د ملګرو ملتونو د اټومي انرژۍ د ادارې مشر رافایل ګروسي اوکراین ته روان شوی، څو هلته له یوه زورور سېلاب وروسته د زاپوریژیا اټومي بټۍ وارزوي.

د ازادي راډیو د خبر مرکزي څانګې د ښاغلي ګروسي د یوه ټویټ په حواله چې پرون دوشنبه یې کړی لیکلي، د زاپوریژیا بټۍ له سېلاب وروسته د اوبو د کموالي له احتمالي خطر سره مخامخ ده.

زاپوریژیا د اروپا په کچه تر ټولو لویه اټومي بټۍ ده چې پر اوکراین د روسیې له یرغل وروسته د روسي ځواکونو تر کنټرول لاندې ده.

په اوکراین کې پر دنیپر سیند د تر ټولو لوی بند کاخوفکا له ویجاړولو وروسته سېلابونه بهېدلي چې زرګونه کورونه یې لاندې کړي دي.

اوکراین د دغه بند د ماتولو پړه پر روسیې ور اچوي، خو روسیه بیا ادعا کوي چې خپله کیف په دې کار کې لاس لري.

د اوکراین د دفاع پخواني وزیر میخایلو فیدوروف د سې ‌شنبې په ورځ پر فساد او د حکومتولۍ پربحران د سختو انتقادونو ترڅنګ په هیواد کې د انتخاباتو د ترسره کیدو غوښتنه وکړه. هغه همداراز وویل چې اوکراین باید د انتخاباتو د ترسره کولو لپاره یو "قانوني، خوندي او واقع ‌بینانه" میکانیزم رامنځته کړي.

فیدوروف، چې په جولای میاشت کې یې له دندې لیرې کیدو اعتراضونه راوپارول، خبرداری ورکړ چې د جګړې پر مهال فساد د خپل ځان د دفاع په چارو کې د اوکراین وړتیا کمزورې کوي. هغه همداراز د سرتېرو، له هېواده بهر د میلیونونو اوکراینیانو او د جګړې د لومړۍ کرښې په سیمو کې د اوسېدونکو خلکو د رایې ورکولو د حق د تضمین پر اړتیا ټینګار وکړ.

د میخایلو فیدوروف دغو څرګندونو د اوکراین پر ولسمشر ولودیمیر زیلنسکي سیاسي فشارونه زیات کړي دي. زیلنسکي په ۲۰۱۹ کال کې د پنځو کلونو لپاره د ولسمشر په توګه وټاکل شو خو پر اوکراین د روسیې د پراخ یرغل راهیسې چې د ۲۰۲۲ کال په فبرورۍ کې پیل شو، نافذ پوځي وضعیت د دې لامل شوی چې تر اوسه په اوکراین کې هېڅ ټاکنې ترسره نه شي.

د متحده عربي اماراتو د بهرنیو چارو وزارت یوه چارواکې وایی چې له ایران سره یې ټولې سوداګریزې او مالي راکړې ورکړې درولې دي.

د بهرنیو چارو وزارت د ستراتیژیکو اړیکو مشرې، عفراء الحاملي، د سې‌ شنبې په ماښام په یوه اعلامیه کې ویلي: "په سیمه کې د زیاتېدونکو ترینګلتیاوو له امله چې سیمه‌ ییزه او نړیواله سوله او امنیت کمزوري کوي، له ایران سره ټول تجارت، سوداګریزې او مالي راکړې ورکړې تر بلې خبرتیا پورې درول شوې دي."

د امارت دې چارواکې "د متحده عربي اماراتو او د ایران د اسلامي جمهوریت ترمنځ د اقتصادي اړیکو په اړه ادعاوې" رد کړې، خو په دې اړه یې نور جزئیات وړاندې نه کړل.

دا اعلامیه څو ساعته وروسته له هغې خپره شوه چې د متحده عربي اماراتو دفاع وزارت اعلان وکړ چې "له ایران څخه توغول شوي دوه بالستیک توغندي" یې کشف او شنډ کړي دي.

