د جنوري په ۲۵مه د کډوالو لپاره د ملګرو ملتونو د لويې کمېشنری UNHCR له خوا په خوست کې پر نږدې درې سوه غریبو کورنیو باندې د ژمنیو توکو د رانیولو په خاطر نغدي مرستې ووېشل شوې.

د مسوولانو په وینا، یادې کورنۍ د سپېرې او تڼیو ولسوالیو همدارنګه د مرکز اړوند سیمو څخه انتخاب شوې او هرې کورنۍ ته ۲۶۵ امریکايي ډالر په نغدي ډول ورکول شول.

د خوست په ولایت مقام کې 'یو.اېن.اېچ.سي.ار' همکار محمدایوب اندیال د یادو مرستو په باب ازادي راډیو ته وویل، په راتلونکې کې به هم په ورته توګه بې وزلو کورنیو باندې نغدي مرستې ووېشل شي.

نوموړي زیاته کړه: "په خوست ولایت کې د 'یو.اېن.اېچ.سي.ار' په مالي ملاتړ ډېرو اړمنو کورنیو ته د ژمنیو توکو په خاطر مرسته ویشل کېږي چې هرې کورنۍ ته به ۲۶۵ ډالر ورکړل شي، د مرستو دا لړۍ به نورو کورنیو ته هم وغځیږي، په دې سره به هغه اړمنې کورنۍ چې په روان ژمي کې د سختو مشکلاتو سره مخامخ دي، د دوی ستونزې به تر یو څه سرحده راکمې کړای شي. "

هغو ښځو او نارینه وو چې د 'یو.اېن.اېچ.سي.ار' له خوا يې نغدي مرستې ترلاسه کړې، خوښي څرګندوله او غوښتنه يې کوله چې دوی سره دې ورته نورې مرستې هم وشي.

په دې وروستیو کې د مرستو په وېش کې د شفافیت پر بهیر نیوکې کېږي او ویل کېږي چې مرستې اصلي مستحقینو ته نه رسیږي.

د خوست د اقتصاد رئیس شهزاده پیر وايي، ولایتي اداره شفافیت ته ژمنه ده او د همدې په خاطر يې یو لس کسیزه هیات ګمارلی دی.

همداراز د کاروان خیریه بنسټ له خوا د بهر مېشتو خوستوالو په مالي ملاتړ پر سلو بې وزلو او غریبو کورنیو باندې د خوراکي توکو بستې ووېشل شوې.

د کاروان د خیریه بنسټ مشر بادشاه ولي کاروان په هره بسته کې د ۶۲۵۰ افغانیو په ارزښت د پوښاک او خوراک توکي په کې دي او له دې مخکې هم یاد بنسټ د سلو نورو کورنیو سره ورته مرسته کړې وه.

پر افغانستان د طالبانو له واکمنېدو را وروسته په دغه هېواد کې لوږه، بې کاري او اقتصادي ستونزي ډیرې شوي او نړیوالې ټولنې هم دې ناوړه وضعیت ته په کتو له افغانانو سره بشري مرستې پیل کړي، خو د شویو مرستو اندازه لږه بلل شوې ده.

د طالبانو د حکومت دفاع وزارت ادعا کړې چې د کندهار د ۲۰۵ البدر قول اردو ځواکونو په سیمه کې د پاکستان د امنیتي ځواکونو ۷ پوستې نیولې دي.
د دې وزارت ویاند عنایت ‌الله خوارزمي نن چهارشنبې په خپله ایکسپاڼه کې دغه راز ادعا وکړه چې دغو ځواکونو بیګا شپه د پاکستان لسګونه سرتېري وژلي او ټپیان کړي دي.
تر اوسه د طالبانو دا ادعا د خپلواکو سرچینو له خوا نه ده تأیید شوې او د پاکستان چارواکو هم په دې اړه کومه تبصره نه ده کړې.
خو تردې مخکې پاکستاني چارواکو هم ورته ادعا کړې وه چې ګواکې د دواړو غاړو تر منځ په نښتو کې یې طالبانو ته مرګ ژوبله اړولې ده.

د ملګرو ملتونو کارپوهانو د سې شنبې په ورځ خبرداری ورکړ چې په افغانستان کې د طالبانو لخوا د عدلي پرېکړو پر اساس په عام محضر کې خلکو ته د فزیکي سزاګانو زیاتوالی د نړیوالو بشري حقونو له قانون څخه سرغړونه ده.

