د نوبل د سولې د جایزې ګټونکې او د نجونو د زده کړې فعاله ملاله یوسفزۍ وایي، پر افغانستان واکمنو طالبانو نجلۍتوب غیرقانوني کړی او غوښتنه یې وکړه چې جنسیتي توپیرپالنه یا جنسیتي اپارټایډ باید د بشریت ضد جنایت وبلل شي.

ملاله یوسفزۍ دغه څرګندونې نن د جنوبي افریقا په پلازمېنه جهانسبورګ کې د جنوبي افریقا د پخواني ولسمشر او د نژادي توپیر یا اپارټایډ د سر سخت مخالف نیلسن مانډیلا د لسم تلین په مناسبت یوې جوړې شوې غونډې ته وکړې.

هغې وویل ، افغان نجونې چې ښوونځیو ته له تلو منع شوي، ډېری یې له خفګان سره مخ شوي او یو شمېر یې مخدره موادو یا ځانوژنې ته مخه کوي.

ملالې یوسفرۍ وویل، د جنوبي افریقا وګړو ډېره مبارزه وکړه چې نژادي توپیرپالنه یا اپارټاید په نړیواله سطحه د یوه جرم په توګه په رسمیت وپېژندل شي او د دوی دغو هڅو ته هم وروسته د نړۍ ډېر پام واوښت، خو د هغې په خبره جنسیتي اپارټایډ تراوسه نه دی تایید شوی.

ملالې یوسفزۍ زیاته کړه: "موږ اوس فرصت لرو چې دا کار وکړو او د ملګرو ملتونو د یوه نوي منشور په چوکاټ کې چې پرې بحثونه پیل شوي باید جنسیتي اپارټایډ درست تعریف شي."

د طالبانو د حکومت ستره محکمه وایي، د چهارشنبې په ورځ ( د کب ۱۳مه) په څلورو ولایتونو کې ۷ کسان په دورو ووهل شول.

سترې محکمې پر خپله ایکس پاڼه لیکلي چې دوه تنه په بغلان، یو کس په بلخ، درې تنه په هرات او یو تن په ارزګان کې په دورو ووهل شو.

وړاندې راغلي چې دغه کسان د خبرپاڼې په ټکو ( د نامشروع اړیکو) او ( له کوره د تیښتې) په تور وهل شوي دي.

دا په داسې حال کې ده چې د ملګرو ملتونو کارپوهانو د سه شنبې په ورځ خبرداری ورکړ چې په عام محضر کې د طالبانو له خوا بدني سزاوې ، د نړیوالو بشري حقونو نقض دی.

د طالبانو حکومت بیا وایي، دغه سزاوې د اسلامي شریعت په رڼا کې عملي کیږي.

د ملګرو ملتونو کارپوهانو د طالبانو د سترې محکمې د معلوماتو له مخې لیکلي چې تېر ۲۰۲۵ کال کې څه باندې ۱۱ سوه کسان په دورو وهل شوي چې ۱۷۰ په کې ښځې دي.

د افغانستان لپاره د روسیې ځانګړی استازی ضمیر کابلوف وايي، د افغانستان او پاکستان ستونزې باید د خبرو اترو او ډيپلوماسۍ له لارې هوارې شي.

کابلوف دغه څرګندونې د چهارشنبې په ورځ ( د کب ۱۳مه) په مسکو کې د طالبانو د حکومت له سفیر ګل حسن حسن سره د کتنې پر مهال وکړې.

په مسکو کې افغان سفارت پر خپله ایکس پاڼه لیکلي چې کابلوف وروستۍ شخړې د اندیښنې وړ بللي او زیاته کړې ده چې هېواد یې د افغانستان او پاکستان ترمنځ منځګړیتوب ته چمتو دی.

د طالبانو د بهرنیو چارو وزیر امیرخان متقي په کابل کې د چین له سفیر سره پر همدې موضوع خبرې کړي، خو جزییات یې روښان نه دي.

بل لورته د ترکیې ولسمشر رجب طیب اردوغان وایي، هیواد یې چمتو دی چې د افغانستان او پاکستان ترمنځ د شخړو د پای ته رسولو لپاره د اوربند د بیا ټینګیدو په هڅو کې برخه واخلي.

