امریکايي سناتور ګري پیټرز چې د امریکا د کانګرس د يوه پلاوي د مشر په توګه د آذربایجان او ارمنستان سرحد ته تللی، د ناګورناقره باغ په لانجمنه سیمه کې د وضعیت د ارزونې لپاره هلته د نړیوالو څارونکو د استولو غوښتنه کړې.

سناتور پیټرز پرون (د سپټمبر ۲۳مه) خبریالانو ته وویل چې په ناګورناقره باغ کې د روانو جریاناتو له کبله سخت اندېښمن دی.

په همدې حال کې د ناګورناقره باغ د ارمنانو د بیلتونپالو مشرانو پرون وویل، چې دوی په سیمه کې د دېره روسي سوله ساتو ځواکونو او د سره صلیب په مرسته ارمنستان ته د ټپیانو د لېږدولو په ګډون له آذربایجاني چارواکو سره د دریو ورځو مخکې نافذ شوي اوربند د موادو د تطبیق په حال کې دي.

په ایروان کې د متحدوایالتونو سفارت ویلي چې امریکايي پلاوي له صدراعظم نیکول پاشینیان او نورو ارمني چارواکو سره د امریکا او ارمنستان د اړیکو او په ناګورناقره باغ کې د ارمني توکمو وګړو پر وړاندې د آذربایجان د وروستیو پوځي اقداماتو د اغېزو په اړه خبرې کړي.

د ناګورناقره باغ لانجمنه سیمه چې ډېر اوسېدونکي یې ارمنان دي په ۲۰۲۰ کال کې، د یوه سخت پوځي برید په نتیجه کې ترډېره د آذربایجان لاس ته ورغله او هغه اوه ولسوالۍ یې چې له ۱۹۹۰مې لسیزې راهیسې د ارمنستان په ولکه کې وې هم آذربایجان ونیولې.

د امریکا فدرالي تحقیقاتي ادارې (اف بي ای) ژمنه کړې چې په افغانستان بندیان امریکايان به بیرته امریکا ته ستانه کړي.

دغې ادارې یو ځل بیا یادونه کړې چې امریکا متحده ایالاتونو د دوشنبې په ورځ په افغانستان کې د طالبانو واکمن حکومت د (ناعالادنه نیونو) د ملاتړي حکومت په توګه پیژندلی دی.

اف بي ای پرون سه شنبې ناوخته د (مارچ لسمه) پر خپلې ایکس لیکي،"د یرغمل شویو د همغږۍ مرکز په بهر کې د یرغمل شویو امریکایانو د خلاصون هڅې همغږې کوي او د دغو کسانو له ازادیدو وروسته د هغوی له کورنیو ملاتړ ته دوام ورکوي".

د دې ادارې په ټکو،"موږ د یرغمل شویو د خلاصون په برخه کې خپلې پریکړې عملي کوو".

له دې وړاندې د امریکا د بهرنیو چارو وزیر مارکو روبیو دوشنبې ناوخته اعلان کړی و چې "طالبان باید په افغانستان کې ناعادلانه توګه نیول شوي امریکایان له هغې ډلې دنیس کویل او محمود شاه حبیبي راخوشي کړي".

خو د طالبانو د بهرنیو چارو وزارت د روبیو دې څرګندونو ته په غبرګون کې ویلي وو چې هیڅ بهرنۍ وګړی په افغانستان کې بندي نه دی.

بل پلو، د یرغمل شویو په چارو کې د امریکا د متحده ایالاتونو استازي ادم بوهلر پر خپلې ایکس پاڼې په یو پیغام کې ویلي و،"اوس مهال درې "بې ګناه" امریکایان په افغانستان کې بندیان دي.

د طالبانو د حکومت ویاند وايي،"د پاکستاني ځواکونو په تازه بریدونو کې درې کسان وژل شوي دي".

حمدالله فطرت نن چهارشنبې د (مارچ ۱۲مه) د افغانستان کورنیو رسنیو په یو غږیز پیغام کې ویلي،" په تیرو ۲۴ساعتونو کې پر پکتیا، پکتیکا، نورستان او خوست ولایتونو د پاکستاني ځواکونو په بریدونو کې درې کسان وژل شوي او درې نور ټپیان دي".

د هغه په ټکو، " د هاوانونو او توپونو په بریدونو کې خلکو ته پراخ مالي زیانونه هم رسیدلي دي".

نژدې دوه اونۍ کیږي چې د افغانستان او پاکستان ترمنځ جګړه روانه دی.

طالبان وايي،"پاکستاني ځواکونه ملکیان په نښه کوي"، خو پاکستان ادعا لري چې طالب ځواکونو ته يې مرګژوبله اړولې ده.

د افغانستان او پاکستان ترمنځ جګړه وروسته له هغې پیل شوه چې پاکستاني ځواکونو د فبرورۍ په ۲۱مه د ننګرهار پر بهسودو ولسوالۍ بریدونه وکړل چې د یوې کورنۍ اتلس غړي په کې ووژل شول.