دغو کارپوهانو وویل: "فزیکي سزا د انساني کرامت او بدني سلامتیا خلاف جرم دی او شډیډ ډول یې کیدای شي ظالمانه، غیرانساني یا د سپکاوی وړسزا او شکنجه وبلل شي او باید هغه سمدستي ودرول شي." د طالبانو حکومت تل ټینګار کړی چې دا سزاګانې د اسلامي شریعت له مخې تطبیقېږي.

په هغه بیان کې چې د ملګروملتونو په ویبپاڼه کې خپورشوی ویل شوي، له ۲۰۲۱ کال راهیسې چې طالبان په افغانستان کې بیا وک ته رسیدلي، یوازې په ۲۰۲۵ کال کې د تیرو ټولو کلونو په پرتله په دې هیواد کې ډیر نارینه او ښځینه په عام محضر کې په دُرو وهل شوي دي. د دغو کارپوهانو په خبره نښې ښيي چې په ۲۰۲۶ کال کې به د دغو سزاګانو عملی کول لا زیات شي.

د ملګروملتونو د کارپوهانو په وینا په ۲۰۲۵ کال کې د طالبانو د محکمو د شمیرو له مخې لږترلږه ۱۱۱۰ کسان، چې ۹۴۰ یې نارینه او ۱۷۰ یې ښځې وې، په عام محضرکې په دُرو وهل شوي چې دا د ۲۰۲۴ کال پرتله نژدې دوه چنده زیاتې دي.

دغو کارپوهانو خبرداری ورکړ چې د طالبانو د محاکمو نوي جزایي مقررات چې د ۲۰۲۶ کال په جنوري کې خپاره شوي، کولای شي، د دا ډول غیرقانوني سزاګانو عملي کول لا زیات کړي.

د ملګروملتونو کارپوهانو له نړیوالې ټولنې غوښتي چې بايد په افغانستان کې د بشري حقونو د بحران په اړه پیاوړی غږ اوچت کړي او زیاتوي په دې غوښتنه کې باید د یوې عادلانه قانوني پروسي یقیني کول او د بدني سزاګانو او د اعدام پربشپړ بندولو ټینګار شامل وي.

د برېتانیا حکومت د سې شنبې په ورځ د مارچ په ۳مه اعلان وکړ چې له دې وروسته به د افغانستان، کامرون، میانمار او سوډان اتباعو ته د زده کړو وېزې ورکول بند کړي او افغانانو ته به د کار وېزې هم ودرول شي. دا پرېکړه د پناه غوښتونکو پر وړاندې د بریتانیا د حکومت د سخت دریځۍ د سیاستونو د یوې برخې په توګه شوې ده.

د کورنیو چارو وزارت وویل چې له دغو هېوادونو څخه د محصلینو له خوا د پناه غوښتنې غوښتنلیکونه ډېر زیات شوي او له ۲۰۲۱ کال راهیسې نږدې ۱۳۵زره پناه غوښتونکي له قانوني لارو بریتانیا ته داخل شوي دي. د کورنیو چارو وزیرې شبانه محمود په یوه اعلامیه کې وویل: "برېتانیا به تل هغو خلکو ته پناه ورکړي چې له جګړې او ځورونې تښتي، خو زموږ د وېزو له سیستم څخه باید ناوړه ګټه وانخیستل شي."هغې زیاته کړه: "له همدې امله زه دا بې ‌سارې پریکړه کوم چې پرهغو اتباعووېزې ودروم چې غواړي زموږ له سخاوت څخه ناوړه استفاده وکړي."

د کورنیو چارو وزارت وویل چې د افغانستان په ګډون د دغو څلورو هیوادونو د محصلینو له خوا د پناه غوښتنې غوښتنلیکونه د ۲۰۲۱ او ۲۰۲۵ کلونو ترمنځ له څه باندې ۴۷۰ سلنه زیات شوي او زیاته کړې یې ده چې که څه هم حکومت د ۲۰۲۵ کال په اوږدو کې د محصلینو له خوا شل سلنه پناه غوښتنلیکونه ردکړي خو لا هم نورو اقداماتو ته اړتیا ده، ځکه هغه کسان چې د زده کړو په وېزو بریتانیا ته راځي، لا هم د ټول سیسټم د پناه غوښتنو ۱۳ سلنه جوړوي.