اردوغان د پاکستان له صدر اعظم شهباز شریف سره په ټیلفوني خبرو کې دا چمتوالی څرګند کړی.

د افغانستان او پاکستان ترمنځ شخړه یوه اونۍ وړاندې هغه وخت ونښته چې د طالبانو حکومت د ډیورند کرښې هغې غاړې ته پر پاکستاني پوستو ( غچ اخیستونکي) بریدونه پيل کړل.

د طالبانو د حکومت دفاع وزارت ادعا کړې چې د کندهار د ۲۰۵ البدر قول اردو ځواکونو په سیمه کې د پاکستان د امنیتي ځواکونو ۷ پوستې نیولې دي.
د دې وزارت ویاند عنایت ‌الله خوارزمي نن چهارشنبې په خپله ایکسپاڼه کې دغه راز ادعا وکړه چې دغو ځواکونو بیګا شپه د پاکستان لسګونه سرتېري وژلي او ټپیان کړي دي.
تر اوسه د طالبانو دا ادعا د خپلواکو سرچینو له خوا نه ده تأیید شوې او د پاکستان چارواکو هم په دې اړه کومه تبصره نه ده کړې.
خو تردې مخکې پاکستاني چارواکو هم ورته ادعا کړې وه چې ګواکې د دواړو غاړو تر منځ په نښتو کې یې طالبانو ته مرګ ژوبله اړولې ده.

د ملګرو ملتونو کارپوهانو د سې شنبې په ورځ خبرداری ورکړ چې په افغانستان کې د طالبانو لخوا د عدلي پرېکړو پر اساس په عام محضر کې خلکو ته د فزیکي سزاګانو زیاتوالی د نړیوالو بشري حقونو له قانون څخه سرغړونه ده.

دغو کارپوهانو وویل: "فزیکي سزا د انساني کرامت او بدني سلامتیا خلاف جرم دی او شډیډ ډول یې کیدای شي ظالمانه، غیرانساني یا د سپکاوی وړسزا او شکنجه وبلل شي او باید هغه سمدستي ودرول شي." د طالبانو حکومت تل ټینګار کړی چې دا سزاګانې د اسلامي شریعت له مخې تطبیقېږي.

په هغه بیان کې چې د ملګروملتونو په ویبپاڼه کې خپورشوی ویل شوي، له ۲۰۲۱ کال راهیسې چې طالبان په افغانستان کې بیا وک ته رسیدلي، یوازې په ۲۰۲۵ کال کې د تیرو ټولو کلونو په پرتله په دې هیواد کې ډیر نارینه او ښځینه په عام محضر کې په دُرو وهل شوي دي. د دغو کارپوهانو په خبره نښې ښيي چې په ۲۰۲۶ کال کې به د دغو سزاګانو عملی کول لا زیات شي.

د ملګروملتونو د کارپوهانو په وینا په ۲۰۲۵ کال کې د طالبانو د محکمو د شمیرو له مخې لږترلږه ۱۱۱۰ کسان، چې ۹۴۰ یې نارینه او ۱۷۰ یې ښځې وې، په عام محضرکې په دُرو وهل شوي چې دا د ۲۰۲۴ کال پرتله نژدې دوه چنده زیاتې دي.

دغو کارپوهانو خبرداری ورکړ چې د طالبانو د محاکمو نوي جزایي مقررات چې د ۲۰۲۶ کال په جنوري کې خپاره شوي، کولای شي، د دا ډول غیرقانوني سزاګانو عملي کول لا زیات کړي.

د ملګروملتونو کارپوهانو له نړیوالې ټولنې غوښتي چې بايد په افغانستان کې د بشري حقونو د بحران په اړه پیاوړی غږ اوچت کړي او زیاتوي په دې غوښتنه کې باید د یوې عادلانه قانوني پروسي یقیني کول او د بدني سزاګانو او د اعدام پربشپړ بندولو ټینګار شامل وي.

د برېتانیا حکومت د سې شنبې په ورځ د مارچ په ۳مه اعلان وکړ چې له دې وروسته به د افغانستان، کامرون، میانمار او سوډان اتباعو ته د زده کړو وېزې ورکول بند کړي او افغانانو ته به د کار وېزې هم ودرول شي. دا پرېکړه د پناه غوښتونکو پر وړاندې د بریتانیا د حکومت د سخت دریځۍ د سیاستونو د یوې برخې په توګه شوې ده.

