د خبریالانو د خوندیتوب کمېټې، CPJ د هغو راپورونو په اړه اندېښنه ښکاره کړې چې وایي طالبان په پام کې لري چې پر ټولنیزې شبکې فیسبوک په افغانستان کې بندیز ولګوي یا ورته لاسرسی محدود کړي.

دې کمېټې له چارواکو غوښتي چې له دغه اقدام څخه ډډه وکړي، ځکه دا کار په دې هېواد کې د ازادو معلوماتو د بهیرمخه لاپسې ډب کوي.

د خبریالانو د خوندیتوب د کمېټې د آسیا د پروګرام تنظیمونکې بي لي یي Beh Lih Yi په یوه بیان کې وویل چې د فیسبوک د بندولو یا یې د لاسرسي محدودولو لپاره د طالبانو پلان به په افغانستان کې د معلوماتو پر ازادۍ یو بل ګوزار وي.

هغې زیاته کړه د ۲۰۲۱ کال د اګست له میاشتې راهیسې چې طالبان پرافغانستان بیا واکمن شو؛ د فسبوک په ګډون نورو ټولنیزو شبکو هغه تشه ډکه کړې چې په دې هېواد کې رسنیو د ځپونکو اقداماتو یا نورو لاملونو له امله ترشا پریښې ده.

د طالبانو د حکومت د مخابراتو او معلوماتي ټېکنالوژۍ سرپرست وزیر نجیب الله حقاني په دې وروستیو کې د افغانستان له یوې خصوصي رسنۍ سره په مرکه کې ویلي چې د دې وزارت یوې څېړونکې ډلې د فیسبوک د بندولو یا یې د فعالیت د محدودولو لپاره یوپلان بشپړ کړی دی.

د ملګرو ملتونو مرستندوی پلاوي (UNAMA) ویلي چې د هرات ولایت د جبرئیل ښارګوټي د وروستیو اعتراضونو په ترڅ کې لږ تر لږه یو هلک د ډزو له امله وژل شوی او څو نور کسان د وهلو ټکولو له کبله ټپیان شوي دي.

یوناما ویلي چې د یوې بلې احتمالي مړینې په اړه راپورونه هم ارزوي. دغه اعتراضونه وروسته له هغې وشول چې د طالبانو د امر بالمعروف محتسبانو د «حجاب د لارښوونو د نه مراعت» په تور یو شمېر ښځې او نجونې ونیولې.

یوناما تایید کړې چې د جون د ۶ او ۷ ترمنځ لږ تر لږه ۳۰ ښځې په هرات ښار کې نیول شوې وې، او لسګونو نورو ته شفاهي اخطارونه ورکړل شوي وو. د دې ادارې په وینا، که څه هم یادې ښځې د جون په ۸مه خوشې شوې، خو دغه ډول نیونې د هغوی او کورنیو پر ژوند ژور اغېز پرېږدي.

بل لور ته، د طالبانو چارواکو د ښځو د نیولو راپورونه رد کړي او هغه یې «بې‌بنسټه اوازې» بللې دي. همداراز ځینو رسنیو راپور ورکړی چې په تهران کې یو شمېر افغان کډوالو د هرات له معترضانو سره د ملاتړ په موخه لاریون کړی، خو دغه راپورونه په خپلواکه توګه نه دي تایید شوي.

د امریکا عدلیه وزارت وايي د طالبانو یو پخوانی قوماندان د «ترهه ګرۍ»اړوندو جرمونو په تړاو، په ۴۲ کلونو بند او ۵ کلونو تر نظارت لاندې ازادۍ محکوم شو.

اعلامیه زیاتوي چې ۵۰ کلن حاجي نجیب الله ته د «یو امریکایي خبریال او دوو افغان وګړو د یرغمل نیونې» په تړاو سزا واورول شوه.

دغه پېښه په ۲۰۰۸ او ۲۰۰۹ کلونو کې په افغانستان او پاکستان کې شوې وه.

حاجي نجیب الله د هغو طالب جنګیالیو د مشرۍ له امله هم محکوم شوی چې د ۲۰۰۷ او ۲۰۰۹ کلونو ترمنځ یې په افغانستان کې پر امریکایي سرتېرو بریدونه کړي ، چې له امله یې یو شمېر امریکایي پوځیان وژل شوي وو.

د امریکا د عدلیې وزارت اعلامیه وايي نوموړي تیرکال په خپلو جرمونو اعتراف کړی و.

سرپرست لوی څارنوال، ټاډ بلانش ویلي «هغه کسان چې امریکایانو ته زیان رسوي او په ترهګریزو اعمالو کې لاس لري، هر څومره وخت چې ونیسي، تعقیبېږي او د عدالت منګولو ته سپارل کېږي.»

ټاکل شوې چې د افغانستان د هنډبال ملي لوبډلې د «جنوبي اسیا چلنج کپ» سیالیو کې نن لوبې ترسره کړي.