د ترکیې ولسمشر رجب طیب اردوغان وایي، هیواد یې چمتودي چې د افغانستان او پاکستان ترمنځ د شخړو د پای ته رسولو لپاره د اوربند د بیا ټینګیدو په هڅو کې برخه واخلي. د رسنیو د راپورونو له مخې د ترکیې ولسمشرد سې شنبې په ورځ د مارچ په دریمه د پاکستان له صدراعظم شهباز شریف سره په ټیلفوني خبرو کې د افغانستان او پاکستان ترمنځ د کړکیچ او په منځني ختیځ کې د روانې جګړې په اړه خبرې وکړې.

د پاکستان له صدراعظم سره په خبرو کې اردوغان په هغه هیواد کې وروستي ترویستي بریدونه په کلکه وغندل او د ترهګرۍ په وړاندې مبارزه کې یې د خپل هیواد پرملاتړبیا ټینګار وکړ.

انقرې مخکې هم د اسلام ‌اباد او کابل ترمنځ د اوربند په ټینګیدو کې مرسته کړې او څو ځلې یې د دواړو هیوادونو د پلاوو ترمنځ د خبرو کوربه توب کړی و.

اردوغان همدارنګه په منځني ختیځ کې د روانې جګړې په اړه چې پرایران د اسراییل او امریکا له لوري د تیرې شنبې له بریدونو وروسته پیل شوې، د ډیپلوماتیکو هڅو د بیا پیلیدو پراړتیا ټینګاروکړ.

د جرمني د کورنیو چارو وزارت وايي،" په هغوو پالیسو کې هیڅ بدلون نه دی راغلی چې پر بنسټ يې په پاکستان کې میشت ۲زره ۳۰۸ افغان کډوالو جرمني ته انتقال شي".

د انفو امیګرنټس په نوم یوه خبري ویب پاڼه چې د کډوالو اړونده خبرونه خپروي د سه شنبې په ورځ د جرمني د کورنیو چارو وزارت په حواله لیکي،" د جرمني په محاکمو کې د افغان کډوالو د شکایت له زیاتیدو سربیره د دوی په پالیسو کې "هیڅ بدلون" راغلی نه دی".

په پاکستان میشت څه باندې ۲زره افغان کډولو د جرمني د حکومت له خوا دې هېواد ته د انتقال ژمنې ترلاسه کړې وې.

د انفو امیګرنټس د راپور له مخې، په وروستیو کې څه باندې ۵۰۰ قضیې د جرمني د حکومت پرضد د افغان کډوالو له خوا ثبت شوي او نژدې ۹۰ قضیې د استیناف په محکمو کې تر غور لاندې دي.

د جرمني حکومت د تیرکال په نوامبر میاشت کې په پاکستان کې یو شمیر افغانانو ته چې د دې هېواد ته د انتقال په تمه وو د نغدې مرستې وړاندیز کړی و او له دوی غوښتي وو چې بیرته افغانستان ته ستانه شي.

‌د خوړو د نړیوال پروګرام مشر وايي،" ۲۰۰ زره افغان ماشومان له شدیدې خوارځواکۍ سره مخ دي".

د دغه پروګرام مشر جان ایلیف د سه شنبې په ورځ په جېنوا کې خبري کنفراس ته وویل،" د ماشومانو ترمنځ خوارځواکي مخ په زیاتیدو ده، تیرکال مو د افغان ماشومانو د خوارځواکۍ تر ټولو لوړه کچه ثبت کړې وه، خو سږکال ۳میلیونه او ۷زره ماشومان د خوارځواکۍ په برخه کې درملنې ته اړتیا لري".

د ایلیف په ټکو،" د ملګرو ملتونو ادارې د بودیجې د کمښت له کبله په خوارځواکۍ د هرو څلورو ماشومانو له منځه یوازې د یو ماشوم د درملنې وړتیا لري".

د خوړو نړیوال پروګرام له دې وړاندې ویلي و چې د اوس لپاره میاشت کې له دوو میلیونو اړمنو افغانانو سره بشري مرستې کولی شي.

درې الوتکې، چې د اروپایي ټولنې بشري مرستې پکې بار وې، نن افغانستان ته ورسېدې.

د افغانستان لپاره د اروپايي اتحادیې ماموریت په خپله ویبپاڼه کې لیکلي چې د اروپايي اتحادبې دا ژوند ژغورونکي خوراکي مواد د ملګروملتو د یونسیف په همکارۍ افغانستان ته واستول شول څو هغو ماشومانو ته ورکړل شي چې له خوارځواکۍ سره مخامخ دي.

