د عراق او د امریکا د متحدو ایالتونو چارواکو په عراق کې د امریکايي او نورو بهرنیو پوځیانو پر راتلونکي د خبرو لومړی پړاو پرون شنبه بشپړ کړ.

بغداد هیله‌من دی چې دغه بحثونه به یوه مهالوېش ته زمینه برابره کړي چې له مخې یې په عراق کې د بهرنیو ځواکونو حضور کم شي.

دا مهال د اسلامي دولت ډلې یا داعش خلاف د نړیوال ایتلاف په چوکاټ کې شاوخوا ۲۵۰۰ امریکايي پوځیان په عراق کې دېره دي.

دغه ایتلاف په ۲۰۱۴م کال کې هغه وخت جوړ شو چې دغې افراطي ډلې د عراق او ګاونډي هېواد سوریې پر زیاتو برخو ولکه تینګه کړې وه.

د فرانسې خبري اژانس د خبر له مخې، کله چې د اکتوبر پر اوومه د اسراییل او حماس ترمنځ جګړه پیل شوې، په عراق او سوریه کې د امریکا په مشرۍ پر ایتلاف په وار وار حملې شوې دي.

دا حملې د هغو افراطي ډلو له خوا شوي چې ویل کېږي د ایران له ملاتړه برخمنې دي.

د اروپايي اتحادیې د بهرنۍ پالیسۍ مسوولې کایا کالاس ټینګار کړی چې له ایران سره د اوربند تړون باید لبنان ته هم وغځول شي، او خبرداری یې ورکړی چې د اسرائیل دوامداره بریدونه کولی شي دا تړون کمزوری کړي.

هغې د پنجشنبې په ورځ (وري ۲۰) په ایکسپاڼه کې لیکلي: «د اسرائیل اقداماتو د امریکا او ایران ترمنځ اوربند تر سخت فشار لاندې راوړی دی. دا اوربند باید لبنان ته هم وغځول شي.»

د لبنان د روغتیا وزیر ویلي چې د چهارشنبې په ورځ د اسرائیل په هم‌مهاله هوايي بریدونو کې په بیروت او نورو سیمو کې د وژل شویو شمېر تر ۲۰۰ تنو اوښتی او له زرو زیات کسان ټپیان شوي دي.

تر دې وړاندې د فرانسې ولسمشر امانوئل مکرون هم ویلي و چې په هر معتبر اوربند کې لبنان هم باید شامل وي او له امریکا او ایران یې غوښتي وو چې دا تړون په ټولو جبهو، په ځانګړي ډول لبنان کې، مراعت کړي.

د بریتانیا د بهرنیو چارو وزیرې ایوېت کوپر هم ویلي چې د بحران د پراخېدو د مخنیوي لپاره باید لبنان هم د اوربند برخه شي.

خو د امریکا د ولسمشر مرستیال جې ډي ونس ویلي چې په دې اوربند کې لبنان شامل نه دی او دا ډول برداشت د خبرو اترو د بهیر د ناسم فهم له امله دی.

د ایران د اټومي انرژۍ د ادارې رئیس د یورانیمو د غني کولو له محدودولوسره مخالفت کړی او ویلي یې دي چې «د غني کولو د پروګرام محدودول یوازې هغه هیلې دي چې ګور ته به یې یوسي».

د راپورونو له مخې، محمد اسلامي د پنجشنبې په ورځ (وری۲۰) په تهران کې د یوې غونډې په څنډه کې چې د پخواني مشر علي خامنه‌يي د وژل کېدو د څلوېښتي په مناسبت جوړه شوې وه، ټینګار کړی چې «هیڅ قانون او هېڅ څوک» نشي کولی د غني کولو پروګرام مخه ونیسي.

دا په داسې حال کې ده چې ټاکل شوې د پاکستان په منځګړتوب د ایران او امریکا ترمنځ خبرې ترسره شي. امریکا د جګړې د پای ته رسېدو لپاره د ایران د یورانیمو د غني کولو بندول یو شرط بللی، خو د ایران اړخ وايي چې د هر تړون یوه برخه به د ایران د غني کولو د حق منل وي.

یوه پاکستاني وګړي اعتراف کړی چې غوښتل یې د داعش ډلې په الهام په نیویارک کې د یهودیانو پر یوه مرکز برید وکړي.

د امریکا د عدلیې وزارت د چهارشنبې په ورځ (حمل۱۹) اعلان وکړ چې پاکستاني تبعه محمد شاهزیب خان، چې دا مهال په توقیف کې دی، اعتراف کړی چې غوښتل یې د داعش ډلې په الهام، د اتومات وسلو په کارولو سره د نیو یارک ښار د بروکلین په یوه مهم یهودي مرکز کې پر خلکو برید وکړي.

