په هلمند کې یو طالب چارواکی وايي، په دغه ولایت کې د هاوان د مرمۍ د چاودنې له کبله لږترلږه څلور ماشومان وژل شوي او دوه نور ژوبل دي.

د هلمند د اطلاعاتو او کلتور ريیس حافظ راشد رسنیو ته ویلي چې دا پېښه پرون غرمه د نادعلي ولسوالۍ په هیواد بازار کې وشوه.

د ده په وینا پېښه هغه مهال وشوه چې د یوې مدرسې ۶ زده کوونکو د هاوان له مرمۍ سره لوبه کوله.

تر دې وړاندې هم د افغانستان په بېلابېلو ولایتونو کې د پخوانیو ناچاودلو مهماتو په چاودنو کې په ځانګړي ډول ماشومانو ته مرک ژوبلې اوښتې دي.

د ملګرو ملتونو د بشري مرستو د همغږۍ دفتر یا «اوچا» وايي، د روان کال په تېرو اتو میاشتو کې په افغانستان کې د ماینونو او ناچاوده مهماتو د پېښو ۷۸ سلنه قربانیان ماشومان و.

اوچا د چهارشنبې په ورځ د کندهار ولایت په یوه سیمه کې د ناچاوده توغندي د شنډولو د بهیر وېډیو خپره کړې او ویلي یې دي چې د جګړو پاتې چاودېدونکي توکي لا هم د افغانانو لپاره ورځنی ګواښ دی.

د دغه دفتر په وینا، د دې ستونزې د مخنیوي لپاره ۱۴،۵ میلیونه ډالرو ته اړتیا ده، خو تر اوسه یوازې ۴،۳ میلیونه ډالر برابر شوي دي.

د ماشومانو د ژغورنې نړیوال سازمان یا «سېف د چلډرن» په وینا، د ۲۰۲۵ کال له جنورۍ څخه د ۲۰۲۶ کال تر جنورۍ پورې په افغانستان کې لږ تر لږه ۳۳۸ ماشومان د ماینونو او ناچاوده مهماتو د چاودنو له امله وژل شوي یا معلول شوي دي.

د ملګرو ملتونو سرمنشي انتونیو ګوترېش د پاکستان له ولسمشر اصف علي زرداري سره په لیدنه کې له دغه هېواد څخه د افغان کډوالو د داوطلبانه، خوندي او باعزته ستنېدو غوښتنه کړې ده.

ګوترېش د سې‌شنبې په ورځ د دوه ورځني سفر لپاره د پاکستان پلازمېنې اسلام‌اباد ته ورسېد او له زرداري سره‌یې په لیدنه کې وویل چې ملګري ملتونه له پاکستان سره د کډوالو د حقونو د خوندي کولو او د هغوی د خپلې خوښې ستنېدا لپاره د زمینې د برابرولو په برخه کې همکارۍ ته ژمن دي.

د ملګرو ملتونو د ۲۰۲۵ کال د معلوماتو له مخې، پاکستان هغه مهال د نږدې درې میلیونه افغان کډوالو کوربه و.

پاکستان په ۲۰۲۳ کال کې د بې‌اسناده افغان کډوالو د ایستلو بهیر پیل کړ.

د کډوالۍ نړیوال سازمان یا «ای او اېم» د شمېرو له مخې، تر اوسه شاوخوا ۲،۷ میلیونه افغانان له پاکستانه افغانستان ته ستانه شوي چې په دې شمېر کې جبري او داوطلبانه ستنېدونکي دواړه شامل دي.

د طالبانو د کرنې، اوبو لګولو او مالدارۍ وزیر مولوي عطاالله عمري د چهارشنبې په ورځ د ازبکستان د کرنې وزارت په رسمي بلنه د دغه هېواد پلازمېنې تاشکند ته ولاړ.

د طالبانو د کرنې وزارت وايي، عمري او ورسره پلاوی به د وچې له‌خوا محاصره هېوادونو د خوړو خوندیتوب او دوامدارې پراختیا د هدفونو په اړه په نړیوال تخنیکي فورم کې ګډون وکړي.