د افغانستان لپاره د اروپایي ټولنې د پلاوي مشرې ویرونیکا بوسکوویچ پوهار وویل، اروپایي ټولنه له افغانستان سره د خپلو ژمنو په لړ کې هغو افغاناننو ته چې مرستو ته شدیده اړتیا لري، انرژي لرونکي خوراکي مواد استوي.

اټکل کېږي چې شاوخوا ۳.۷ میلیونه تر ۵ کلونو کشر افغان ماشومان د مغذي خوړو او پاکو اوبو د نشتوالي له امله له سختې خوارځواکۍ سره مخامخ دي.

د امریکا پوځي چارواکو د دوشنبې په ورځ اعلان وکړ چې په تازه بریدونو کې یې د ایران د سپاه پاسداران د قوماندانۍ مرکزونه، د ایران هوايي دفاعي سیستمونه، او همداراز د توغندیو او بې‌پیلوټه الوتکو د توغولو اډې له منځه وړي دي.

د امریکا مرکزي قوماندانۍ یا سینټکام پر ایکسپاڼه په یوه پیغام کې لیکلي: «د امریکايي ځواکونو په پرله‌پسې عملیاتو کې د سپاه پاسداران د قوماندانۍ او کنټرول تاسیسات، د ایران د هوايي دفاع وړتیاوې، د توغندیو او ډرونونو د توغولو اډې او پوځي هوايي ډګرونه له منځه وړي دي.»

په همدې وخت کې، سپاه پاسداران اعلان وکړ چې د سې‌شنبې په سهار یې د بحرین د شیخ عیسی په سیمه کې د امریکا پر هوايي اډې د «بې پېلوټه الوتکو او توغندیو بریدونه» کړي دي.

د ایران رسمي خبري اژانس ایرنا د سپاه پاسداران له قوله راپور ورکړی چې په دې برید کې ۲۰ بې پېلوټه الوتکې او درې توغندي توغول شوي او ادعا یې کړې چې «د اډې د اصلي قوماندانۍ مرکز» له منځه وړل شوی، خو دغه ځواک د خپلې ادعا کوم ثبوت نه دی وړاندې کړی.

د افغانستان او پاکستان ترمنځ شخړه د سې‌شنبې په سهار شپږمې ورځې ته داخله شوه، په داسې حال کې چې دواړه لوري د جګړې په ډګر کې د لاسته راوړنو ادعاوې کوي او د ډیورند کرښې دواړو غاړو ته، په ځانګړي ډول د کندهار په جنوبي ولایت کې، د هوايي بریدونو راپورونه ورکول کېږي.

د طالبانو د دفاع وزارت ویاند نن سې‌شنبې په یوه خبرپاڼه کې ویلي چې جګړه روانه ده د طالبانو ځواکونو د پاکستان یو لوی زغره‌وال پوځي مرکز نیولی او هلته یې یو زغره‌وال ټانک ویجاړ کړی دی.

دا وروستۍ څرګندونې وروسته له هغې شوې چې د مارچ په دوهمه، دوشنبه ناوخته، په کندهار کې د پاکستان د هوايي بریدونو راپورونه خپاره شول. راپورونه وايي چې د کندهار په څو پوځي مرکزونو د بې پېلوټه الوتکو بریدونه شوي دي.

د پاکستان او طالبانو ادعاوې په خپلواک ډول تایید کېدای نه شي.

د خیبرپښتونخوا ایالتي حکومت په موقتي ډول د ناقانونه افغان کډوالو پر ضد عملیات درولي دي.

پولیس وایي چې دا اقدام یو اداري ګام دی او د تګلارې دایمي بدلون نه بلل کېږي. تر اوسه د قانون پلي کولو د بیا پیل لپاره کوم مهالوېش نه دی اعلان شوی.

دا په داسي حال کې ده چې پاکستان پر افغانستان د بریدونو له پیلولو سره هممهاله د خیبرپښتونخوا په شمول په ټولو ایالتونو کې د افغان کډوالو پر ضد اقدامات سخت کړي او ډېر شمېر یې نیولي دي.

پاکستاني رسنیو نن له موضوع سره د بلدو سرچینو په قول وویل چې دا ځنډ د ځینو اداري ملاحظاتو د ارزونې لپاره شوی دی. خو چارواکو دا نه دي ویلي چې عملیات به کله یا ایا بېرته پیل شي که نه. د پولیسو استازو بیا ټینګار کړی چې دا پرېکړه باید د پالیسۍ دایمي بدلون په توګه ونه ګڼل شي، بلکې یوازې د پلي کېدونکو اقداماتو موقتي درېدنه ده.