اروپایي ټولنې د طالبانو له حکومته غوښتي چې سملاسي ټولو نجونو او مېرمنو ته د ښونځیو دروازې پرانیزي.

د دغې ټولنې د بهرنۍ پالیسۍ مشر جوزیف بوریل د دوشنبې په ورځ (د سلواغې/دلوې په دریمه) په یوه اعلامیه کې ویلي، د ښونځیو تړل د طالبانو د پخوانیو ژمنو خلاف یو کار دی.

اعلامیه کې چې د دغې ټولنې پر وېبپاڼه خپره شوې راغلي، اروپایي ټولنه هیله لري چې د طالبانو حکومت له افغانانو سره کړې ژمنې عملي کړي.

اروپایي ټولنې له تعلیمه د نجونو منع کول د ښځو او مېرمنو لپاره لوی شاتګ بللی او ټینګار یې کړی چې د یوه پر ځان بسیا او با ثباته افغانستان لپاره د ښځو زده‌کړې مهمې دي.

جوزف بوریل دغه څرګندونې داسې مهال کړي چې د دوشنبې په ورځ بروکسل د افغانستان په اړه د اروپایي ټولنې د یوې غونډې کوربه دی.

د ملګرو ملتونو تعلیمي، علمي او کلتوري ادارې (یونسکو) خبرداری ورکړی چې که په افغانستان کې د نجونو او ښځو پر زده‌کړو بندیز دوام وکړي، دغه هېواد به د ښوونکو، روغتیايي کارکوونکو او نورو مسلکي کسانو له یوه بشپړ نسله بې‌برخې شي.

د یونسکو د بېړنیو حالاتو د ښوونې او روزنې د پروګرام همغږې کوونکې هودا جابریان امریکا غږ ته ویلي چې افغانستان د زده‌کړو د یوه بل نسل د له لاسه ورکولو توان نه‌لري او لازمه ده چې نجونې او ښځې بېرته ښوونځیو او پوهنتونونو ته د تګ اجازه ومومي.

د ملګرو ملتونو د نومبر میاشتې د راپور له مخې، اوس‌مهال شاوخوا ۲.۴ میلیونه افغان نجونې له منځنیو زده‌کړو بې‌برخې دي او په ۲۰۲۶ کال کې هېڅ نجلۍ پوهنتونونو ته نه‌ده شامله شوې.

جابریان ټینګار کړی چې د نجونو پر مخ د ښوونځیو پرانیستل باید لومړیتوب وي، ځکه د زده‌کړو بدیلې لارې د رسمي ښوونځیو ځای نه‌شي نیولی.

د سره صلیب نړیواله کمېټه وايي، په افغانستان کې ښځې روغتیايي خدمتونو ته د لاسرسي، د مهارتونو د زده‌کړې او عاید ترلاسه کولو په برخه کې له ګڼو ستونزو سره مخ دي.

دې سازمان د چهارشنبې په ورځ «د لړم/ عقرب ۱۳مه» پر خپله اېکس‌پاڼه لیکلي چې د ملاتړو پروګرامونو له لارې هڅه کوي د ښځو وړتیاوې پیاوړې او د هغوی د ژوندانه وضعیت بهتر کړي.

د سره صلیب نړیوالې کمېټې ټینګار کړی چې فعالیتونه‌یې د ښځو پر مسلکي زده‌کړو او د هغوی د ظرفیت په لوړولو متمرکز دي، څو د دوامدار عاید د فرصتونو په برابرولو سره د کورنیو اقتصادي توان پیاوړی او له بې‌وزلۍ سره د مبارزې وړتیا یې زیاته کړي.

یادې کمېټې مخکې هم خبرداری ورکړی و چې اقتصادي ناورین او زیاتېدونکو محدودیتونو په افغانستان کې روغتیايي خدمات له ستونزو سره مخ کړي دي.

کمېټې ټینګار کړی و چې د ښځینه روغتیاپالانو شتون او روزنه د ناروغانو د ژوند ژغورلو لپاره حیاتي ارزښت لري.

د طالبانو حکومت نه‌یوازې تر شپږم ټولګي پورته د نجونو پر زده‌کړو بندیز لګولی، بلکې په روغتیايي روزنیزو مرکزونو کې یې د ښځو او نجونو زده‌کړې هم منع کړې دي.

د سره صلیب نړیوالې کمېټې ویلي چې په افغانستان کې یې سلګونه زره ښځو او نجونو ته روغتیايي او اقتصادي مرستې برابرې کړې دي.