د امریکا د لوی څارنوال مرستیال جان ایزنبرګ ویلي چې خان غوښتل دا برید د اکتوبر په ۷ مه پر اسراییل د حماس د بریدونو له کلیزې سره هممهاله کې ترسره کړي.

د نیویارک د جنوبي حوزې څارنوال جي کلیټن ویلي چې محمد خان غوښتل د داعش په ملاتړ «یو وحشتناک برید» پر یهودي مرکز ترسره کړي.

د عدلیې وزارت د خبرپاڼې له مخې، محمد شاهزیب خان، چې یو پاکستانی تبعه او د کاناډا اوسېدونکی دی، د ۲۰۲۳ کال په نوومبر میاشت کې په ټولنیزو رسنیو کې د داعش ملاتړ پیل کړ او له نورو کسانو سره یې اړیکې ټینګې کړې، چې پکې د دې ډلې ویډیوګانې او تبلیغاتي مواد شامل وو.

وروسته هغه د امریکا په داخل کې د تروریستي بریدونو په پلان جوړولو پیل وکړ، خو د ۲۰۲۴ کال په سپتمبر کې د کاناډا او امریکا ترمنځ پولې ته نژدې ونیول شو.

د امریکا ولسمشر ډونالډ ټرمپ ویلي چې امریکايي ځواکونه به د ایران شاوخوا پاتې شي او که موافقه ماته شي، «بریدونه به پیل شي».

ټرمپ د پنجشنبې په ورځ په خپله خواله رسنۍ (ټروت سوشل) کې لیکلي:

«د امریکا ټولې بېړۍ، الوتکې او پوځي ځواکونه به، له اضافي مهماتو او وسلو سره، او هر هغه څه چې د مخکې تر مخکې سخت کمزوري شوي دښمن د له منځه وړلو لپاره پکار دي، په ایران او شاوخوا سیمو کې پاتې شي، تر څو چې پر رښتیني موافقې بشپړ عمل وشي. که د هر دلیل له مخې دا کار ونه شي—چې ډېر احتمال یې کم دی—نو بیا به “بریدونه پیل شي”، داسې بریدونه چې تر اوسه هیچا نه دي لیدلي، لوی، قوي او ډېر ځواکمن به وي.»

ټرمپ همداراز وویل:

«زموږ لوی پوځ دا مهال په تجهیز او استراحت بوخت دی، او په حقیقت کې د خپلو راتلونکو بریاوو په تمه دی. امریکا بېرته راګرځېدلې ده!»

په اسلام‌اباد کې د ایران سفیر اعلان وکړ چې د دغه هیواد یو پلاوی به د پنجشنبې په ماښام (۲۰ حمل) د «جدي» خبرو لپاره اسلام‌اباد ته ورسېږي.

دا په داسې حال کې ده چې د اوربند د لومړۍ ورځې،(چې د چهارشنبې د حمل د نولسمې له سهاره پیل شوی) په ترڅ کې، د ایران له لوري څو ځلې دا ادعا شوې چې د اوربند سرغړونه شوې او ښايي د جمعې په ورځ د ایران او امریکا ترمنځ خبرې لغوه شي.

په اسلام باد کې د ایران سفیر رضا امیري مقدم، د پنجشنبې په سهار په ایکسپاڼه (پخواني ټویټر) کې لیکلي:

«سره له دې چې د ایران عامه افکار د اسرائیل د رژیم له خوا د اوربند د پرله‌پسې سرغړونو له امله بدبین شوي، چې هدف یې د ډیپلوماټیک نوښت تخریب دی، خو د ایران پلاوی د پاکستان د صدراعظم، شهباز شریف، په بلنه نن شپه اسلام‌اباد ته د ۱۰ وړاندیز شویو مادو پر بنسټ د جدي خبرو لپاره راروان دی.»

د امیري مقدم اشاره د اسرائیل هغو درنو بریدونو ته ده چې پرون یې په لبنان کې وکړل او تر ۲۵۰ زیات کسان پکې ووژل شول.

د ایران چارواکو او همداراز د پاکستان صدراعظم مخکې ویلي و چې پر لبنان د بریدونو درېدا د اوربند برخه ده، خو امریکا او اسرائیل دا خبره رد کړې ده.

د امریکا ولسمشر ډونالډ ټرمپ وايي چې د اوربند وروسته به له ایران سره راتلونکې خبرې اترې د تړلو دروازو تر شا ترسره شي.

ټرمپ په ټروت سوشیل یوه بیان کې د تهران او واشنګټن ترمنځ د خبرو اترو د اجنډا په توګه اعلان شوو مسودو باندې نیوکه وکړه او وې ویل: "یوازې د معنی لرونکو 'ټکو' یوه ټولګه شتون لري چې متحده ایالاتو ته د منلو وړ دي، او موږ به د خبرو اترو په جریان کې د تړلو دروازو تر شا پرې بحث وکړو."