د ایران د بهرنیو چارو وزارت ویاند دغه ادعا "بې‌اساسه" بللې ده.

ایران له متحده عربي اماراتو سره پراخې اقتصادي او مالي اړیکې لري او د وروستۍ جګړې تر پیل مخکې د اماراتو بندرونه ایران ته د ډېرو وارداتي توکو د لېږد مهمې سرچینې وې. له دې سره سره، د دواړو هېوادونو اړیکې د ۴۰ ورځنۍ جګړې له پیل راهیسې له ترینګلتیاوو سره مخ شوې دي.

د پاکستان حکومت وایي، د سترې محکمې هغه پرېکړه به وننګوي چې له مخې یې په بند کې د پاکستان پخوانی صدراعظم عمران خان د طبي معایناتو لپاره یوه خصوصي روغتون ته انتقالېږي.

د پاکستان د قانون وزیر اعظم نذیر تارړ په یوه ویډیويي بیان کې چې د پاکستان دولتي راډیو پرخپله ایکسپاڼه کې خپورکړی، وویل: "دا پرېکړه د قانون په چوکاټ کې نه راځي." هغه ویلي چې حکومت پردې پریکړې د بیاکتنې لپاره عریضه وړاندې کوي او غوښتنه به وکړي چې د یوه خصوصي روغتون پرځای هغسې چې محکمې پریکړه کړې، د ۷۳ کلن عمران خان طبي معاینات په یوه دولتي روغتون کې ترسره شي شي.

د پاکستان سترې محکمې د سې ‌شنبې په ورځ امر وکړ چې عمران خان دې چې له ۲۰۲۳ کال راهیسې زنداني دی، د روغتیايي معایناتو لپاره په اسلام ‌اباد کې د شفا انټرنشنل روغتون ته ولېږدول شي. د پریکړې له مخې د هغه خور او ډاکټرې، عظمیٰ خان، ته به اجازه ورکړل شي چې د درملنې پر مهال ورسره پاتې شي او کورنۍ به یې په اوونۍ کې یو ځل د هغه د لیدو اجازه ولري.

۷۳ کلن عمران خان او مېرمن یې بشرا بي بي د فساد په یوه قضیه کې د ۱۷ کلونو بند سزا تېروي. عمران خان او د هغه تحریک انصاف ګوند (PTI) وايي، پر دوی لګېدلي تورونه سیاسي انګېزه لري.

عمران خان، چې پخوانی مشهور کرکټ لوبغاړی دی، له ۲۰۱۸ څخه تر ۲۰۲۲ کال پورې د پاکستان صدراعظم و او لا هم د دغه هېواد تر ټولو اغېزناک مخالف سیاسي مشر بلل کېږي.

د امریکا د بهرنیو چارو وزیر مارکو روبیو وایي، متحدوایالتونو د سې شنبې په ورځ د جرمونو د نړیوالې محکمې ICC پر مشرې او د دې محکمې پر یوه لوړپوړي څارنوال بندیزونه ولګول.

روبیو په یوه اعلامیه کې وویل، ده د دغې محکمې پرمشرې، جاپانۍ قاضي توموکو اکانې او جګپوړي وکیل عبدلایه سېه چې د سېنېګال تبعه دی، بندیزونه لګولي دي. د رویترز د راپورله مخې دا بندیزونه د ټرمپ د تېر کال د هغه اجرائیوي فرمان له مخې لګول شوي چې د جرمونو پر نړیوالې محکمې بندیزونو ته اجازه ورکوي.

روبیو وویل: "دغو کسانو په مستقیم ډول د جرمونو د نړیوالې محکمې په هغو هڅو کې برخه اخیستې چې د هغو حکومتونو د چارواکو د څېړنې، نیولو، توقیف یا محاکمې لپاره ترسره کېږي چې د جرمونو د نړیوالې محکمې له صلاحیت سره موافق نه دي."

ICC دا اقدام غندلی او په یوه اعلامیه کې یې ویلي چې دغه بندیزونه د قانون حاکمیت کمزوری کوي.

