د امریکا د متحده‌ایالتونو ولسمشر جو بایډن وایي، متحده ایالات په نړۍ کې له ډېرو جدي چلنجونو سره مخ دی خو په تېرو دوو کلونو کې ډیموکراسي پیاوړې شوې او دیکتاتوري ډېره کمزورې شوې ده.

بایډن دغه څرګندونې تېره شپه د کانګرس له لارې ملت ته په وینا کې وکړې.

هغه په دې وینا کې د بهرني سیاست په برخه کې د ستونزو او بریاو یادونه وکړه او ډېر تمرکز یې د چین پر کمونیست ګوند او د روسیې پر ولسمشر ولادمیر پوتن و، چې لحن یې هم خوشبینانه او هم مخالفتي بڼه درلوده.

بایډن ملت ته پخوانۍ وینا ته په اشاره چې د تېرې فبرورۍ میاشتي په ۲۴مه پر اوکراین د روسیې له یرغل څو ورځې وروسته یې کړې وه، د پوتین یرغل یې د امریکا لپاره یو ازمون بللی و چې د ده په خبره ویې ښوده دا هېواد به له ډیموکراسۍ څخه دفاع وکړي.

هغه وویل، دا ډول دفاع زموږ لپاره مهمه ځکه ده چې، هغه سوله ډاډمنوي او نه پرېږدي چې احتمالي یرغلګر په خلاص لاس زموږ امنیت او سوکالي وګواښي.

یو شمېر جمهوریپال اوکراین ته د پوځي مرستو په اړه یو څه بدبین و خو هغه تود ملاتړ ته په پام چې په تالار کې د استازیو جرګې د مشر کیوین مککارټي په ګډون جمهوري غوښتونکو د بایډن له څرګندونو وکړ، وضعیت داسې نه و.

جوبایډن په دې وینا کې د افغانستان یادونه ونه کړه چې جمهوري غوښتونکو یې د افغانستان په اړه د ادارې پر پالیسۍ انتقاد کړی او له دې هېواده وتل یې ناسم بللي دي.

ولسمشر بایډن د پخواني جمهوریپال ولسمشر ډونالډ ټرمپ د هغې موافقې له مخې چې په ۲۰۲۰ کال کې یې په دوحه کې له طالبانو سره لاسلیک کړې وه، له افغانستانه ټول ځواکونه د ۲۰۲۱ کال د اګسټ میاشتې تر پایه وایستل او پر دې هېواد طالبان بېرته واکمن شول.

د ایران د پارلمان مشر د هغو هېوادونو پوځونه تروریستي ډلې بللي چې د ایران سپاه پاسداران یې تروریستي ډله اعلان کړې ده.

محمدباقر قالیباف نن د پارلمان غونډې ته په وینا کې وویل د ایران د قوانینو له مخې هغوی چې سپاه تروریستي ډله بولي، خپل پوځونه یې تروریستي ډلې دي.

هغه زیاته کړه چې اروپایانو د سپاه په هدف ګرځولو سره خپلې پښې په تبر ووهلې او ثابته یې کړه چې یوځل بیا یې په ړندو سترګو د امریکا اوامر ومنل.

اروپايي ټولنې د پنجشنبې په ورځ د یو سیمبولیک اقدام په ترڅ کې د ایران سپاه پاسداران انقلاب ځواک د یوه تروریستي سازمان په توګه اعلان کړ. د اروپايي ټولنې غړو دا اعلان وروسته له هغه وکړ چې دې ځواک د ۱۹۷۹ کال له اسلامي انقلاب په راوروسته موده کې د ایران تر ټولو خونړي اعتراضونه وځپل.

د ایران په بندرعباس او اهواز کې دوه چاودنې شوي چې یو شمېر کسانو ته یې مرګژوبله اړولې ده.
د هرمزګان ولایت د بیړنیو چارو د کنټرول ادارې ویلي چې شنبه په بندرعباس ښار کې په یوه هستوګنیزه ودانۍ کې چاودنې لږ تر لږه ۱ کس وژلی او ۱۴ نور یې ژوبل کړي دي.

چارواکو ویلي چاودنه د ګازو د لیک کېدو له امله شوې.

اخوا په اهواز کې هم چارواکو تایید کړې چې په کیانشهر سیمه کې د ګازو د چاودنې له امله لږ تر لږه پنځه کسان وژل شوي او دوه نور ټپیان دي.

د چاودنو تر راپورونو وروسته د ایران سپاه پاسداران ځواکونو د ایران د سمندري ځواک د قومندان علیرضا تنګسیري د وژنې خبره رد کړه.
اسراییلي چارواکو هم ویلي چې دوی په ایران کې د شنبې ورځې په چاودنو کې لاس نه لري.

دا وروستۍ څو ورځې پر ایران د امریکا د پوځي اقدام امکان د کورنیو او نړیوالو رسنیو یوه مهمه موضوع ګرځیدلې.