د دغې جګړې له پیل راهیسې د افغانستان په خیتځ او یو شمیر نورو سرحدي سیمو کې د ملکیانو له مرګژوبلې سربیره په زرهاوو کسان د خپلو مېنو پریښودو ته اړ شوي دي.

د سپینې ماڼې ویانده وايي، " د ایران په جګړه کې د امریکا او اسراییلو د ګډو موخو په پوره کیدو سره به ډیر ژر د نړۍ په بازارونو کې د تیلو او ګازو بیې راښکته شي".

کارولین لویت چې پرون سه شنبې خبریالانو ته خبرې کولې وویل،"خلکو ته ډاډ ورکوو چې د تیلو او ګازو د بیو لوړیدل موقتي دي".

اوسمهال د نړۍ په بازارونو کې د یو بیرل تیلو بیه ۱۱۹ ډالرو ته رسیږي.

دا د ۲۰۲۲کال راهیسې لومړی ځل دی چې د تیلو بیې په دغه کچه په نړیوالو بازارونو کې لوړیږي.

د لویت په ټکو، "ولسمشر ټرمپ او د انرژۍ ټیمونه په دقیقه توګه د نړیوالو بازارونو څارنه کوي او د صنعت برخې له مدیرانو سره په اړیکه دي".

هغې وړاندې وویل، "د امریکا پوځ هڅه کوي د هرمز تنګي د بیرته خلاصیدو لارې چارې ومومي".

ایران په هرمز تنګي کې د هر ډول کښتو پر تګ راتګ بندیز لګوی دی.

له دې تنګي د نرۍ یو پر پنځه برخه تیل صادرتیږي.

بل پلو، قطر، سعودي عربستان او یو شمیر هېوادونو نړیوالو بازارونو ته د تیلو عرضه کمه کړې چې ورسره د ریکارډ په کچه د تیلو بیې لوړې شوي دي.

جاپان له ګاونډیو هېوادونو راستنیو شویو افغان کډوالو سره دوه میلیونه ډالره مرسته اعلان کړې ده.

دغه مرسته د کډوالو په چارو کې د ملګرو ملتونو عالي کمشینرۍ له لارې له ایران او پاکستانه پر راستنو شویو کډوالو ویشل کیږي.

دغې کمشینرۍ نن چهارشنبې د (مارچ۱۲مه) په یوې اعلامیه کې ویلي،"په تیر۲۰۲۵کال کې نژدې درې میلیونه افغان کډوال له ګاونډیو هېوادونو بیرته افغانستان ته راستانه شوي دي".

د دې ادارې په خبره، راستانه شوي په عاجله توګه سرپناه، خوړو او د ژوند اولیه مرستو ته اړتیا لري.

دا مرسته په داسې حال کې ده چې په ایران د جګړې له پیل راهیسې په دې هېواد کې میشت افغان کډوال بیرته افغانستان ته راستنیږي.

جاپان له دې وړاندې د خوړو نړیوال پروګرام له لارې اړمنو افغانانو سره د څلورو میلیونو ډالرو مرسته کړې وه.

د ایران سپاه پاسدارانو ځواکونو ادعا کړې چې نن چهارشنبې په اسراییلو او منځني خیتځ هېوادونو کې یو شمیر اهداف په نښه کړي دي.

فرانس پرس خبري اژانس راپور ورکړی چې په تل ابیب کې دغو بریدونو څو کسان ټپیان کړي.

سپاه پاسدارن ادعا کوي چې په بحرین، سعودي عربستان یو عراق يې کې یو شمیر اهداف ویشتي دي.

د عربستان دفاع وزارت وايي، نن چهارشنبې يې څو بالستیک توغندي او بې پیلوټه الوتکې چې د ایران له خوا توغول شوې وې له منځه وړي.

بل پلو، واشینګټن پوسټ ورځپانې خبر وکړی چې په عراق کې د امریکا پر ډپیلوماټیک ماموریت هوايي بریدونه شوي دي.

تراوسه د دغو بریدونو له کبله د مرګژوبلې راپورونه ورکړل شوي نه دي.

پر ایران د امریکا او اسراییلو د بریدونو نن دولسمه ورځ ده.

اسراییل ادعا کوي چې پرون سه شنبې يې د بندرعباس، قدس او تبریز ښارونو په ګډون په ډیر شمیر سیمو هوايي بریدونه کړي دي.

د جرمني صدراعظم فردریش مرتز وايي، "اندیښمن دی" چې امریکا او اسراییل د ایران د جګړې د پایته رسولو لپاره هیڅ پلان نه لري.

مرتز دا څرګندونې د سه شنبې په ورځ د (مارچ ۱۰مه) په برلین کې د چک له صدراعظم سره په کتنه کې کړي دي.

