په ترکیه او سوریه کې د خونړۍ زلزلې د قربانیانو شمېر نږدې څلور نیم زرو ته ورسېد.

رویټرز اژانس لیکلي چې نږدې ۳۰۰۰ کسان په ترکیه او لږ تر لږه ۱۴۴۴په سوریه کې مړه شوي دي.

اسوشېټېډپرېس خبري اژانس لیکلي، یوازې ترکیه کې له ۵۶۰۰ ډېرې ودانۍ ویجاړې شوي چې لا یې هم تر لاندې د بند پاتې شویو کسانو د ژغورنې عملیات روان دي.

دغه اژانس د ملګرو ملتونو په حواله ویلي چې د سوریې دننه هم ۲۲۴ ودانۍ نړېدلي او ۳۲۵ نورې تخریب شوي دي.

په ترکیه او سوریه کې د ټپيانو شمېر هم له ۱۶ زرو ډېر ښودل شوی دی.

د ترکیې ولسمشر رجب طیب اردوغان چې په مې میاشت کې سخت انتخابات په مخکې لري، دا زلزله تاریخي وبلله خو ویې ویل چې چارواکي به له مصیبت ځپلو سره تر وسې وسې مرستو ته اوږه ورکړي.

د اوکرایین په ملکي سیمو د روسیې د بریدونو په دوام سربېره د اوکرایین لسمشر ولودویمیر زیلینسکي ویلي چې غواړي د جي ۲۰ هېوادونو سرمشریزه کې د روسیې له ولسمشر ولادمیرپوتین سره وګوري.

هغه خبره چې کریملین ناممکنه بللې او رد کړې ده.

زیلینسکي له "ډویچ ویله" (Deutsche Welle) سره په مرکه کې ویلي چې دی چمتو دی د سولې په اړه د خبرو اترو لپاره د ډسمبر په ۱۴مه او ۱۵مه له پوتین سره وګوري.

خو د کریملین ویاند دیمیتري پیسکوف دا وړاندیز رد کړ او ویې ویل چې مخامخ لیدنه یوازې په مسکو کې ممکنه ده.

زیلنیسکي داسې وخت دا خبره کړې چې د روسیې له خوا لا هم په اوکرایین پراخ بریدونه روان دي او لږ تر لږه ۹ کسان د شنبې په ورځ په دغو بریدونو کې وژل شوي.

د راپورونو په اساس روسیې په خپلو ډرونونو سره ان د پولنډ پولې ته څېرمې سیمې هم ویشتلي دي.

د امریکا ولسمشر ډونالډ ټرمپ یو ځل بیا ویلي چې له ایران سره جګړه به د امریکا د کانګرس د منځمهاله ټاکنو څخه وروسته ژر پای ته ورسیږي خو له تهران سره به یوه بده هوکړه ونه مني.

هغه دا خبره یکشنبه په ایرلنډ کې خبریالانو ته کړې.

ټرمپ دا هم ویلي چې ایران هوکړې ته د رسېدو لیوالتیا لري او په وار وار یې له امریکا سره اړیکه نیولې ده.

خو په تېره یوه اونۍ کې، هغه دا ګواښ هم کړی چې امریکايي ځواکونه ښايي د "کلنګ ګازلا" (Kolang-e Gazla) په غره کې د ایران پر اټومي تاسیساتو برید وکړي.

د "کلنګ ګازلا" غر د نطنز د یورانیمو د بډاینې تاسیساتو ته نږدې موقعیت لري او لویدیځ استخباراتي ادارې شک لري چې ایران ښايي د دغه غره په ژورو برخو کې د یورانیمو د بډاینې داسې تاسیسات جوړوي چې تر اوسه یې په اړه رسمي معلومات نه دي ورکړل شوي.

په ایران کې د یوې مرګوني ټرافیکي پېښې په نتیجه کې لږ تر لږه څلور افغانان وژل شوي او پنځه نور سخت ژوبل دي.