د طالبانو د المپیک، بدني روزنې او ورزش د عمومي ریاست د خبرپاڼې له مخې د افغانستان له ۲۰ کلنو کم‌ عمره لوبډله به خپله لومړۍ لوبه له بنګله‌ دېش او د ۱۸ کلنو کم‌ عمره لوبډله به خپله لومړۍ لوبه له مالډیف سره ترسره کړي.

د بنګله ‌دېش په کوربه ‌توب په دغو سیالیو کې چې چهارشنبې د جون په لسمه پیلیږي او تر ۱۴مې نېټې پورې دوام کوي، د شپږو هیوادونو، افغانستان، نیپال، هند، یمن، مالډیف او بنګله دیش ټیمونو ګډون کړی دی.

د طالبانو د ټرانسپورټ او هوایي چلند وزارت د هواپیژندنې اداره د چهارشنبې په ورځ د افغانستان په ۶ ولایتونو کې د سختو بارانونو او تندو بادونو اټکل کړی دی.

دې ادارې د سې شنبې په ورځ په خپله ایکسپاڼه کې په یوه بیان کې ویلي چې بدخشان، بغلان، خوست، بامیان، تخار او سمنګان کې به د باران اندازه له لسو نه تر ۲۰ملي مترو پورې وي او په ځینو سیمو کې هم د تندو بادونو اټکل کیږي.

دغه خبرداری داسې مهال ورکول کیږي چې د طالبانو د طبعي پیښو پر وړاندې د مبارزې ملي ادارې د سې شنبې په ورځ وویل چې د روان کال له پیل راهیسې تراوسه ۳۰۱ تنه د ورښتونو او سیلابونو له امله مړه شوي او ۴۰۰ نورټپیان شوي دي. له اتلس زره زیاتې کورنۍ زیانمنې شوې او ډیرو بنسټیزو تاسیساتو او کرنیزو ځمکو ته هم زیانونه رسیدلي دي. افغانستان په وروستیو کلونو کې د سختو سېلابونو او د طبیعي پېښو له امله د پراخو زیانونو شاهد وو.

د بښنې نړیوال سازمان، امنیستي انټرنشنل د هغو راپورونو په اړه ژوره اندیښنه ښکاره کړې چې وایي په هرات کې د طالبانو سرتیرو د معترضینو پریوه لاریون ډزې کړي دي. د امنیستي انټرنشنل د جنوبي آسیا څانګې د سې شنبې په ورځ په خپله ایکسپاڼه کې لیکلي، د راپورونو له مخې د طالبانو لخوا د لاریون کوونکو پر ضد د مرمیو کارول، په افغانستان کې د سوله ‌ییزو لاریونونو د حق، د بیان ازادۍ او د ښځو د حقونو پر وړاندې د دوی د روانو بریدونو یو خطرناک زیاتوالی دی.

امنیستي انټرنشنل وایي، هغه کسان چې په سوله ‌ییز ډول اعتراض کوي باید هېڅکله له مرمیو او تاوتریخوالي سره مخ نه شي. د دې سازمان په خبره طالبان باید سمدستي د سوله‌ ییزو لاریون کوونکو پر وړاندې د غیرقانوني زور کارول بند کړي، نیول شوي کسان خوشې کړي، او د ښځو او نجونو حقونو ته درناوی وکړي. د راپورونو له مخې په هرات ولایت کې د سې شنبې د ورځې لاریون د طالبانو له خوا د بد حجابۍ په تورد نیول شویو ښځو په غبرګون کې شوی دی. یوشمیررسنیو د څوتنو د نیول کیدو او یوشمیرنورو د ټپي کیدو راپورونه ورکړي دي خو ازادي راډیو یې کره والی او شمیرنشي تاییدولی.

د افغانستان د بشري حقونو لپاره د ملګرو ملتونو ځانګړی راپور ورکوونکی ریچارډ بېنیټ وايي، په هرات ولایت کې په ظاهرا د سوله ییزو لاریون کوونکو په وړاندې له حده زیات زور کارولو اندېښمن کړی.

د افغانستان یو شمیر کورنیو رسنیو او فعالان نن سه شنبې د هرات په جبراییل سیمه کې د لاریون خبر ورکړ او ویډیوګانې یې هم ټولنیزو رسنیو کې خپرې شوې دي.

ویل کیږي چې طالبانو د معترضانو په وړاندې له زور او ځواک څخه کار اخیستی او ډزې یې کړې دي.

خو د طالبانو د حکومت د امربالمعروف او نهی المنکر وزارت ویاند سیف الاسلام په یوه غږیز پیغام کې د محتسبان له خوا په هرات ولایت کې د ښځو نیول شایعات او اوازې بللي دي.

دغه پیغام د طالبانو تر کنټرول لاندې د افغانستان ملي ټلویزیون خپور کړی دی.

د څو معترضانو د ټپي کیدو راپورونه هم خپاره شوي.

د طالبانو حکومت تراوسه په دې اړه څه نه دي ویلي.