د کورنیو چارو وزارت وویل چې له دغو هېوادونو څخه د محصلینو له خوا د پناه غوښتنې غوښتنلیکونه ډېر زیات شوي او له ۲۰۲۱ کال راهیسې نږدې ۱۳۵زره پناه غوښتونکي له قانوني لارو بریتانیا ته داخل شوي دي. د کورنیو چارو وزیرې شبانه محمود په یوه اعلامیه کې وویل: "برېتانیا به تل هغو خلکو ته پناه ورکړي چې له جګړې او ځورونې تښتي، خو زموږ د وېزو له سیستم څخه باید ناوړه ګټه وانخیستل شي."هغې زیاته کړه: "له همدې امله زه دا بې ‌سارې پریکړه کوم چې پرهغو اتباعووېزې ودروم چې غواړي زموږ له سخاوت څخه ناوړه استفاده وکړي."

د کورنیو چارو وزارت وویل چې د افغانستان په ګډون د دغو څلورو هیوادونو د محصلینو له خوا د پناه غوښتنې غوښتنلیکونه د ۲۰۲۱ او ۲۰۲۵ کلونو ترمنځ له څه باندې ۴۷۰ سلنه زیات شوي او زیاته کړې یې ده چې که څه هم حکومت د ۲۰۲۵ کال په اوږدو کې د محصلینو له خوا شل سلنه پناه غوښتنلیکونه ردکړي خو لا هم نورو اقداماتو ته اړتیا ده، ځکه هغه کسان چې د زده کړو په وېزو بریتانیا ته راځي، لا هم د ټول سیسټم د پناه غوښتنو ۱۳ سلنه جوړوي.

د ترکیې ولسمشر رجب طیب اردوغان وایي، هیواد یې چمتودي چې د افغانستان او پاکستان ترمنځ د شخړو د پای ته رسولو لپاره د اوربند د بیا ټینګیدو په هڅو کې برخه واخلي. د رسنیو د راپورونو له مخې د ترکیې ولسمشرد سې شنبې په ورځ د مارچ په دریمه د پاکستان له صدراعظم شهباز شریف سره په ټیلفوني خبرو کې د افغانستان او پاکستان ترمنځ د کړکیچ او په منځني ختیځ کې د روانې جګړې په اړه خبرې وکړې.

د پاکستان له صدراعظم سره په خبرو کې اردوغان په هغه هیواد کې وروستي ترویستي بریدونه په کلکه وغندل او د ترهګرۍ په وړاندې مبارزه کې یې د خپل هیواد پرملاتړبیا ټینګار وکړ.

انقرې مخکې هم د اسلام ‌اباد او کابل ترمنځ د اوربند په ټینګیدو کې مرسته کړې او څو ځلې یې د دواړو هیوادونو د پلاوو ترمنځ د خبرو کوربه توب کړی و.

اردوغان همدارنګه په منځني ختیځ کې د روانې جګړې په اړه چې پرایران د اسراییل او امریکا له لوري د تیرې شنبې له بریدونو وروسته پیل شوې، د ډیپلوماتیکو هڅو د بیا پیلیدو پراړتیا ټینګاروکړ.

د جرمني د کورنیو چارو وزارت وايي،" په هغوو پالیسو کې هیڅ بدلون نه دی راغلی چې پر بنسټ يې په پاکستان کې میشت ۲زره ۳۰۸ افغان کډوالو جرمني ته انتقال شي".

د انفو امیګرنټس په نوم یوه خبري ویب پاڼه چې د کډوالو اړونده خبرونه خپروي د سه شنبې په ورځ د جرمني د کورنیو چارو وزارت په حواله لیکي،" د جرمني په محاکمو کې د افغان کډوالو د شکایت له زیاتیدو سربیره د دوی په پالیسو کې "هیڅ بدلون" راغلی نه دی".

په پاکستان میشت څه باندې ۲زره افغان کډولو د جرمني د حکومت له خوا دې هېواد ته د انتقال ژمنې ترلاسه کړې وې.