د ایران دولتي خبري اژانس ایرنا راپور ورکړی چې شنبه ناوخته د یاسوج – اصفهان په لویه لار یو وړوکی مسافروړونکی موټر له یوه باروړونکي موټر سره لګېدلی.
د راپور په اساس څلورو افغانانو د پېښې په ځای کې ساه ورکړې او پنځه نور ژوبل دي چې د دوو وضعیت ښه نه دی.

چارواکو ویلي چې د انسانانو قاچاقبران اکثر په بېړه او بې احتیاطۍ له خطرناکو لارو تګ راتګ کوي چې داسې مرګونې پېښې رامنځته کېږي.

د قشم والي وايي، د یکشنبې په سهار (د وږي پر ۲۲مه) یوه ایراني سوداګریزه بېړۍ د قشم ټاپو ته نژدې په اوبو کې ویشتل شوې چې له امله یې یو کس وژل شوی او درې نور ټپیان دي.

د ایران د دولتي راډیو او ټلوېزیون خبري اژانس ته د قشم والي امیر تیموري ویلي، دا بېړۍ سهار شاوخوا پنځه بجې د هُنګام ټاپو او د قشم ټاپو د شیب‌دراز سیمې ترمنځ په اوبو کې په نښه شوې ده.

نوموړي د بېړۍ د نوم او ډول، پر هغې د لګېدلي توغندي یا مرمۍ د څرنګوالي او د ټپیانو د وضعیت په اړه نور معلومات نه دي ورکړي.

د ایران دولتي خبري اژانس دغه پېښه «د ترهګر دښمن برید» بللی، خو د برید کوونکي هویت یې نه دی په ډاګه کړی. تر اوسه د ایران هېڅ رسمي چارواکي هم د برید د عامل په اړه څرګندونې نه دي کړي.

له بلې خوا، د بریتانیا د سمندري سوداګرۍ د عملیاتو ادارې ویلي، چې د یکشنبې په ورځ د هرمز تنګي له لارې د یوې بېړۍ د تېرېدو پر مهال «ناڅرګنده مرمۍ» پرې لګېدلې ده. دې ادارې په لومړني راپور کې ویلي چې د پېښې له امله د اوښتو زیانونو او د عملې د وضعیت په اړه معلومات لا نه شته.

تر اوسه روښانه نه ده چې د بریتانیا د ادارې راپور او د قشم د والي له خوا یاده شوې پېښه د یوې او که د دوو بېړیو په اړه ده.

تر اوسه هېڅ هېواد یا ډلې د دې برید مسوولیت نه دی منلی او امریکايي چارواکو هم په دې اړه څه نه دي ویلي.

د چین، روسیې، ایران او هند په ګډون د بریکس ۱۱ غړو هېوادونو په منځني ختیځ د کړکېچ پر زیاتېدو اندېښنه ښودلې او کړکیچ کې له ښکیلو هیوادونو یې د زیات زغم غوښتنه کړې ده.

په نوي ډیلي کې د بریکس د مشرانو د سرمشریزې په ګډه اعلامیه کې چې د شنبې په ورځ خپره شوې غوښتنه شوې چې ټولې خواوې دې له هغو اقداماتو ډډه وکړي چې وضعیت لا پسې خرابولی شي.

بریکس پر ملکي او اټومي تاسیساتو بریدونه هم غندلي او ټینګار شوی چې د اټومي تاسیساتو خوندیتوب او امنیت باید ان د شخړو پر مهال هم خوندي پاتې شي.

د چین ولسمشر شي جین پینګ چې په دې سرمشریزه کې د ګډون لپاره هند ته سفرکړی او هغه دې هیواد ته په اوو کلونو کې د نوموړي لومړی سفربلل کیږي، ویلي چې په منځني ختیځ کې روانه جګړه د نړیوالې ټولنې له ګډو ګټو سره سمون نه لري.