ازادي راډیو په خپلواکه توګه دغه ادعاوې نه شي تاییدولی.

بېنیټ نن پر خپلې ایکس پاڼې لیکي، د تاواتریخوالي مسول کسان باید حساب ورکړي.

هغه وړاندې ویلي،"اوس د دې وخت دی چې تاواتریخوالی کم شي، خلکو ته د بیان ازادي ورکړل شي د ښځو په ګډون ټولو ته باید احترام وشي او د تاوتریخوالی مخنیوی وشي".

په هرات ولایت کې د نن ورځې لاریونونه د طالبانو له خوا د حجاب په اړه د ښځو د نیولو په غبرګون کې شوي دي.

د هرات اوسیدنکې ادعا لري چې د طالبانو د حکومت د امربالعمروف او نهې المنکر کارکوونکو په وروستیو کې د دوی په ټکو د "ناسم حجاب" له کبله د ښځو د نیولو لړۍ پیل کړې وه.

په دغه ولایت کې یو شمیر ښځو ازادي راډیو سره خبرو کې ویلی چې د حجاب او ماسک درلودلو سره د طالبانو له خوا نیول او ځورول کیږي.

په ملګرو ملتونو کې د امریکا استازی جفري بارتوس وايي، د طالبانو له خوا د "یرغمل نیونې ډیپلوماسي" لا هم دوام لري.

هغه پرون دوشنبې د ملګرو ملتونو د امنیت شورا په ناسته کې د دغې شورا له غړو هېوادونو وغوښتل چې د طالبانو له خوا د امریکايي وګړو "ناعادلانه" نیول وغندي.

د هغه په ټکو، په افغانستان کې د امریکا لومړیتوب د امریکایي وګړو ساتنه او د ملي امنیت ټينګښت دی.

پر افغانستان د طالبانو له واکمنیدو راهیسې پنځه امریکايي وګړي د طالبانو له بنده راخوشي شوي دي.

د راپورونو له مخې لا هم دوه امریکايي وګړي د طالبانو په بند کې دي.

افغان الاصله امریکايي محمود شاه حبیبي په ۲۰۲۲کال کې په افغانستان کې ونیول شو.

د هغه کورنۍ ادعا کوي چې حبیبي د طالبانو استخباراتو نیولی دی.

طالبان د حبیبي د نیولو په اړه بې خبري ښيي.

د راپورونو له مخې، یو بل امریکايي وګړی هم چې هویت يې په ډاګه شوی نه دی د طالبانو په بند کې دی.

د پکتیکا په برمل ولسوالۍ کې د یوې ناچادوې مرمې د چاودنې له کبله اووه کسان وژل شوي او څلور نور ټپیان دي.

د دغه ولایت د امنیه قومندانۍ په یوه خبرپاڼه کې ویلي چې پېښه پرون ماښام د برمل په ډنګرلیګډ کلي کې هغه مهال وشوه چې کباړي غوښتل مرمۍ اره کړي.

په وژل شویو او ټپیانو کې د دوو لویانو په ګډون نور ټول ماشومان دي.

د طالبانو ترکنټرول لاندې د افغانستان دبدنې روزنې او ورزش عمومي ریاست اعلان وکړ چې د هندبال د ۲۰ او ۱۸ کلونو څخه د کم عمر ټیمونه د اسیا د جنوب په سیالیو کې ګډون لپاره بنګله دیش ته ولاړل.

اعلامیه وايي چې د لسو هیوادونو د ټیمونو ترمینځ دغه سیالي د غبرګولې په ۲۰ مه پیلیږي.

اعلامیه زیاتوي چې د لوبو په لومړنۍ ورځ دافغانستان د شلو کلونو د کم عمر د هندبال ټیم دکوربه هیواد بنګله دیش په وړاندې او د افغانستان د هندبال د ۱۸ کلونو څخه د کم ټیم د مالدیف په وړاندې لوبې کوي.

افغانستان کې د طالبانو حکومت وايي په روان لمریز کال کې ۷۵ تنه په هیواد کې په اوبو کې غرق شوي او ژوند یې له لاسه ورکړی دی.

د طبیعي پیښو په وړاندې د مبارزې د چمتوالي د ملي ادارې ویاند محمد یوسف حماد وايي په قربانیانو کې ۲۷ کسه نارینه ، ۷ ښځې او ۴۱ کوچنیان شامل دي .

د ازادي راډیو وروستیو رپوټونوهم وویل چې په افغانستان کې د لامبو په مهال د غرقیدو پیښې زیاتې شوي دي.

دقربانیانو ځینو خپلوانو ازادي راډیو ته وویل چې د څو ورځو په تیریدو سره یې هم د خپلو عزیزانو اجساد نه دي میندلي.

ځینې لامبوزن کسان وايي چې د غرقیدو ډیری پیښې د ناپوهۍ ، نه پاملرنې او بي احتیاطۍ څخه را مینځ ته کیږي.