو له دواړو لورو د زغم او جوړجاړي غوښتنه کړې.

د پاکستان پوځ وايي چې افغانستان کې یې هوايی بریدونو کې ۲۲ پوځي اهداف په نښه کړي دي.

رویترز خبري اژانس د پاکستان د پوځ د ویاند احمد شریف چودري له قوله رپوټ ورکړی چې ویلي یې دي له تیرې شپې راهیسې په نښتو کې لږترلږه ۱۲ پاکستاني عسکر او ۲۷۴ طالب جنګیالي وژل شوي.

خو په افغانستان کې د طالبانو حکومت وايي دتیرې شپې په ۴ ساعته جګړه کې ۵۵ پاکستاني عسکر وژل شوي دي او د ځینو جسدونه ددوی د ځواکونو لاس ته ورغلي دي او یوشمیر یې ژوندي هم نیول شوي دي.

طالبان وايی په دغو نښتو کې ددوی ۱۳ جنګیالي وژل شوي او ۲۲ نور ټپیان شوي دي.

د دیورند کرښې په اوږدو کې په پکتیا او ننګرهار ولایتونو کې د چهارشنبې د ماښام له نښتو وروسته وضعیت ارام دی.

د ننګرهار ولایت په دوربابا ولسوالي کې قومي مشرانو ازادي راډیو ته وویل چې پرون (چهارشنبې) د طالبانو او پاکستاني پوځیانو ترمنځ پر دیورند کرښه نښتې وشوې چې د شپې تر ناوخته یې دوام درلود. همداراز د ننګرهار په مومند درې ولسوالي او د پکتیا په ډنډ پټان ولسوالي کې هم د دیورند کرښې په اوږدو کې نښتې شوي دي.

د افغانستان په ختیځ کې د ۲۰۱ خالد بن ولید قول اردو ویندوی وحیدالله محمدي تایید کړه چې نښتې تایید کړې خو د مرګ ژوبلو په اړه یې څه ونه ویل.

د افغانستان او پاکستان ترمنځ تاوتریخوالی وروسته له هغه بیا زیات شو چې د یکشنبې په ورځ پاکستاني الوتکو په ننګرهار او پکتییکا کې بمبارۍ وکړې او د ملګروملتو په وینا په نتیجه کې یې ۱۳ ملکیان ووژل شول.

د ملګروملتو د ماشومانو د ملاتړ ادارې، یونسیف نن اعلان وکړ چې جاپان د ۴.۴ میلیون ډالرو بشري مرستې ژمنه کړې ده، او په دې پیسو به شاوخوا ۶۰ زره کسانو ته، چې نیمایي یې ماشومان دي، ژوند ژغورونکي خدمات وړاندې شي.

دا مرسته په داسې حال کې کېږي چې بشري کړکېچونه او جبري کډوالۍ زیاتې شوې دي.

یونیسف تایید کړې چې د جاپان له لوري ورکړل شوې دا ۴.۴ میلیون ډالره به د افغانستان هغو خلکو ته د بیړنیو او حیاتي خدمتونو په برابرولو ولګول شي چې د طبیعي پېښو او بیړنیو حالاتو له امله زیانمن شوي دي.

د دې بودجې له لارې به مستقیم ډول ۶۰ زره کسانو ته مرسته ورسېږي، چې له دې ډلې به کابو ۳۰ زره ماشومان د روغتیا، تغذیې او ساتنې مهم خدمات تر لاسه کړي.

په ۲۰۲۵ کال کې له ایران او پاکستان څخه تر ۲.۸ میلیونه زیات افغانان هېواد ته راستانه شوي، چې ۶۰ سلنه یې ښځې او ماشومان دي. دې چارې پر بشري مرستو او خدمتونو لا زیات فشار راوستی دی.

پرله‌پسې کړکېچونو د افغانستان د ماشومانو د ساتنې سیستمونه کمزوري کړي دي. د یونیسف د راپور له مخې، د ۲۰۲۵ کال له جنورۍ څخه تر نوومبر پورې یوازې یا له کورنیو بېل شوي ۱۳ زره ۸۹ ماشومان پېژندل شوي، چې دا د تېر کال پرتله ۵۰ سلنه زیاتوالی ښيي.

د مطبوعاتو د ازادۍ نړیوالو ډلو له پاکستان څخه غوښتي چې د افغان خبریالانو نیول او شړل سمدستي ودروي، او خبرداری یې ورکړی چې که هغوی بېرته واستول شي، له جدي ګواښونو سره به مخامخ شي.