ټاکل شوې چې نوموړی د دغه فورم په څنډه کې د ازبکستان له چارواکو او د ګډون کوونکو هېوادونو له استازو سره د کرنې، اوبو لګولو، مالدارۍ، سوداګرۍ او پانګونې په برخو کې د همکاریو پر پراختیا خبرې وکړي.

په وروستیو میاشتو کې د طالبانو او ازبکستاني چارواکو ترمنځ د لیدنو کتنو او سفرونو لړۍ زیاته شوې ده.

د ازبکستان د احصائیې ملي کمېټې هم په دې وروستیو کې ویلي چې افغانستان له روسیې او چین وروسته د ازبکستان درېیم لوی صادراتي بازار ګرځېدلی دی.

په بدخشان کې د طالبانو د امنیې قوماندانۍ د ویاند دفتر په یوه خبرپاڼه کې ویلي، چې نن چهارشنبې سهار د میزان ۱۵ د فیض‌آباد د نوي ښار په هنګر سیمه کې په یوې ګلدانۍ کې ځای پر ځای شوي چاودېدونکي توکي وچاودېدل.

د خبرپاڼې له مخې، په دې چاودنه کې دوه ملکي کسان، چې په یوه کرولا موټر کې سپاره وو، سطحي ټپیان شوي دي.

طالب چارواکي وايي، د دې پېښې په تړاو څلور مشکوک کسان نیول شوي او پلټنې روانې دي.

بلخوا، د طالبانو یوې مخالفې د "افغانستان د ازادۍ جبهې" ډلې پر اېکسپاڼه ادعا کړې چې د بدخشان په مرکز کې یې د طالبانو پر یوه موټر هدفي برید کړی او د یوه سرګروپ په ګډون یې څلور طالبان وژلي دي. دغه ادعا په خپلواکه توګه نه ده تایید شوې.

د ملګرو ملتونو د سیاسي او سولې جوړونې د چارو مرستیالې روزمري ډيکارلو افغانستان ته خپل سفر پای ته ورساوه. هغې په دې سفر کې له طالب چارواکو، د مدني ټولنې له استازو، ښځینه فعالانو او د ملګرو ملتونو له افغان ښځینه کارکوونکو سره وکتل.

ملګرو ملتونو په یوه بیان کې چې د سې شنبې په ورځ یې په خپله ویبپاڼه کې خپورکړی ویلي، ډيکارلو له طالب چارواکو سره په خبرو کې د ښځو او نجونو د وضعیت په اړه د ملګرو ملتونو د غړو هېوادونو اندېښنې مطرح کړې، په ځانګړي ډول یې د نجونو د زده کړو پر مسئلې ټینګار وکړ.

هغې وویل، د ښځو او نجونو د حقونو په برخه کې پرمختګ د افغانستان له پرمختګ سره مرسته کولی شي. ډيکارلو همداراز د ملګرو ملتونو پر افغان ښځینه کارکوونکو لګېدلي محدودیتونه هم له طالب چارواکو سره مطرح کړل.

د بیان له مخې ډيکارلو د دوحې د بهیر د دوام لپاره د ملګرو ملتونو پر ژمنې هم ټینګار وکړ او ویې ویل، د نشه ‌يي موادو پر ضد د مبارزې او خصوصي سکټور په اړه د دوحې د بهیر په دوو کاري ډلو کې پرمختګ شوی دی. هغې ټینګار وکړ چې دا خبرې باید د افغانستان د خلکو لپاره په عملي پایلو بدلې شي.

د ملګرو ملتونو دې جګپوړې چارواکې د افغانستان اقتصادي او ټولنیزې ستونزې، د اقلیم بدلون او طبیعي پېښې هم یادې کړې او ویې ویل، ملګري ملتونه له ګاونډیو هېوادونو افغانستان ته د ستنېدونکو افغانانو مرستې ته چمتو دي.

ډيکارلو د خپل سفر پر مهال د مدني ټولنې له استازو او ښځینه فعالانو سره هم وکتل او په افغان ټولنه کې یې د هغوی پر مهم رول ټینګار وکړ.

