د بشري حقونو د څار ادارې فریډم هاوس په خپل کلني راپور کې چې نن یې خپور کړ ویلي دي چې په دوه زره درویشتم کال کې د نړۍ په دوه پنځوس هیوادونو کې سیاسي او مدني ازادۍ کمې شوې دي.

دې ادارې په خپل راپور کې د نړۍ اووه شپيته هېوادونه د سیاسي او د مدني ازادیو په لړ کې ازاد نه دې بللي او څرګندوي چې په دغو هېوادونو کې پنځلس داسې دي چې سیاسي او اجتماعي حقوق پکې تر ټولو په بد حال کې دي.

د سرچینې د ارزونو له مخې، په دغو هېوادونو کې یو هم افغانستان دی.

د فریډم هاوس په کلني راپور کې د افغانستان په اړه د مذهبي ازادیو نقض ته هم اشاره شوې ده او په راپور کې یې راغلي چې طالبانو د پوهنتونونو له کتابخانو هغه کتابونه چې د دوی په حساب له سني اسلام سره سم نه دي، غونډ کړي دي.

د فریډم هاوس په راپور کې پر دې هم اعتراض شوی دی چې په افغانستان کې شیعه له دې راګرځول شوې دي چې په علني ډول خپل مذهبي مراسم ترسره کړي.

ویل شوي چې همداراز د هندوانو د مذهبي مراسمو مخه نیول شوې ده.

فريډم هاوس لیکي چې دوه زره درویشتم، پرله پسې اتلسم کال دی چې په نړۍ کې ازادۍ پکې په کمیدو دي.

په جنوبي وزيرستان کې ناپېژاندو وسلوالو د يوې کورنۍ درې غړي وژلي او درې نور یې ژوبل کړي دي.

د جنوبي وزيرستان د پولیسو مشر محمد طاهر شاه پرون (د مارچ پر ۲۴مه) د ازادي راډیو مشال څانګې ته وویل چې وژل شوي او ژوبل شوي کسان د ملک سردار علي د کورنۍ غړي دي.

هغه زیاته کړه چې پولیسو په اعظم ورسک کې د مشکوکو کسانو د نيولو هڅې پيل کړې دي.

تر اوسه کومې وسلوالې ډلې د دغه برید مسئولیت نه دی منلی.

له څلورو کلونو راهیسې د بنو، لکي مروتو،شمالي وزیرستان او جنوبي وزیرستان په ګډون د خیبر پښتونخوا په بیلابیلو برخو کې بمي چاودنې، وسلوال بریدونه او د حکومتي کارکوونکو، سرتېرو، مخورو، فعالانو، سوداګرو او نورو خلکو د تښتونې پیښې زیاتې شوې دي.

په همدې حال کې حکومت او امنیتي ځواکونه هم وايي چې د وسلوالو پرضد یې هدفي عملیاتو ته دوام ورکړي دي او وخت په وخت پکې ورته د مرګژوبلې اړولو ادعا کوي.

د پاکستان د شخړو او امنیتي مطالعاتو اداره وايي ، اوسمهال زیاتره عملیات په بلوچستان اوخیبر پښتونخوا کې کېږي خو د سیند او پنجاب په خال خال سیمو کې هم د امنیتي ځواکونو عملیات روان دي.

په خيبر پښتونخوا او بلوچستان کې د تحریک طالبان پاکستان (ټي ټي پي)، د اسلامي دولت (داعش) خراسان ډلې او بېلونپاله بلوڅ لېبرېشن ارمي (بي اېل اې) په ګډون یوشمېر وسلوالې ډلې فعاله دي.

د جرمني چارواکي وايی په افغانستان کې د کوکنارو د کرنې د ممنوعیت له کبله په المان کې د هیروئینو بیې لوړې او کیفیت یې ناوړه شوی دی.