امریکا تېر کال په بندیزونو کې د ICC څو چارواکي چې څارنوالان او قاضیان هم پکې شامل وو، په نښه کړل. واشنګټن د دغو بندیزونو لپاره د محکمې له خوا د اسرائیل د صدراعظم بنیامین نتنیاهو او د دې هیواد د پخواني دفاع وزیر یواف ګالانت د نیولو د حکمونو او همدارنګه په افغانستان کې د امریکايي ځواکونو په اړه د محکمې د پخوانۍ څېړنې یادونه کړې وه.

د امریکا دغه نوي بندیزونه د دغو کسانو هره هغه شتمني چې په امریکا کې یې لري، کنګلوي او د امریکا مالي سیسټم ته له لاسرسي څخه یې بې برخې کوي.

دا اقدام د ټرمپ د ادارې له لوري د هاګ مېشتې نړیوالې محکمې پر وړاندې د فشارونو د زیاتېدو وروستی ګام دی. دغه محکمه چې په ۲۰۰۲ کال کې د نړیوالې ټولنې له خوا د جنګي جرمونو، نسل‌ وژنې او د بشریت پر ضد د جرمونو د محاکمې لپاره جوړه شوې وه، امریکا یې غړیتوب نه لري.

د پاکستان سترې محکمې د سې ‌شنبې په ورځ امر وکړ چې د پاکستان پخوانی صدراعظم عمران خان دې چې زنداني دی، د روغتیايي معایناتو لپاره په اسلام‌اباد کې یوه روغتون ته ولېږدول شي.

دا پرېکړه د هغه د مدافع وکیلانو له‌خوا د نوموړي د ناوړه روغتیایي وضعیت په اړه د اندېښنو له څرګندولو وروسته وشوه.

قاضي شاهد وحید وویل، عمران خان چې له ۲۰۲۳ کال راهیسې په زندان کې دی، په راتلونکو دوو ورځو کې به شفا انټرنشنل روغتون ته ولېږدول شي.

د هغه خور او ډاکترې، عظمیٰ خان، ته به اجازه ورکړل شي چې د درملنې پر مهال ورسره پاتې شي او کورنۍ به‌یې په اوونۍ کې یو ځل د هغه د لیدو اجازه ولري.

۷۳ کلن عمران خان او مېرمن‌یې بشرا بي‌بي د فساد په یوه قضیه کې د ۱۷ کلونو بند سزا تېروي.

عمران خان او د هغه تحریک انصاف ګوند (پي‌ټي‌ای) وايي، پر دوی لګېدلي تورونه سیاسي انګېزه لري.

عمران خان چې پخوانی مشهور کرکټ لوبغاړی دی، له ۲۰۱۸ څخه تر ۲۰۲۲ کال پورې د پاکستان صدراعظم و او لا هم د دغه هېواد تر ټولو اغېزناک مخالف سیاسي مشر بلل کېږي.

د امریکا ولسمشر ډونالد ټرمپ د سې‌ شنبې په ورځ وویل چې د امریکا او ایران ترمنځ نه خبرې روانې دي او نه هم د خبرو کومه نېټه ټاکل شوې، خو د هرمز تنګی پرانیستی دی.

ټرمپ په خپله ټولنیزه شبکه تروټ سوشیل کې په یوه بیان کې همدارنګه وویل چې "سمندري محاصره په بشپړ ډول پر ځای ده. د هرمز تنګی پرانیستی او فعال دی. ټول سمندري ماینونه یا له‌منځه وړل شوي او یا هم چاودول شوي دي".

خو تهران ویلي چې د هرمز تنګی تر اوسه تړلی دی.

د روېټرز د راپور له مخې د ایران جګپوړي مذاکره کوونکي او د دې هېواد د پارلمان رئیس محمد باقر قالیباف، د سې ‌شنبې په ورځ په هغو څرګندونو کې چې د دولتي رسنیو له‌خوا خپرې شوې وویل چې د هرمز تنګی به تر هغه پورې تړلی پاتې شي، څو امریکا د جون په میاشت کې له ایران سره د شوې لنډمهاله هوکړې شرایط پوره کړي.