په دې دوه ورځنۍ سرمشریزه کې چې د شنبې په ورځ پیل شوې، د هند صدراعظم نریندرا مودي، د روسیې ولسمشر ولادیمیر پوتین، د ایران ولسمشر مسعود پزشکیان، د متحده عربي اماراتو مشر محمد بن زاید آل نهیان او د مصر ولسمشر عبدالفتاح السیسي ګډون کړی. تمه کیږي چې د سعودي عربستان د بهرنیو چارو وزیر فیصل بن فرحان هم په دې سرمشریزه کې ګډون وکړي.

بریکس په ۲۰۰۹ کال کې د مخ پر ودې اقتصاد لرونکو هېوادونو له خوا جوړ شوی چې هدف یې په نړیوالو بنسټونو کې د لوېدیځ تر واک لاندې جوړښتونو پر وړاندې د دغو هېوادونو د نفوذ زیاتول دي.

د اوکراین چارواکي پرزاپوریژیا او ادیسه سیمو د روسیې په تازه بریدونو کې د لږترلږه دوو کسانو د وژل کیدو او ۱۷ نورو د ټپي کیدو خبر ورکوي.

د اوکراین هوايي ځواک وايي، روسیې په دغو بریدونو کې چې د شنبې په شپه یې ترسره کړي، له ۱۲۹ ډرونونو او یو شمېر بالستیک او کروز توغندویو کاراخیستی. د دغه ځواک په خبره د روسیې ۱۱۰ بریدونه یې شنډ کړي دي. چارواکو همدارنګه ویلي چې د روسیې بریدونه د دې هیواد په ۲۰ سیمو کې ثبت شوي او اودیسه یې ترټولو ډېره زیانمنه کړې ده. دا بریدونه یوه ورځ وروسته له هغه وشول چې د روسیې په ورته بریدونو کې په زاپوریژیا او د اوکراین په نورو برخو کې لږ تر لږه شپږ کسان ووژل شول.

د امریکا د استخباراتو مرکزي ادارې (سي‌ای‌اې) د سپټمبر د ۱۱مې د بریدونو د ۲۵مې کلیزې په مناسبت، د القاعدې او د دې ډلې د مشر اسامه بن لادن په اړه د امریکا ولسمشرانو ته له وړاندې شوو څه باندې ۷۰ استخباراتي راپورونو محرمیت لېرې او خپاره کړي دي.

د فرانسې خبري اژانس د راپور له مخې، دغه اسناد د بېل کلنټن او جورج ډبلیو بوش د ولسمشرۍ دورې رانغاړي او ښيي چې د القاعدې د پلانونو په اړه د سي‌ای‌اې د شنونکو ارزونې څنګه په تدریجي ډول جوړې شوې.

په یوه راپور کې چې د ۱۹۹۸ کال د سپټمبر په ۱۰مه چمتو شوی و، خبرداری ورکړل شوی و چې القاعده ښايي «له چاودېدونکو توکو ډکه الوتکه د امریکا د یوه ښار پر لور» بوځي. د همدې کال په دسمبر کې په بل راپور کې هم په امریکا کې د بریدونو، په تېره بیا د الوتکو د تښتولو، د احتمالي چمتووالي په اړه خبرداری ورکړل شوی و.

د ۲۰۰۱ کال د سپټمبر د ۱۱مې په بریدونو کې د القاعدې ۱۹ غړو څلور مسافر وړونکې الوتکې وتښتولې او د نیویارک د نړیوال سوداګریز مرکز پر ودانیو او د امریکا پر دفاع وزارت یا پنټاګون یې ولګولې، چې نژدې درې زره کسان پکې ووژل شول.

القاعدې هم د دې بریدونو د کلیزې په مناسبت د اسامه بن لادن او د هغه د زوی حمزه بن لادن تصویر لرونکې ویډیو خپره کړې ده.

راپورونه وايي، د ایران د سیستان او بلوچستان ولایت د سراوان ولسوالۍ په بخشان سیمه کې د امنیتي ځواکونو او وسله‌والو ترمنځ سخته نښته شوې ده.