د جرمني د فدرالي جنايي پولیسو د ادارې مشر هولګر مونش dpa خبري اژانس ته ویلي : «په داسې حال کې چې د کوکاین تولید مخ په زیاتېدو دی، د هیروئین برعکس حالت لري، ځکه چې په افغانستان کې د (کوکنارو ) کر عملا بند شوی دی.»

هغه زیاتوي چې دې کار د هیروئینو بیې لوړې کړې او کیفیت یې ټیټ کړی دی.

لدې امله ، هیروئین اوس له بېلابېلو مصنوعي موادو سره ګډېږي، چې د کاروونکو لپاره روغتیايي خطرونه زیاتوي.

په عین حال کې د جرمني فدرالي جنايي پولیس وايي د کوکاینو بیې راټیټې شوې دي، خو کیفیت یې لا هم لوړ دی، چې دا ښيي دغه مواد په بازار کې ډېر شتون لري.

د جرمني د فدرالي جنايي پولیسو اداره BKA وايي د نشه ‌يي توکو قاچاقبرانو د اروپا په بندرونو لکه هامبورګ، روټرډام او انټورپ کې د زیاتې کچې کوکاینو له نیول کیدو وروسته خپلې تګلارې بدلې کړي.

ددغې ادارې مشر هولګر مونش زیاتوي چې په دې وروستیو کې د زیاتې اندازې نشه یي توکو نیول کم شوي او اوس داسې اټکل کېږي چې کوچنۍ اندازه کوکاین په مکرر ډول او په بېلابېلو لارو راوړل کېږي.

په داسې حال کې چې د امریکا ولسمشر ډونالډ ټرمپ وايي واشنګتن د جګړې د پای ته رسولو لپاره ایران کې “مناسبو کسانو سره” په خبرو لګیا دی، تهران پر اسرائیل او کویټ بریدونه کړي اوامریکايي رسنیو راپور ورکړی چې ښايي زرګونه نورامریکايي سرتېري سیمې ته واستول شي.

بلخوا نیویارک ټایمز او د اسراییل چینل ۱۲ راپور ورکړی چې امریکا ایران ته د سولې یو ۱۵ ماده ایز پلان استولی دی.

نیویارک ټایمز او چینل ۱۲ د اخبره دداسې چارواکو له قوله چې نومونه یې نه دي ښودل شوي کړې او سپېنې ماڼۍ یا تهران تراوسه په دې هکله کومه تبصره نه ده کړې.

ټرمپ له خپلو پرونیو څرګندونو یوه ورځ مخکې ویلي وو چې ایراني اړخ سره “ډېرې ښې او ګټورې” خبرې شوې دي، خو لوړپوړو ایراني چارواکو دا خبره رد کړې چې ګواکې تهران به له واشنګټن سره خبرې کړي وي.

ټرمپ د سه شنبې په ورځ سپینې ماڼۍ کې وویل: “موږ په حقیقت کې له مناسبو کسانو سره خبرې کوو او هغوی زښت لیواله دي چې تړون وکړي ـ تاسو یې تصور هم نشئ کولی چې څومره لیواله دي.”

هغه زیاته کړه: “موږ اوس مهال په خبرو بوخت یو.”

د دوو ورځو په ترڅ کې دا دویم ځل دی چې ټرمپ وايي ایران منلې چې هېڅکله به اټومي وسله ونه لري. د ایران اټومي پروګرام، چې تهران یې سوله‌ییز بولي، د امریکا ، اسراییلو او ایران ترمینځ د اوسنۍ وسله والې شخړې اصلي موضوع ده.

بلخوا دایران د پارلمان رئیس محمد باقر قالیباف او نورو چارواکو ویلي چې امریکايي اړخ سره مذاکرات نه دي شوي خو امریکايي رسنیو رپوټ ورکړی چې دداوړو لورو ترمینځ د مینځګړو له لارې لږترلږه ابتدايي تماسونه نیول شوي دي.