دغې کمېټې په هغه راپور کې چې د سې شنبې په ورځ «د لړم/ عقرب په ۱۲مه» په خپله وېب‌پاڼه کې خپور کړی، ویلي چې د ۲۰۲۵ کال له جون څخه د ۲۰۲۶ کال تر جولای پورې، د افغاني سرې میاشتې په ۴۷ روغتیايي مرکزونو کې ښځو ته له ۸۰۰ زرو زیاتې روغتیايي مشورې او معاینات ترسره شوي او له ۹۸۰ زیاتو ښځو سره د زېږون پر مهال مرسته شوې ده.

راپور زیاتوي چې په ۲۰۲۶ کال کې په څلورو ولایتونو کې له ۱،۴۰۰ امیندوارو او شیدې ورکوونکو ښځو سره د خوارځواکۍ د مخنیوي لپاره نغدي مرستې شوې دي.

سره صلیب ویلي چې ۴۳۷ معلولو ښځو او نجونو ته حرفوي زده‌کړې ورکړل شوې، ۱۰۱ نورو بې‌سوده پورونه ترلاسه کړي او له ۳۳ زرو زیاتو ښځو او نجونو ته د فزیوتراپۍ خدمتونه وړاندې شوې دي.

دا کمېټه له افغان ښځو او نجونو سره په مختلفو برخو کې د مرستې خبره داسې مهال کوي چې پر افغانستان د طالبانو له بیا واکمنېدو وروسته پر ښځو او نجونو د زده‌کړې او کار په ګډون د ژوند په ډېرو برخو کې سخت محدودیتونه لګول شوي دي.

د ملګرو ملتونو د ښځو څانګې نوې موندې ښيي چې په افغانستان کې ۶۰ سلنه ښځې او نجونې د خوړو له نه‌خوندیتوب سره مخ دي.

دې څانګې د جمعې په ورځ د (تلې/ میزان ۱۰مه) پر خپلې وېب‌پاڼې د یوه تحلیلي راپور په خپرولو سره ویلي چې د منځني خیتځ جګړې په ۲۸ هېوادونو کې د ښځو او نجونو د خوړو خوندیتوب له جدي ګواښ سره مخ کړی دی.

د راپور له مخې، "د روان کال تر ډسمبره ښايي ۱۱،۷ میلیونه ښځې او نجونې په دغو ۲۸ هېوادونو کې په جدي توګه اغېزمنې شي".

د راپور پر اساس، د منځني ختیځ جګړو د هغو هېوادونو ښځې په جدي توګه د خوړو له نه‌خوندیتوب سره مخ کړي چې د کاري ځواک برخه نه‌دي.

په راپور کې وړاندې راغلي چې دا مهال په افغانستان کې ۹۵ سلنه ښځې کار نه‌کوي او په نارینه‌وو متکي دي.

له افغانستان وروسته یمن، سوډان، سوریه، عراق، مصر او فلسطین هغه هېوادونه یاد شوي چې ښځې او نجونې په‌کې په لوړه کچه د خوړو له نه‌خوندیتوب سره مخامخ دي.

د ملګرو ملتونو د ښځو څانګه په داسې حال کې په افغانستان کې د ښځو او نجونو د خوړو د نه‌خوندیتوب خبرداری ورکوي چې له دې مخکې د ملګرو ملتونو یو شمېر نورو ادارو ویلي و چې په افغانستان کې په میلیونو خلک د فقر تر کرښې لاندې ژوند کوي او ځان ته درې وخته ډوډۍ نه‌شي پیدا کولای.

هلمند کې د طالبانو چارواکي وايي په دوو جلا پېښو کې یې د کم‌عمره نجونو د واده مخه نیولې ده.

د هلمند د والي دفتر وايي، په دې وروستیو کې د ګرمسېر ولسوالۍ یوه سړي خپله شپږ کلنه لور د ۲۰۰ زره پاکستاني کلدارو په بدل کې له یوه ۶۰ کلن سړي سره واده کړې وه.

یاد دفتر د یکشنبې په ورځ په خپله اېکس‌پاڼه په یوه اعلامیه کې ویلي چې د دې شپږ کلنې نجلۍ اجباري نکاح د دوی د مداخلې په پایله کې فسخه شوې ده.

دغه اداره په یوه جلا اعلامیه کې وايي چې د نادعلي ولسوالۍ یوه اته کلنه نجلۍ هم د خپلې کورنۍ له‌خوا له یوه ۸۰ کلن سړي سره واده شوې وه چې د طالبانو د امر بالمعروف او نهې عن‌المنکر ادارې دغه نکاح هم لغوه کړې ده.