قالیباف پارلمان ته وویل، په دغو شرایطو کې د ایران پر بندرونو د امریکا د محاصرې پای ته رسول، د ایران پر تېلو د بندیزونو لیرې کول، د تهران د کنګل شوې شتمنۍ بېرته خوشې کول او په ټولو جبهو کې د ګواښونو او پوځي عملیاتو پای ته رسول شامل دي.

تر دې مخکې د ولسمشر ټرمپ زوم او ځانګړي استازي جېرډ کوشنر د دوشنبې په ورځ بیا د خبرو په اړه خوشبیني څرګنده کړه او ویې‌ویل چې خبرې لا هم روانې دي.

کوشنر فاکس نیوز ته وویل چې دی نه‌شي کولای د دغو خبرو جزئیات بیان کړي، خو دومره ویلی شي چې د امریکا حکومت او د ایران د حکومت د بېلابېلو برخو ترمنځ خبرې ښايي تر بل هر وخت ډېرې پراخې او جدي وي.

د عراق حکومت اعلان وکړ چې د کوردستان د خودمختاره سیمې د صدراعظم مسرور بارزاني په دفتر د بې پیلوټه الوتکو د برید په هکله تحقیقات کوي څو معلومه کړي چې له کوم لوري سوی دی.

په داسې حال کې چې د کردستان چارواکي وايي دغه برید دایران له لوري شوی،دایران بهرنیو چارو وزارت دا خبره "مشکوکه" ګڼلې رد کړې ده.

د عراق د صدراعظم علي زیدي دفتر ویلي چې یو کومیسیون یې ټاکلی ترڅو معلومه کړي چې برید له کوم ځای شوی دی.

د یکشبنې په ماښام دغه برید د مسرور بارزاني دفتر او دکوردستان د استخباراتو او امنیت د رئیس هستوګنځی په نښه کړ.

کوردستان کې د ترهه ګرۍ ضد ادارې وویل چې د " حدید –۱۱۰" ډوله دوه بې پیلوټه الوتکې له پولې پورې غاړه دایران له خاورې توغول شوي او دغې پیښې مرګ ژوبله نه ده رامینځ ته کړې.

مسروربارزاني دغه برید "بې باکانه او د نه منلو وړ" بللی او په سختو ټکو غندلی دی.

هغه ویلي چې دا اقدامات د کړکیچ یو خطرناک زیاتوالی دی او د سیمې ثبات او امنیت ته یو مستقیم ګواښ ګڼلی کیږي.

راپورونه وايي ایران په تېرو دوو میاشتو کې واشنګټن سره د خبرو د تعقیب پر ځای، خپلې ټولې هڅې له امریکا او اسرائیلو سره د یوې پراخې جګړې لپاره پر چمتووالي متمرکزې کړې دي.

امریکایي «وال‌سټریټ ژورنال» ورځپاڼې د دوشنبې په ورځ (د زمري ۲۶مه) د عربي او ایراني چارواکو له قوله چې نه‌یې غوښتل نومونه‌یې څرګند شي، راپور ورکړ چې د ایران «تندلاري مشران» په تهران کې سره راټول شوي او یو نوی پلان‌یې تر غور لاندې نیولی دی.

د ازادې اروپا/ ازادي راډیو د ایراني څانګې، راډیو فردا د وال سټريټ ژورنال د راپور پر اساس، تندلاري ایراني مشران د اسلام‌اباد تفاهم‌لیک پر نړیوالو د اقتصادي فشار د کمولو او د یوه لوی برید لپاره د وخت ترلاسه کولو په مخه د امریکا او اسرائیلو یوه هڅه ګڼي او د همدې لپاره دوی په تېرو دو میاشتو کې د خبرو په ځای د یوې جګړې لپاره په چمتووالي بوخت و.

ورځپاڼه لیکي چې د سپاه پاسداران ځواکونو واک پراخول، تجربه کار پوځي منصبداران په لویو دندو ګمارل او د استخباراتي ضد عملیاتو او د بې‌پیلوټه الوتکو د جوړولو پراختیا په دغو هڅو کې شامل دي.