د رسنیو د ازادۍ او د بشري حقونو د نړیوالو بنسټونو یوه ائتلاف د چهارشنبې په ورځ د پاکستان صدراعظم شهباز شریف ته په یوه لیک کې د هغو افغان خبریالانو د نیولو او ایستلو د سملاسي درولو غوښتنه کړې چې دا مهال په پاکستان کې مېشت دي.

په لیک کې د وروستیو نیونو پر زیاتوالي ژوره اندېښنه څرګنده شوې ده.

د لیک لاسلیک کوونکو خبرداری ورکړی چې په زوره ستنول، دا خبریالان د نیول کېدو، تاوتریخوالي او ان د مرګ له خطر سره مخامخولی شي.

دغو بنسټونو له اسلام‌اباد څخه غوښتي چې د نه ستنولو اصل ته درناوی وکړي او د کډوالو او له خطر سره مخ رسنیزو کارکوونکو پر وړاندې خپلې نړیوالې ژمنې پوره کړي.

دا غوښتنه په داسې حال کې کېږي چې پاکستان په خپله خاوره کې د افغان کډوالو نیونې او ایستنې زیاتې کړي دي، چې له امله یې تر دې دمه زرګونه افغانان نیول شوي یا ایستل شوي دي.

د راپورونو له مخې، په تېر یوه کال کې له ایران او پاکستان څخه تر درې میلیونه ډېر افغان کډوال بېرته ستانه شوي دي، چې ډېری یې په زوره ایستل شوي دي.

د ملګرو ملتونو ځانګړي راپور ورکوونکي ریچارډ بنېټ خبرداری ورکړی چې پراخ محدودیتونه او د نړیوالو مرستو ناڅاپي کمښت اساسي روغتیايي خدمتونو ته د افغان ښځو لاسرسی سخت کمزوری کړی او د هیواد له وړاندې نازک روغتیايي نظام ته یې لا زیات زیان رسولی دی.

ریچارډ بنېټ، چې د افغانستان د بشري حقونو لپاره د ملګرو ملتونو ځانګړی راپور ورکوونکی دی، ټاکل شوې د ښځو او نجونو د روغتیا حق په اړه نن (پنجشنبې) نوی راپور په جنیوا کې د ملګرو ملتو د بشري حقونو شورا ۶۱مې غونډې ته وړاندې کړي.

بنېټ وویل چې د افغانستان روغتیايي سیستم د جګړو، بېوزلۍ او پر بنسټیزو تاسیساتو د کمې پانګونې له امله له کلونو راهیسې کمزوری پاتې شوی؛ خو هغه ټینګار وکړ چې اوسنيو محدودیتونو د ښځو او نجونو لپاره د روغتیايي خدمتونو لاسرسی په بې‌ساري ډول خراب کړی دی.

د هغه په وینا، د دې کړکېچ درې اصلي عوامل دي: د روغتیايي نظام جوړښتي کمزوري، د طالبانو له خوا لګېدلي محدودوونکي سیاستونه، او د نړیوالو مرستو شدید کمښت.

بنېټ وویل چې د بودجې د کمېدو له امله تر ۴۰۰ ډېر روغتیايي کلینیکونه تړل شوي، او د کاري ساعتونو او د کارکوونکو شمېر—په ځانګړي ډول د ښځینه ډاکټرانو، نرسانو او قابلو—په څرګند ډول راکم شوی دی.

د مخدرو موادو او جرمونو په وړاندې د ملګرو ملتونود مبارزې د دفتر مشر پولیک اوک سیري د طالبانو د حکومت د کورنیو چارو وزارت معین شیخ عبدالرحمن منیر سره ولیدل.

د طالبانو ترواک لاندې باختر خبري اژانس د چهارشنبې په ورځ رپوټ ورکړ چې د کورنیو چارو وزارت معین په غونډه کې له دغه نړیوال چارواکي د سرحدونو دلاښه کنټرول لپاره د مجهزو سکنرونو غوښتنه کړې ده.

خبر زیاتوي چې ښاغلي سیري د نشه یې توکو په وړاندې د لاس ته راوړونو ستاینه کړې او د سکنرونو د برابرولو په برخه کې یې د همکارۍ ژمنه کړې.

د مخدرو موادو او جرایمو په وړاندې دملګرو ملتونو د مبارزې دفتر (UNODC) تیره میاشت په یو راپور کې وویل چې افغانستان کې له مصنوعي مخدرو موادو او د طبي درملو څخه د ناوړه استفادې ترڅنګ ، دودیز مخدر موادهم ډیر کارول کیږي.