دا په داسې حال کې ده چې د ملګرو ملتونو د ښځو برخې (یو اېن ومن) تېر کال په یوه راپور کې ویلي و چې په افغانستان کې د طالبانو له بیا واکمنېدو او پر ښځو او نجونو د پراخو محدودیتونو او بندیزونو له لګېدو وروسته اټکل کېږي چې د ۲۰۲۶ کال تر پایه به د کم‌عمره نجونو د ودونو کچه ۲۵ سلنه لوړه شي.

په افغانستان کې د ماشومانو د ودونو د زیاتېدو په اړه د نړیوالو سازمانونو د اندېښنو ترڅنګ، د طالبانو د «د زوجینو د تفریق اصول‌نامه» چې څه موده مخکې په رسمي جریده کې خپره شوې، په ځینو مواردو کې د ماشومانو نکاح «صحیح» بللې ده.

یو شمېر ښځو پر افغاستان د طالبانو د بېرته واکمنېدو د پنځم کال په مناسبت په ټولنیزو رسنیو کې اعتراضونه پیل کړي.

د دې ښځو په خبره، "د اګسټ ۱۵مه د افغانستان په تاریخ کې یوه تیاره ورځ ده چې میلیونه نجونې او ښځې يې بې‌برخلیکه کړې".

دغو ښځو ویلي، "افغانان دې د طالبانو له‌خوا پر ښځو د ځپونکو قوانیو خلاف غږ پورته کړي".

دوی په ټولنیزو رسنیو کې د طالبانو خلاف د اعتراضونو د پیل هدف نړیوالې ټولنې ته د ښځو د غږ رسول یاد کړي.

د اګسټ ۱۵مه هغه ورځ ده چې طالبان له تېر جمهوریت سره له ۲۰ کلنې جګړې وروسته د ۲۰۲۱ کال په همدې نېټه بېرته واک ته راستانه شول.

طالبانو په تېرو پنځو کلونو کې نجونې او ښځې له زده‌کړو او کار منعه کړې او د ښځو پر ژوند د محدودیتونو لپاره‌یې تر ۱۰۰ ډېر فرمانونه صادر کړي دي.

د افغانستان لپاره د ملګرو ملتونو د مرستندویه پلاوي (یوناما) سرپرستې جورجیت ګانیون د طالبانو له حکومت څخه وغوښتل چې له شپږم ټولګي پورته د نجونو پر زده‌کړو لګول شوی بندیز لیرې کړي.

هغې دا څرګندونې کابل د استالف ولسوالۍ د نجونو د یوه ښوونځي څخه له لیدنې وروسته وکړې.

ګانیون په هغه وېډیو کې چې د جمعې په ورځ د یوناما په فېسبوک پاڼه خپره شوې، وايي چې واکمن چارواکي لا هم په ټول افغانستان کې له شپږم ټولګي پورته نجونې په دولتي ښوونځیو کې له زده‌کړو منع کوي.

هغې له طالبانو وغوښتل چې د نجونو پر زده‌کړو بندیز پای ته ورسوي، څو نجونې وکولای شي د خپل پرمختګ ترڅنګ د افغانستان په پرمختګ کې هم ونډه واخلي.

طالبانو په افغانستان کې له بیا واکمنېدو وروسته نجونې له شپږم ټولګي پورته له زده‌کړو منع کړې او وروسته یې په لوړو او نیمه لوړو تحصیلي بنسټونو کې د هغوی پر زده‌کړو هم بندیز ولګاوه.

د نړیوالو فشارونو او په افغانستان کې د خلکو له غوښتنو سره سره، د طالبانو حکومت تر اوسه دغه بندیزونه نه دي لغوه کړي.

د هه‌نګاو د بشري حقونو سازمان وايي، د ایران د اوېن په زندان کې افغانه سیاسي بندۍ حمیرا شریفي، له نیول کېدو راهیسې د ځان وژنې له شپږمې هڅې وروسته روغتون ته لېږدول شوې ده.

د دغه سازمان د دوشنبې ورځې خبرپاڼې وویل مېرمن شریفي د جولای په ۱۰مه ماښام د ښځو په زندان کې د پاک کوونکې مایع په څښلو د ځان وژنې هڅه کړې ده.

د راپور له مخې، هغې د نیول کېدو راهیسې لږ تر لږه شپږ ځله د سختو رواني فشارونو او د اغېزناکو روغتیايي خدمتونو د نشتوالي له امله د ځان وژنې هڅه کړې ده.