د ایران د بلوڅانو د بشري حقونو د څارونکې ډلې «حال‌وش» د ویبپاڼې او نورو ایراني رسنیو د راپورونو له مخې، نښته د شنبې په سهار شاوخوا څلور بجې پیل شوې او له درېیو ساعتونو ډېر یې دوام کړی دی. د راپورونو له مخې، په سیمه کې څو چاودنې او پرله‌پسې ډزې اورېدل شوې او امنیتي ځواکونو سیمه محاصره کړې ده.

ایراني چارواکي وايي، د دوی په وینا د «وسله‌والو مخالفو ډلو» یو شمېر غړي په سیمه کې د تروریستي او ورانکارو فعالیتونو لپاره راټول شوي وو او امنیتي ځواکونو د هغوی پر ضد عملیات کړي دي.

د مرګ ژوبلو کره شمېر او د وسله‌والو هویت لا نه دی څرګند.

حال وش ویبپاڼې د نښتې پر سیمې د بې پېلوټه الوتکو د الوتنو او پر یوه کور د څه باندې شلو توغندو د لګېدو خبر هم ورکړی دی.

د ایران ایسنا خبري اژانس د سیستان او بلوچستان د والي د امنیتي مرستیال په قول حمله کوونکي «دښمنان« بللي دي.

د ایران نورو کورنیو رسنیو هم د نښتو او چاودنو ویدیوګانې خپرې کړي دي.

سعودي عربستان د حوثیانو له خوا په سره سمندرګي کې د نفوذ د پراخېدو او د عراق له خاورې تېلو پر مهمې نل‌لیکې د بې پېلوټه الوتکو له برید وروسته خپله یوه مهمه نل‌لیکه په موقتي توګه بنده کړې ده.

د سعودي د انرژۍ وزارت ویلي، نل‌لیکه د احتیاطي تدابیرو لپاره تړل شوې ده. دا نل‌لیکه شاوخوا ۱۲۰۰ کیلومتره اوږده ده او په وروستیو میاشتو کې یې هره ورځ له څلورو تر پنځو میلیون بېرلو پورې تېل لېږدول.

رویټرز خبري اژانس نن (شنبې) راپور ورکړ چې هم بغداد او هم ریاض منلې چې پر نللیکې د عراق له خاورز برید شوی دی.

د عراق صدراعظم د خپل هیواد په جنوب کې د میسان ولایت د پوځي عملیاتو قوماندان د دې برید په خاطر له دندې ګوښه کړ.

د عراق دا ولایت له ایران سره پوله لري.

دا اقدام په داسې حال کې شوی چې ایران پلوه حوثیانو په سره سمندرګي کې خپل حضور او کنټرول پراخ کړی او د راپورونو له مخې د باب‌المندب په خوله کې یې ستراتیژیک ټاپو، پریم هم نیولی دی.

رویټرز خبري اژانس وايي، پر نل‌لیکې برید او د پریم ټاپو نیول په سیمه کې د کړکېچ د لا زیاتېدو نښې دي او د انرژۍ پر نړیوال بازار یې هم فشار زیات کړی دی.

د بلاروس ولسمشر الکساندر لوکاشنکو وايي، هېواد یې اوس پوتاشیم لرونکې مالګه چې د کیمیاوي سرې په جوړولو کې کارېږي، پر امریکا پلوري.

د بلاروس دولتي خبري اژانس «بلتا» د جمعې په ورځ د «سنبلې په ۲۰مه» دا خبر خپور کړی دی.

د روېټرز خبري اژانس د راپور له مخې، بلاروس چې د روسیې نږدې متحد دی، د ډېرو لوېدیځو هېوادونو له‌خوا له بندیزونو سره مخ دی، خو له امریکا سره‌یې اړیکې تېر کال، د څو سیاسي بندیانو له خوشې کېدو وروسته، یو څه ښې شوې دي.

امریکا د بلاروس له لوري د یوه سیاسي بندي له خوشې کېدو وروسته د تېر کال په ډسمبر کې ویلي و چې پر بلاروس به د پوتاشیم لرونکې مالګې بندیزونه لغوه کړي.

پوتاشیم لرونکې مالګه د کیمیاوي سرې له مهمو موادو څخه ده.