د انفو امیګرنټس د راپور له مخې، په وروستیو کې څه باندې ۵۰۰ قضیې د جرمني د حکومت پرضد د افغان کډوالو له خوا ثبت شوي او نژدې ۹۰ قضیې د استیناف په محکمو کې تر غور لاندې دي.

د جرمني حکومت د تیرکال په نوامبر میاشت کې په پاکستان کې یو شمیر افغانانو ته چې د دې هېواد ته د انتقال په تمه وو د نغدې مرستې وړاندیز کړی و او له دوی غوښتي وو چې بیرته افغانستان ته ستانه شي.

‌د خوړو د نړیوال پروګرام مشر وايي،" ۲۰۰ زره افغان ماشومان له شدیدې خوارځواکۍ سره مخ دي".

د دغه پروګرام مشر جان ایلیف د سه شنبې په ورځ په جېنوا کې خبري کنفراس ته وویل،" د ماشومانو ترمنځ خوارځواکي مخ په زیاتیدو ده، تیرکال مو د افغان ماشومانو د خوارځواکۍ تر ټولو لوړه کچه ثبت کړې وه، خو سږکال ۳میلیونه او ۷زره ماشومان د خوارځواکۍ په برخه کې درملنې ته اړتیا لري".

د ایلیف په ټکو،" د ملګرو ملتونو ادارې د بودیجې د کمښت له کبله په خوارځواکۍ د هرو څلورو ماشومانو له منځه یوازې د یو ماشوم د درملنې وړتیا لري".

د خوړو نړیوال پروګرام له دې وړاندې ویلي و چې د اوس لپاره میاشت کې له دوو میلیونو اړمنو افغانانو سره بشري مرستې کولی شي.

درې الوتکې، چې د اروپایي ټولنې بشري مرستې پکې بار وې، نن افغانستان ته ورسېدې.

د افغانستان لپاره د اروپايي اتحادیې ماموریت په خپله ویبپاڼه کې لیکلي چې د اروپايي اتحادبې دا ژوند ژغورونکي خوراکي مواد د ملګروملتو د یونسیف په همکارۍ افغانستان ته واستول شول څو هغو ماشومانو ته ورکړل شي چې له خوارځواکۍ سره مخامخ دي.

د افغانستان لپاره د اروپایي ټولنې د پلاوي مشرې ویرونیکا بوسکوویچ پوهار وویل، اروپایي ټولنه له افغانستان سره د خپلو ژمنو په لړ کې هغو افغاناننو ته چې مرستو ته شدیده اړتیا لري، انرژي لرونکي خوراکي مواد استوي.

اټکل کېږي چې شاوخوا ۳.۷ میلیونه تر ۵ کلونو کشر افغان ماشومان د مغذي خوړو او پاکو اوبو د نشتوالي له امله له سختې خوارځواکۍ سره مخامخ دي.

د امریکا پوځي چارواکو د دوشنبې په ورځ اعلان وکړ چې په تازه بریدونو کې یې د ایران د سپاه پاسداران د قوماندانۍ مرکزونه، د ایران هوايي دفاعي سیستمونه، او همداراز د توغندیو او بې‌پیلوټه الوتکو د توغولو اډې له منځه وړي دي.

د امریکا مرکزي قوماندانۍ یا سینټکام پر ایکسپاڼه په یوه پیغام کې لیکلي: «د امریکايي ځواکونو په پرله‌پسې عملیاتو کې د سپاه پاسداران د قوماندانۍ او کنټرول تاسیسات، د ایران د هوايي دفاع وړتیاوې، د توغندیو او ډرونونو د توغولو اډې او پوځي هوايي ډګرونه له منځه وړي دي.»

په همدې وخت کې، سپاه پاسداران اعلان وکړ چې د سې‌شنبې په سهار یې د بحرین د شیخ عیسی په سیمه کې د امریکا پر هوايي اډې د «بې پېلوټه الوتکو او توغندیو بریدونه» کړي دي.

د ایران رسمي خبري اژانس ایرنا د سپاه پاسداران له قوله راپور ورکړی چې په دې برید کې ۲۰ بې پېلوټه الوتکې او درې توغندي توغول شوي او ادعا یې کړې چې «د اډې د اصلي قوماندانۍ مرکز» له منځه وړل شوی، خو دغه ځواک د خپلې ادعا کوم ثبوت نه دی وړاندې کړی.