د هغه په ټکو،" یوه اونۍ کیږي چې امریکا او اسراییلو له ایران سره په جګړه کې ښکیل دي او د هرې ورځې په تیریدو سره په دې اړه پوښتنې په زیاتیدو دي".

هغه وړاندې وویل،"موږ په ځانګړې توګه اندیښمن یو چې د دغې جګړې د پایته رسولو لپاه هیڅ ډول پلان او برنامه په پام کې نشته".

دا په داسې حال کې ده چې د امریکا ولسمشر ډونالډ ټرمپ ویلي،"له ایران سره جګړه تقربیا خلاصه ده او کولی شو چې دا جګړه ژر پایته ورسوو".

ولسمشر ټرمپ له دې وړاندې د ایران پر وړاندې د جګړې لپاره څلور اونۍ وخت ټاکلی وو.

نن چهارشنبې پر ایران د امریکا او اسراییلو د بریدونو دولسمه ورځ ده.

پر ټولنیزو رسنیو په خپرو شویو ویډيوګانو کې ښکاري چې د سه شنبې په ورځ په تبریز کې د اطلاعاتو اداره او د سپاه پاسداران ځواکونو مرکزونه په نښه شوي دي.
بل پلو، پرون سه شنبې د ایران د نورو ښارونو سربیره عباس بندر او قدس ښارونه هم په هوايي بریدونو کې په نښه شوي وو.
پر ټولنیزو رسنیو په خپرو شویو ویډیوګانو کې ښکاري چې د قدس په ښار کې پرله پسې چادونې کیږي.

د امریکا دفاع وزیر پیټ هګست د سه شنبې په ورځ پر ایران د هوايي بریدونو د زیاتیدو خبرداری ورکړی وو.

اروپايي ټولنه وايي، ۲۷۰ ټنه خوارکي توکې يې کابل ته انتقال کړي دي.

د دغې ټولنې د بشري او ملکي مرستو د ساتنې څانګې د سه شنبې په ورځ پر ایکس پاڼه ویلي،" دا خوارکي توکي په دریو پروازونو کې انتقال شوي دي".

وړاندې راغلي، په دغو خوارکي توکو کې په خوارځواکۍ د اخته ماشومانو ځانګړي خواړه هم شامل دي چې د یونیسیف له لارې به، په شدیدې خوارځواکۍ اخته ماشومانو ته وویشل شي.

یونیسف د دوشنبې په ورځ ویلي و، "غواړو په ټول افغانستان کې یو میلیون او درې سوه زره په خوارځواکۍ اخته ماشومان تر پوښښ لاندې راولو".

د خواړو نړیوال پروګرام وايي، "نژدې څلور میلیونه ماشومان په افغانستان کې په خوارځواکۍ اخته دي".

د هالنډ د بهرنیو چارو وزیر اعلان کړی چې په تهران کې د سفارت یو شمیر کارکوونکي يې اذربایجان ته انتقال کړي دي.

تام برندسن د سه شنبې په ورځ د (مارچ ۱۰مه) پر خپلې ایکس پاڼې لیکي،"د سفارت کارکوونکو ته په ایران کې د امنیتي خطراتو د زیاتیدو له کبله د سفارت فعالتونه په موقته توګه د اذربایجان پلازمینې باکو ته انتقال شوي دي".

د هغه په ټکو،"که چیرته امنیتي وضعیت ښه شو پریکړه به وکړو چې څه وخت او په کومو شرایطو بیرته په تهران کې سفارت پرانیزو".

هسپانیا، اتریش او ایټالیا هغه هېوادونه دي چې د جګړې له پیل راهیسې يې په موقت ډول خپل سفارتونه باکو ته انتقال کړي دي.

استرالیا د سې‌شنبې په ورځ د ایران د ښځو د فوټبال ملي ټیم پنځو غړو ته د بشري خواخوږۍ پر اساس ویزه ورکړه. استرالیا دا کار وروسته له هغه وکړ چې دغو ښځو د پناه غوښتنه وکړه.

د دوی په وینا، که بېرته خپل هېواد ته ستنې شي، نو د آسیا جام د یوې سیالۍ په پیل کې د ملي سرود له ویلو د انکار له امله به له ځورونې او قانوني تعقیب سره مخامخ شي.

د استرالیا صدراعظم انتوني البانیز د سې‌شنبې په ورځ په پلازمېنه کانبرا کې یوې خبري غونډې ته وویل: «استرالیایان د دغو زړورو ښځو له سخت وضعیت څخه ډېر متاثره شوي دي.»

البانیز زیاته کړه: «هغوی دلته په امن کې دي او باید دلته د خپل کور احساس ولري.»

د امریکا ولسمشر ډونالډ ټرمپ دې لوبغاړو ته په استرالیا کې د پاتې کېدو دې اجازې ورکولو له امله د البانیز ستاینه کړې ده. هغه په ټولنیزو رسنیو کې لیکلي چې که استرالیا دا لوبغاړې نه وای منلې، نو متحد ایالتونه چمتو وو چې هغوی ومني.