د امریکا ولسمشر ډونالډ ټرمپ د یکشنبې په ورځ پنټاګون ته امر وکړ چې له جنوبي کوریا سره ګډ پوځي تمرینونه "د پام وړ" راکم کړي. هغه د دغو تمرینونو لوړ لګښت او د ایران پر وړاندې اقداماتو کې د جنوبي کوریا نه ګډون د خپلې پرېکړې د لاملونو په توګه یاد کړل.

د رویترز د راپورله مخې ولسمشر ټرمپ څو ساعته مخکې له هغه چې د دواړو هیوادونو ګډ پوځي تمرینونه د دوشنبې په ورځ پیل شي، په خپله ټولنیزه شبکه تروټ سوشل کې په یوه بیان کې وویل چې دی په دغو تمرینونو کې د امریکا پر ګډون خوښ نه وو. هغه همدارنګه د شمالي کوریا له مشر کیم جونګ اون سره خپلې اړیکې "ډېرې ښې" وبللې.

ټرمپ لیکلي: "دا تمرینونه نه یوازې ډېر لګښت لري، بلکې هغه هیواد ته داسې پیغام هم ورکوي چې په بشپړه توګه نامناسب او دښمنانه دی؛ هغه هېواد ته چې له کله ډونالډ جې ټرمپ ولسمشر شوی، نه یې امریکا ته ګواښ پېښ کړی او نه یې بې ‌احترامي کړې ده."

ټاکل شوې چې د "اولچي فریډم شیلډ» په نوم د امریکا او جنوبي کوریا کلني ګډ پوځي تمرینونه د اګسټ تر ۲۷مې پورې دوام وکړي. په دغو تمرینونو کې د جنوبي کوریا شاوخوا ۱۸ زره پوځیان ګډون کوي.

سیول ویلي چې دغه تمرینونه له ټاکلي مهال ویش سره سم د دوشنبې په ورځ پیل شوي خو د ټرمپ د څرګندونو په اړه یې له تبصرې ډډه کړې ده.

د امریکا د پوځ د مرکزي قوماندانۍ (سنتکام) قوماندان برد کوپر وایي د "یواس‌ اس ابراهام لینکلن" الوتکې‌ وړونکې بېړۍ څخه یې وروستۍ لیدنه "حیرانوونکې او الهام ‌بښونکې" وه او د عملې د روغتیا اړوند ستونزې یې ترټولو کمې دي.

نوموړی دا څرګندونې وروسته له هغې کوي چې یوشمیرامریکایي رسنیو د دې بېړۍ د عملې د رواني روغتیا او د ژوند د شرایطو د خرابېدو په اړه راپورونه خپاره کړل.

هغه د یکشنبې په ورځ په یوه بیان کې چې پرایکسپاڼه کې یې خپورکړی ویلي چې په سمندر کې اوږدمهاله خدمت "په ځانګړې توګه سخت او ستړی کوونکی" دی. خو نوموړي ټینګار کړی چې په "ابراهام لینکلن" بېړۍ کې، د امریکا د سمندري ځواکونو د ۱۱ فعالو الوتکې ‌وړونکو بېړیو په منځ کې، د رواني روغتیا اړوند ستونزې تر ټولو کمې دي.

تر دې وړاندې د امریکا ولسمشر ډونالډ ټرمپ هم په دې بیړۍ کې د عملې د خراب وضعیت په اړه راپورونه رد کړي وو، خو ویلي یې وو چې په پام کې ده په منځني ختیځ کې یوه بله بیړۍ د هغې ځای ونیسي.

"ابراهام لینکلن" شاوخوا نهه میاشتې کېږي چې په سیمه کې حضور لري او په سیمه‌ ییزه جګړه او وروسته د ایران پر وړاندې د سمندري محاصرې په لګېدو کې یې مهم رول لوبولی دی.

دوو امریکايي پوځي خپرونو مخکې راپور ورکړی و چې د دې بېړۍ د شاوخوا ۵ زره کسیزې عملې د یوې برخې مورال ټیټ شوی او ان د ځان‌ وژنې د هڅو ځینې پېښې هم پکې ثبت شوې دي.