ایران پرون په اسرائیلو او کویت نوي بریدونه وکړل.اسرائیلي چارواکو وویل ددغو بریدونو له امله په تل ابیب کې لږ ترلږه ۶ کسه ټپیان شول.

کویت وویل چې دافع هوا سیستم یې د توغندیو او ډرون برید ته ورغبرګ شو او د چاودنو غږ په هوا کې د ډرون او توغندیو د مخنیوي څخه رامینځ شوی.

د امریکا ولسمشر ډونالډ ټرمپ وايي،" د ایران د جګړې د پایته رسیدو په موخه له "مناسبو کسانو" سره خبرې اترې کوي".

د هغه په ټکو، "ایرانیان غواړي له امریکا سره یو جوړجاړي ته ورسیږي".

هغه د سه شنبې په ورځ په سپینه ماڼې کې خبریالانو ته وویل،"موږ د خبرو اترو په حال کې یوو".

خو ټرمپ په دې اړه نور جزیات ور نه کړل.

له دې وړاندې پاکستان ویلي و چې د امریکا او ایران ترمنځ د جګړې د پایته رسیدو په موخه د خبرو اترو کوربتوب ته چمتو دی.

ټرمپ د خبرو اترو د استازو په اړه څه و نه ویل، خو تایید يې کړه چې د بهرنیو چارو وزیر مارکو روبیو او د هغه مرستیال جي ډي ونس به د دې خبرو اترو برخه وي.

ټرمپ وړاندې وویل،" په واقیعت کې موږ له مناسبو کسانو سره خبرې کوو، او هغوي ډیر ډير غواړي چې له موږ سره یو جوړجاړي ته ورسیږي، تاسې اصلا نه پوهیږئ چې هغوي څومره غواړي".

خو د ایران بهرنیو چارو وزارت له امریکا سره هر ډول جوړجاړی او خبرې اترې رد کړي دي.

د پاکستان صدراعظم شهباز شریف وايي، "د امریکا او ایران ترمنځ د کړکیچ د حل او منځګړیتوب لپاره چمتو دی".

هغه د سه شنبې په ورځ پر خپلې ایکس پاڼې لیکي،" پاکستان چمتو دی چې د ایران او امریکا ترمنځ د روانې جګړې د پایته رسیدو په موخه د مانادارو خبرو اترو کوربتوب وکړي".

روانه اونۍ له پاکستاني چارواکو سره د امریکايي او ایراني چارواکو د کتنې راپورونه خپاره شوي وو.

د راپورونو له مخې، د امریکا د ولسمشر مرستیال جي ډي ونس، د منځني ختیځ لپاره د ټرمپ ځانګړی استازی سټیو ویتکاف او د ولسمشر زوم جرد کوشنر به د دې خبرو اترو مشري په غاړه ولري.

پاکستاني چارواکو ویلي، د ایران له خوا به د دې هېواد د پارلمان مشرمحمد باقرقالیباف به د خبرو اترو مشري وکړي.

د امریکا ولسمشر ډونالډ ټرمپ وړاندې ویلي و،" د ایران د انرژۍ پر تاسیساتو يې بریدونه ځکه درولي، څو خبرو اترو ته لار برابره شي".

د طالبانو د حکومت د هوا پیژندنې ریاست نن چهارشنبې د افغانستان په ۲۱ولایتونو کې د شدیدو وروښتونو خبرداری ورکړی دی.

دغه ریاست په فاریاب، بادغیس، هرات، فراه، غور، نیمروز، هلمند، کندهار، زابل، ارزګان، دایکندی، غزنی، بامیان، میدان وردک، پکتیکا، پکتیا، خوست، لوګر، کابل، پروان او ننګرهار ولایتونو کې د واورې او بارانونو اټکل کړی دی.

له دې سره همهاله، د ملګرو ملتونو د خوړو او کرنې ادارې د روانې میاشتې تر پایه د افغانستان په یو شمیر سیمو کې د وروښتونو اټکل کړی چې د دې ادارې په خبره، د کرنې په برخه کې به له کروندګرو سره لویه مرسته وکړي.