د امریکا متحده ایالات وايي، طالبان د دوحې د تړون له مخې د ترهګرۍ ضد ژمنو په عملي کولو کې پاتې راغلي او ترهګرو ډلو ته یې اجازه ورکړې چې د افغانستان خاوره د بریدونو لپاره وکاروي. په هغه بیان کې چې د امریکا د بهرنیو چارو وزارت د اوکتوبر په ۷ په افغانستان کې د امریکا د جګړې د پیل د ۲۵ کلیزې په مناسبت ازادي راډیو ته رالیږلی ویل شوي چې د امریکا او نړیوالې ټولنې په ګټه ده چې افغانستان بیا هېڅکله د ترهګرو په خوندي پټنځای بدل نه شي، پر خپلو نړیوالو ژمنو عمل وکړي او د سیمې د بې ‌ثباتۍ پر ځای د ثبات په ټینګښت کې ونډه واخلي.

په بیان کې پر طالبانو تور لګول شوی چې د خپلو اقداماتو له لارې یې ښودلې چې د سیمې د سولې او ثبات په ساتلو کې رغنده رول لوبولو ته چمتو نه دي.

طالبانو د دغو څرګندونو په وړاندې سمدستي غبرګون ندی ښکاره کړی خو د حکومت مرستیال ویاند یې حمدالله فطرت رسنیو ته په یوه استول شوي غږیز پیغام کې د اوکتوبر ۷ توره ورځ بللي چې د ده په ټکو په پایله کې یې زرګونه افغانان مړه، ټپیان او کډوال شوي دي.

طالبانو تر دې مخکې په کراتو کراتو ټینګار کړی چې هیچ چاته به اجازه ورنکړي د افغانستان له خاورې څخه د بل هېڅ هېواد پر ضد کارواخیستل شي.

د جرمونو د نړیوالې محکمې (ای‌سي‌سي) د څارنوالۍ دفتر د دې محکمې د هغې پرېکړې هرکلی کړی چې د طالبانو د مشر هبت‌الله اخندزاده په ګډون د څلورو لوړپوړو چارواکو د نیولو حکمونه‌یې علني کړي دي.

په هغې اعلامیه کې چې دې څارنوالۍ د سې شنبې په ورځ د «تلې په ۱۴مه» خپره کړې په درې نورو کسانو کې د طالبانو د سترې محکمې مشر عبدالحکیم حقاني، د پوهنې سرپرست وزیر حبیب‌الله اغا او د لوړو زده ‌کړو سرپرست وزیر ندا محمد ندیم شامل دي.

پر دوی د جنسیت او سیاسي دلایلو پر بنسټ د ځورونې تورونه لګېدلي چې د بشریت ضد جرم بلل کېږي.

د جرمونو د نړیوالې محکمې مرستیالې څارنوالې نزهت شمیم خان ویلي، د نیولو دا حکمونه په ځانګړي ډول د افغان ښځو او نجونو د حقونو، په تېره د زده‌‌کړو د حق، د تأمین لپاره مهم دي.

هغې ویلي، افغان ښځې او نجونې د جنسیت له امله په سیستماتیک ډول له تبعیض سره مخ دي او د عدالت مستحقې دي.

د دې محکمې څارنوالۍ وايي، په افغانستان کې د جنسیت، سیاسي نظر، قوم او مذهب پر بنسټ د خلکو د ځورونې د ادعاوو په اړه خپلو څېړنو ته دوام ورکوي.

د بخښنې نړیوال سازمان (امنېستي انټرنشنل) د ملګرو ملتونو د بشري حقونو د شورا د هغه پرېکړه‌لیک هرکلی کړی چې د افغانستان د بشري حقونو لپاره د ملګرو ملتونو د ځانګړي راپور ورکوونکي ریچارډ بنېټ د مأموریت د غځول کېدو ترڅنګ‌یې په دې هېواد کې د قومي، مذهبي او ژبني لږکیو د وضعیت په اړه د څېړنو پر اړتیا ټینګار کړی دی.

د بخښنې نړیوال سازمان د دوشنبې په ورځ په خپله اېکس‌پاڼه کې همدارنګه د بشري حقونو د شورا د ۶۳مې غونډې د هغې پرېکړې هرکلی کړی چې له مخې به‌یې د طالبانو له‌خوا د بشري حقونو د روانو سیستماتیکو او پراخو سرغړونو په ترڅ کې د ښځو او نجونو د حقونو او وضعیت په اړه ځانګړي بحثونه دوام وکړي.