په ګڼو رسنیو کې راغلي چې متحده ایالتونو په لویو پوځي جنګي بیړیو سربېره ګڼې جټ او تېل وړونکې الوتکې په سیمه کې ځای پر ځای کړی.

د امریکا لویه پوځي جنګي الوتکې وړونکې بیړۍ یو اس اس ابراهام لینکلن هم منځني ختیځ کې لنګر اچولی.

د بلوچستان د مرکز کوټې په ګډون په لږ تر لږه دولسو سیمو حکومت مخالفه وسله والو نن همغږه عملیات ترسره کړل.

یوه امنیتي مسوول چې نه یې غوښتل څیره یې ښکاره شي او نوم یې یاد شي فرانس پریس اژانس ته وویل چې د دې بریدونو پرمهال د پنځو ملکیانو په ګډون لږ تر لږه لس امنیتي سرتیرې وژل شوي او اته پنځوس مخالف وسله له منځه تللي دي.

تر دې څرګندونو مخکې نن سهار له کوټې، پسني، مستونګ، نوشکي او ګوادر څخه د نښتو او چاودنو راپورونه خپاره شوي وو.

بلوچ بیلتون غوښتونکو( بلوچ لیبریشن ارمي) ډلې د دې همغږه عملیاتو مسوولیت منلی دی.

د پاکستان په بلوچستان کې بلوچ بیلتون غوښتونکو د مرکز کوټې په ګډون په بیلابیلو سیمو کې نن په یوه وخت عملیات پیل کړې دي.

په کوټه کې یوه امنیتي چارواکي چې نوم یې نه دی اخیستل شوی، فرانس پریس اژانس ته وویل چې د ماشینداروو او ځانمرګو دا همغږه عملیات په ټول بلوچستان کې ترسره کیږي، په ځانګړي ډول په کوټه، پسني، مستونګ، نوشکي او ګوادر کې.

صوبایي حکومت بیړنی حالت اعلان کړی دی.

بلوچ بیلتون غوښتونکو( بلوچ لیبریشن ارمي) ډلې د دې همغږه عملیاتو مسوولیت منلی دی.

د ایران د بهرنیو چارو وزیر یو ځل بیا له امریکا سره یوه تړون ته چمتوالی څرګند کړ.
عباس عراقچي نن په ایکسپاڼه کې لیکلي دي چې هیواد یې له واشنګتن سره سم او منصفانه توافق ته چمتو دی. عراقچي وایي چې ایران چمتو دی چې اټومي وسلې جوړې نه کړي خو د دې په بدل کې دې پر تهران لګیدلي بندیزونه لرې شي.

د امریکا د متحد ایالتونو ولسمشر د پنجشنبې په ورځ ویلي و، چې ایران ته یې داسې ضرب الاجل ټاکلی دی چې هغوی پرې پوهیږي.

ډونالډ ټرمپ د پنجشنبې په ورځ په سپینه ماڼۍ کې دا هم وویل چې د امریکا ډیرې سترې جنګي بیړۍ د ایران په لور روانې دي.

ټاکل شوې ده چې د غزې او مصر ترمنځ د رفح پوله سر له سبا پرانیستل شي. دا ګام د غزې لپاره د واشنګتن له لورې د سولې د وړاندې شوي پلان برخه ده.

د اسراییل پوځ وویل چې رفح پوله به د محدودو پلیو کسانو د تګ راتګ لپاره پرانیستل شي او هغه کسان به له دې لارې د تیریدو اجازه ولري چې د اسراییل له لورې یې تایید شوي وي. په ورته وخت کې به د دې کسانو د تګ راتګ چارې اروپایي ټولنه څاري.

رفح د غزې یوازینۍ پوله ده چې له اسراییل سره شریکه نه ده.

د غزې دا پوله د دوه زره څلرویشتم کال د مې له میاشتې راهیسې بنده ده.

د رویټرز خبري آژانس د راپور له مخې سرمنشي انتونیو ګوتېریش د ملګروملتونو غړو هېوادونو ته په یوه لیک کې دا خبرداری ورکړی دی.

که څه هم ښاغلي ګوتېریش له دې مخکې هم د م. م د نغدو پیسو د بحران په اړه خبرې کړي خو دا ځلې یې په بېساري شدت سره په دې اړه خبرداری ورکړ.

دا په داسې حال کې ده چې متحدوایالتونو چې د م. م اصلي مالي مرستندوی دی، د ملګروملتونو له ځینو ادارو سره مالي مرستې کمې کړي او د دې سازمان عادي بودیجې ته یې د خپلې ونډې له ورکولو ډډه کړې ده.

ګوتیریش په هغه لیک کې چې د جون په ۲۸مه یې استولی دی، ویلي چې د م. م مالي بحران په زیاتېدو دی، د پروګرامونو په تطبیق کې له ستونزو سره مخ دی او له مالي پلوه د له منځه تللو خطر ورسره مل دی. د هغه په وینا په نژدې راتلونکي کې ښايي وضعیت تردې نور خراب شي.