هغه زیاته کړه: "دا هماغه ټکي دي چې د اوربند د ټینګولو لپاره زموږ د موافقې اساس وو. "دا یوه منطقي او په اسانۍ سره د حل وړ مسله ده."

دا دریځ په داسې حال کې څرګند شو چې یو امریکایي چارواکي د فرانسې خبري اژانس ته هم وویل چې هغه لس ماده یي پلان چې ایران د خبرو اترو د اجنډا په توګه اعلان کړ، دوی لپاره د منلو نه دی.

د ایټالیا مرستیال صدر اعظم متیو سالویني وایي، د ایران او امریکا ترمنځ د اوربند له اعلان وروسته هیڅ ایټالوۍ بیړۍ د ملګرو ملتونو له اجازې پرته د هرموز تنګي څارنې ته نه لېږل کیږي.

د ایران له خوا د هرموز تنګي تړلو د نړۍ په کچه د انرژۍ ناورین رامنځته کړ او ډیری هېوادونه په ځانګړې توګه ایټالیا یې اغیزمنه کړه.

دغې چارې یوشمېر اړخونه، له هغې ډلې د ایټالیا لیګ ګوند د دې خبرې مطرح کولو ته وهڅول چې ووایي له روسیې څخه بیا د تیلو او ګازو پېرل پیلوي.

خو د ایټالیا مرستیال صدر اعظم وایي، د اوکراین د جګړې تر پای ته رسیدو پورې داسې کار امکان نه لري.

د رویټرز د راپور له مخې، ایټالیا د ناټو د ځینو نورو غړو په څېر تېره اونۍ د امریکا پوځي الوتکو ته چې منځني ختیځ ته پر لاره وې، په خپلو هوایي ډګرونو کې د ناستې اجازه ورنه کړه.

د امریکا د دفاع وزیر پیټ هګیسټ وايي،"ایران تر فشار لاندې اوربند ومنه او نور نشي کولی چې توغندي جوړ کړي".

هغه نن چهارشنبې په یوه خبري کنفراس کې وویل،"موږ د ایران دفاعي او صنعتي زیربناوې له منځه وړي، دوی (ایرانیان) نور نشي کولی چې توغندي جوړ کړي".

د هغوو په ټکو،" د دغو زیربناوو ویجاړیدل زموږ ماموریت و".

هګیسټ وړاندې وویل،"ولسمشر ټرمپ دا ځواک درلوده چې په څو دقیقو کې د ایران اقتصاد له منځه یوسي خو هغه پر ایرانیانو رحم وکړ او په دغو موخو يې بریدونه ونه کړل، نو ځکه ایران تر ډیر فشار لاندې اوربند ومنه".

د هغه په ټکو،" د ایران نوی حکومت باید پوه چې دغه هوکړه د هغه برخلیک څخه ډیره ښه ده چې د دوی په تمه و".

ایران او امریکا پرون شپه ناوخته پر دوه اوونیز اوربند هوکړه وکړه.

اسراییلو د لبنان پر جنوب بریدونه کړي.

د ازادي راډيو فردا څانګې د راپور له مخې،"اسراییلو نن سهار د لبنان پر صور ښار بریدونه کړي دي".

بل پلو، اسراییلو د لبنان د جنوبي ښارونو اوسیدنکو ته خبرداری ورکړی چې له خپلو مېنو ووځي.

دا تازه بریدونه په داسې حال کې دي چې امریکا او ایران تیره شپه ناوخته د دوو اوونیو لپاره پر اوربند سلا شول.

رویتز خبري اژانس د دریو سرچینو په حواله راپور ورکړی تمه ده د ایران له ملاتړه برخمنه حزب الله ډله د ایران او امریکا ترمنځ د اوربند په اړه خپل دریځ په یو بیان کې روښانه کړي.

د اسراییلو صدراعظم بنیامین نتانیاهو نن سهار وختي له اوربند وروسته وویل،"اسراییل، لبنان د دغه اوربند برخه نه ګني".

د ملګرو ملتونو د بشري حقونو کمېشنر وايي،" پر ملکي تاسیساتو بریدونه جنګي جنایت دی".

ولکر ترک د سه شنبې په ورځ په یو بیان کې ویلي،"د نړیوالو حقونو له مخې پر ملکیانو او ملکي تاسیساتو بریدونه جنګي جنایت دی او هر هغه څوک چې دغه نړیوال جریم ترسره کوي باید په محکمه کې ځواب ووايي".

ترک پرته له دې چې د ایران نوم واخلي، په منځنۍ ختیځ کې روانه جګړه غندلې ده.

له دې مخکې د امریکا ولسمشر ډونالډ ټرمپ خبرداری ورکړ وو، که ایران جوړجاړی ونه کړي او د هرمز تنګی خلاص نه کړي، نو د دې هېواد د انرژۍ پر تاسیساتو او پلونو به بریدونه وکړي.