د بشري حقونو دې نړیوال سازمان ویلي چې طالبان باید د خپلو کړنو په اړه حساب ورکوونکي وګرځول شي او اړ کړل شي چې خپلو له بشري حقونو څخه سرغړوونکو مقرراتو، کړنو او تګلارو ته د پای ټکی کېږدي.

طالبانو پر افغانستان له بیا واکمنېدو راهیسې نجونې او ښځې له لوړو زده‌کړو راګرځولي او پر ښځو یې د ورځني ژوند په ډېرو نورو برخو کې هم محدودیتونه لګولي دي.

د پاکستان صدراعظم شهباز شریف د سې ‌شنبې په ورځ «د تلې په ۱۴مه» د پاکستان له تحریک انصاف ګوند څخه وغوښتل چې د خپلو پلویانو اعتراضي لاریون ودروي او له حکومت سره بېرته خبرو ته کېني.

د ملګرو ملتونو سرمنشي انتونیو ګوتیریش نن اسلام اباد ته تللی او تمه ده هلته له لوړپوړو پاکستان چارواکو سره وګوري.

ښاغلی ګوتیریش داسې وخت پاکستان ته تللی چې دا هېواد له یو لړ سیاسي او ټولنیزو فشارونو سره مخ دی.

د پخواني بندي صدراعظم عمران خان لسګونه زرګونه پلویانو مظاهره پیل کړي او اسلام اباد ته روان دي.

اخوا بیا پاکستان د افغان کډوالو د ایستلو لړۍ هم چټکه کړې او په دې اړه یې د ملګرو ملتونو پرلپسې غوښتنې له پامه غورځولي.

د ملګرو ملتونو د معلوماتو له مخې، د روان کال له پیل راهیسې ۶۶ زره افغانان له پاکستان څخه په جبري توګه ایستل شوي دي.

د جرمونو نړیوالې محکمې له خوا د طالبانو د پوهنې او لوړو زده کړو وزیرانو د نیولو د حکمونو اعلان بېلابیل غبرګونونه پارولي دي.

د جرمونو نړیوالې محکمې پرون د طالبانو د پوهنې وزیر حبیب الله اغا او د لوړو زده کړو وزیر ندامحمد ندیم د نیولو حکمونه علني کړل.

د محکمې په اعلامیه کې یاده شوې چې په دوی سربېره د طالبانو د مشر ملا هیبت الله اخندزاده او د سترې محکمې د رییس عبدالحکیم حقاني د نیولو حکمونه تېر کال علني شوي وو.

د افغانستان د بشري حقونو لپاره د ملګرو ملتونو ځانګړي راپور ورکوونکي ریچارډ بنېټ دا یو «ډېر مهم» ګام بللی او ویلي یې دي نه یواځې د نیولو د نویو حکمونه صادرول مهمه دي بلکې د "جنسیت پر بنسټ د ځورونې" د مسلې تحلیل او د طالبانو له تګلارو او کړنو سره د هغې پرتله کول هم خورا اهمیت لري.

یو شمېر افغان فعالانو او د بشري حقونو مدافع سازمانونو هم د جرمونو نړیوالې محکمې دا اقدام ستایلی.

خو د طالبانو حکومت دا پریکړه غندلې ده.

د دوی ویاند ذبیح‌الله مجاهد په یوه اعلامیه کې ویلي افغانستان د جرمونو د نړیوالې محکمې تر عنوان لاندې هېڅ کومه محکمه په رسمیت نه‌پېژني او دریځ ته‌یې هم کوم ارزښت قایل نه‌دی. "

د جرمونو نړیوالې محکمې ویلي چې د طالبانو دغو څلورو لوړپوړو چارواکو چې د نیولو حکمونه یې ورکړل شوي د جنسیت او سیاسي نظر پر بنسټ د خلکو په ځورونه او تبعیض کې رول درلود یا یې د دغه ډول چلند امر کړی دی.