حمیرا شریفي په دې وروستیو کې د ایران یوې محکمې په پنځه کاله بند محکوم کړې ده.

پر هغې لګېدلي تورونه او د هغې محکمې نوم چې دا حکم‌یې صادر کړی، تر اوسه نه‌دي اعلان شوي.

حمیرا شریفي چې د افغانستان تبعه او د هویت له رسمي اسنادو بې‌برخې ده، د ۲۰۲۶ کال د جنورۍ میاشتې د اعتراضونو پر مهال په تهران کې نیول شوې وه.

هه‌نګاو یوه اوونۍ مخکې ویلي و چې ایران په یوه میاشت کې ۱۰۹ بندیان اعدام کړي چې پنځه تنه‌یې د افغانستان اتباع وو.

د بشري حقونو بنسټونو په وار وار له ایراني چارواکو غوښتي چې د اعدام سزا، په ځانګړي ډول د بهرنیو اتباعو پر وړاندې، ودروي او تورنو کسانو ته د وکیل، ژباړن او عادلانه محاکمې حق تضمین کړي.

د ملګرو ملتونو د ماشومانو د ملاتړ صندوق (یونیسف) د طالبانو د حکومت له خوا د "د زوجینو د بېلتون اصول ‌نامې" په اړه خپله ژوره اندېښنه څرګنده کړې ده.

د دې ادارې اجراییه رییسې کاترین رسل د چهارشنبې په ورځ د جوزا په ۶ په ایکسپاڼه کې ولیکل: "هر هغه قانون که داسې مواد ولري چې ښیي د ماشومانو ودونو ته اجازه ورکوي یا د نجلۍ چوپتیا د رضایت په توګه تفسیر کوي، د منلو وړ نه دی."

د افغانستان لپاره د بریتانیا ځانګړي استازي ریچارډ لینډسي هم د " زوجینو د جلا کیدو اصول‌ نامې" د لغوه کېدو غوښتنه کړې ده.

هغه د سه‌ شنبې په ورځ په ایکسپاڼه کې لیکلي چې دا اصول‌ نامه د طالبانو له خوا یو بل "ظالمانه اقدام" دی.

ښاغلي لینډسي زیاته کړې چې د افغانستان ښځې او نجونې په ټول ژوند کې د برابرۍ مستحقې دي.

د " زوجینو د بېلتون اصول ‌نامه" د طالبانو د مشر ملا هبت‌الله اخندزاده له خوا له توشیح وروسته د ثور په ۲۴مه په رسمي جریده کې خپره شوه.

تر دې مخکې له سلو څخه زیاتو ډلو او سازمانونو، چې ډېری یې د بشري حقونو او په ځانګړي ډول د ښځو د حقونو مدافعان دي، د دې اصول ‌نامې د سمدستي او بې قید و شرط لغوه کېدو غوښتنه کړې ده. دغه لارښود په ځینو مواردو کې د ماشومانو نکاح "سمه" ګڼي.

ملګرو ملتونو افغان فوټبالره خالده پوپل دنړۍ د فوټبال د ۱۶ وتلیو څیرو په لیست کې شامله کړه.

ملګرو ملتونو اعلان وکړ چې په تبعید کې د افغان ښځو د فوټبال د ټیم دغه غړې او د فوټبال نور ۱۵ لوبغاړي او روزونکي د "اهدافو لپاره د فوټبال" ترعنوان لاندې لیست کې شامل شوي دي.

ملګري ملتونه وايي دغه کسان دثبات، جنسیتي برابري، شمولیت او بشري حقوقو لپاره د غیررسمي سفیرانو رول لوبوي.

دغه لیست د مې په ۲۵ مه د فوټبال د نړیوالې ورځې په مناسبت اعلان شو.

خالده پوپل دافغانستان دښځینه فوټبال د پیژندل شویو لوبغاړو څخه ده چې د افغانستان د ښځینه فوټبال ټیم یې تاسیس کړی دی.

خو واک ته د طالبانو له ستنیدو وروسته ښځې له ګڼو ورزشونو او فوټبال څخه منع شوي دي.

خو له ګڼو هلوځلو وروسته د فوټبال نړیوال فدراسیون (فیفا)، د ۲۰۲۵ کال می میاشت کې ومنله چې افغان ښځې په تبعید کې خپل ټیم جوړ او په نړیوالو لوبو کې ګډون وکړي.