د ملګروملتونو اړوندې ادارې چې په افغانستان کې اړو خلکو ته د بشري مرستو اصلي تمویلوونکې دي، په وروستیو کلونو کې د خپلو بودیجو د کمېدو له کبله، بیا بیا اندېښنه ښودلې ده.

د آزادې اروپا/ آزادۍ راډیو د تاجکي څانګې د راپور له مخې دا پېښه د پنجشنبې په ورځ (د سلواغې په ۹مه) ماښام مهال د شمس الدین شاهین ولسوالۍ په بهارک سیمه کې شوې ده.

د تاجکستان چارواکو دا کسان د مخدرو موادو افغان قاچاقبران بللي دي. د چارواکو په وینا پنځو وسله والو قاچاقبرانو له آمو سیند څخه د تاجکستان خاورې ته د اوښتو پرمهال د تاجکستان د سرحدي ځواک خبرداري ته پاملرنه ونه کړه او وسله وال مقاومت یې وکړ چې په نتیجه کې یې درې کسان ووژل شول او دوه نور د افغانستان پر لور په تېښه بریالي شول.

په خبر کې راغلي دي چې وژل شوي کسان د افغانستان د تخار ولایت د چاه آب ولسوالۍ اوسېدونکي دي.

د تاجکستان سرحدي ځواکونو ویلي دي چې له دې وسله والو څخه یې درې کلاشینکوفونه او ۱۵۰ مرمۍ، یوه کشتۍ او د چرسو او تریاکو څلور بوجۍ ترلاسه کړي دي. د طالبانو حکومت تردې دمه په دې اړه څه نه دي ویلي.

د تاجکستان سرحدي ځواکونو له دې مخکې هم په سرحد کې له قاچاقبرانو سره د نښتو خبر ورکړی و. د مرغومي (جدي) میاشتې په ۲۸مه، د تاجکستان چارواکو اعلان وکړ چې امنیتي ځواکونو یې په همدې سیمه کې ۴ تروریستان چې د دوی په وینا د افغانستان له خاورې څخه وراوښتي وو، وژلي دي.

د امریکا متحده ایالتونو د بهرنیو چارو وزارت په امریکا کې د ایراني چارواکو د کورنیو او خپلوانو د کډوالۍ امتیازات لغوه کړي دي.

د بهرنیو چارو وزارت په یوه بیان کې لیکلي څرنګه چې ایرانیان د خپلو اساسي حقونو لپاره مبارزه ته دوام ورکوي، د بهرنیو چارو وزیر مارکو روبیو "دا اونۍ یو لړ ګامونه پورته کړل ترڅو د لوړ پوړو ایراني چارواکو او د هغوی د کورنۍ غړو ته په متحده ایالاتو کې د پاتې کیدو امتیازات لغوه کړي"

په بیان کې راغلي: «کوم کسان چې د ایراني رژیم د وحشیانه ظلم څخه ګټه پورته کوي زموږ د کډوالۍ سیسټم ورته ښه راغلاست نه وايي»

امریکا دا اقدام لږ وروسته هغه وکړ چې اروپایي ټولنې د ایران د سپاه پاسداران انقلاب اسلامي ځواکونه د ترهګریز سازمان په توګه اعلان کړ او له ایراني حکومت سره تړلو کسانو باندې یې یو لړ بندیزونه ولګول.

روسیه وايي، دې ته چمتو ده که اړتیا وي چې د ایران د بوشهر له اټومي بټۍ څخه خپل کارکوونکي وباسي.

د ازادی راډيو د ایران څانګې، فردا راډیو خبر ورکړ چې د روسیې د دولتي اټومي انرژۍ شرکت مشر الیکسي لیخاچف د پنجشنبې په ورځ (جنوري ۲۹) وویل چې روسیه په رښتینې توګه هیله لري چې ښکېل اړخونه به د بوشهر د امنیت لپاره خپلې ژمنې پوره کړي. هغه وویل چې روسیه وضعیت له نژدې څاري او د بهرنیو چارو او دفاع وزارتونو سره په همکارۍ، که اړتیا وه د تخلیې اقداماتو ترسره کولو ته چمتو ده.

دا څرګندونې وروسته له هغه وشوې چې د امریکا ولسمشر ډونالډ ټرمپ د چهارشنبې په ورځ پر ایران غږ وکړ چې د خبرو اترو میز ته راشي او د خپلو اټومي وسلو د پریښودو لپاره موافقه وکړي؛ که نه نو، د امریکا راتلونکی برید به ډیر سخت وي.

د چنګاښ په لومړۍ نیټه د ایران پر اټومي تاسیساتو د امریکا په برید کې د بوشهر اټومي بټۍ په نښه نه شوه. په هغه وخت کې، الیکسي لیخاچف خبرداری ورکړی و چې د بوشهر پر تاسیساتو برید کولی شي د ۱۹۸۶ کال د چرنوبل د پېښې په څیر د یوه ناورین سبب شي.