دغې ادارې د وروښتونو له کبله د سیلابونو خبرداری هم ورکړی دی.

نن چهارشنبې په لندن کې د طالبانو د مخالفو څیرو د ناستې دویمه ورځ ده.

دغه ناسته چې د "اتفاق او باور جوړونې " تر نامه لاندې پیل شوې له څه باندې ۴۰ د سیاسي ګوندونو، بهیرونو، مدني ټولنو غړو، رسنیو او خبریالانو په کې ګډون کړی دی.

"د افغانستان لپاره د ښځو" په نوم یو بنسټ د سه شنبې په ورځ په یوې اعلامیه کې ویلي،" د لندن د ناستې موخه د افغانستان د مدني ټولنو او سیاسي بهیرونو ترمنځ د همغږۍ رامنځته کول دي".

له دې مخکې د طالبانو مخالفو څیرو د تیرکال په میزان میاشت کې د پاکستان په پلازمینه اسلام اباد کې ورته ناسته جوړه کړې وه.

د طالبانو د حکومت د بهرنیو چارو وزارت نن اعلان وکړ چې کویل د اختر په مناسبت خوشې شوی دی.

د یاد وزارت په خبرپاڼه کې ویل شوي چې کویل د افغانستان د نافذو قوانینو د سرغړونې په تور نیول شوی و، خو نور جزییات نه دي ورکړل شوي.

په بیان کې دا هم ویل شوي چې د طالبانو د بهرنیو چارو وزیر امیر خان متقي نن د افغانستان لپاره د امریکا له پخواني ځانګړي استازي زلمي خلیلزاد، د متحده عربي اماراتو له سفیر او د دینس کویل د کورنۍ له یوه غړي سره ولیدل.

د فرانس پرس خبري اژانس د راپور له مخې، کویل شاوخوا یو کال پخوا په افغانستان کې نیول شوی و.

بحرین د ملګرو ملتونو امنیت شورا ته د یوه پرېکړه‌لیک مسوده وړاندې کړې ده چې که تصویب شي، هیوادونو ته به اجازه ورکړي چې په هرمز تنګي او شاوخوا سیمو کې د سوداګریزو کښتیو د ساتنې لپاره له «ټولو لازمو وسایلو» څخه کار واخلي.

په دې وړاندیز شوې مسوده کې د ایران کړنې د نړیوال امنیت او سولې لپاره ګواښ بلل شوي، او هېوادونو ته اجازه ورکول کېږي چې یا په یوازې توګه او یا هم د څو ملي سمندري ائتلافونو له لارې، د هرمز تنګي دننه او شاوخوا، حتی د هغو هېوادونو په ساحلي اوبو کې چې د دې تنګي پر غاړو پراته دي، له «ټولو اړینو وسایلو» څخه استفاده وکړي، تر څو د تګ راتګ ازادي خوندي کړي او د هغو اقداماتو مخه ونیسي چې په نړیوالو سمندري لارو کې تګ راتګ بندوي یا ګډوډوي.

د ایران د ولسمشرۍ دفتر د اړیکو او معلوماتو مرستیال اعلان کړی چې «د اسلامي جمهوریت د رهبر په موافقه او د مسعود پزشکیان په حکم، محمدباقر ذوالقدر د ملي امنیت عالي شورا د منشي په توګه ټاکل شوی دی.»

مهدی طباطبایی دا خبر د سې‌شنبې په ورځ د ایکسپاڼې له لارې اعلان کړ.

محمدباقر ذوالقدر د علی لاریجانی ځای ناستی شو، چې د کب په ۲۶مه په تهران کې د اسرائیل په برید کې وژل شوی و.

محمدباقر ذوالقدر، چې د سپاه پاسداران له پخوانیو قومندانانو څخه دی، د دې پوځي بنسټ له لومړنیو غړو څخه هم شمېرل کېږي.