د اروپایي ټولنې مشرانو یو ځل بیا له مسکوه وغوښتل چې د فرانسې او جرمني په منځګړیتوب خبرو ته وروګرځي.

دا خبرې له اوکراین سره پر پوله د روسیې د پوځي تحرکاتو په تړاو د راولاړې شوې لانجې د کمولو په مقصد ترسره کېږي.

فرانسه، جرمني، روسیه او مسکو د څلور اړخیزو خبرو یو چوکاټ لري چې هدف‌یې د مسکو او کیف ترمنځ د څه باندې ۷ کلنې اوږدې لانجې پای ته رسول دي.

د اروپایي ټولنې مشرانو پرون پنجشنبه په بروکسل کې وویل، د دوی راټولېدنه د هغو اندېښنو په لیرې کولو کې مرسته کوي چې پر اوکراین د روسیې د احتمالي یرغل په اړه دي.

متحده ایالاتو او اروپایي ټولنې دواړو روسیې ته خبرداری ورکړی چې که پر اوکراین یرغل وکړي، ناوړه اقتصادي عواقب به ورته ولري.

د امریکا د فضايي ځواکونو په اعلامیه کې راغلي: « متحده ایالتونه په مدار کې د فضا د کنټرول داسې وسلې لري چې د دښمن له خصمانه اقداماتو څخه د ګډو ځواکونو د دفاع وړتیا لري»

دا لومړی وار دی چې متحده ایالتونو په فضا کې د وسلو د لرلو خبره تایید کړې.

متحده ایالتونو په ۲۰۱۹ کال کې د وسله وال پوځ د شپږمې خپلواکې څانګې په توګه د فضايي ځواکونو د تشکیل خبر ورکړ چې دندې یې د ګواښونو مخنیوی او ځمکنیو او هوايي ځواکونو ته د عملیاتي ملاتړ برابرول یاد شوي.

د متحده ایالاتو د حکومت د څارونکو ادارو یو رسمي راپور ښيي چې د جون تر ۲۹مې پورې، متحده ایالاتو له ایران سره په جګړه باندې ۳۳ میلیارد او ۴۰۰ میلیون ډالره لګولي دي.

دا تازه خپره شوې ارزونه د دفاع وزارت د تفتیش، بهرنیو چارو وزارت او د نړیوالې پراختیا لپاره د متحده ایالاتو د اژانس په ګډه همکارۍ چمتو شوې ده.

د دوشنبې په ورځ، د ایران د جګړې چې امریکا یې د حماسي غصې عملیات بولي اړوند د دغه راپور له خپرېدو سره هممهاله، د امریکا ولسمشر ډونالډ ټرمپ په "ټروت سوشل" (Truth Social) ټولنیزه شبکه کې ولیکل چې متحده ایالات اوس په خپل تاریخ کې تر هر بل وخت ډېر پرمختللې وسلې تولیدوي او دا تجهیزات هره ورځ په منځني ختیځ او نورو سیمو کې میشتو امریکايي ځواکونو ته رسول کیږي.

د یوې څېړنې موندنې ښیي چې د همالیا غرونه د بدلون یوه بحراني پړاو ته نږدې شوي ځکه د یخچالونو ویلې کېدل د یوې لسیزې مخکې په پرتله چټک شوي او دا وضعیت د اوبو خوندیتوب له ګواښ سره مخ کوي.

د څېړنې له مخې، سیمه د دې پېړۍ تر نیمایي پورې د اوبو د "لوړې کچې" پړاو ته نږدې کېږي.

دا موندنې وروسته له هغې خپرې شوې چې د اګسټ په وروستیو کې د نیپال او تبت پر پوله د همالیا یو یخچال ونړېد.

دې پېښې په لاندې درو کې ځمکې ښویېدنې او ناڅاپي سېلابونو ته لار هواره کړه.

د دې پېښو له امله په سیمه کې لږ تر لږه ۱،۳۰۰ کسان مړه او له ۵،۳۰۰ ډېر کسان بې‌درکه شوي دي.

دغه څېړنه چې د سیسټیمیک څېړنیز مرکز په ګډون درې سیمه‌ییزو څېړنیز مرکزونو په ګډه ترسره کړې، وایي چې د یخچالونو په ویلې کېدو سره د هغو درو د پاسه جهیلونو کې اوبه ډنډېږي چې مخه‌یې یوازې کاواکې ډبرې او یخونه نیسي چې تر لاندې سیمو کې یې میلیونونه کسان ژوند کوي.

د دې څېړنې له مخې په وروستیو لسیزو کې د همالیا د یخچالونو کچه په چټکۍ کمه شوې.

دا څېړنه له افغانستانه نیولې تر میانمار پورې د هندوکش او همالیا په غرنیزو سیمو کې د شاوخوا ۴۰ زره یخچالونو له ډلې په ۲۱ یخچالونو ترسره شوې ده.

د فرانسې ولسمشر ایمانویل مکرون ویلي چې حکومت یې ټولنیزو رسنیو ته د ماشومانو د لاسرسي د بندولو بیا کتل شوې طرحه اروپايي کمیسیون ته وړاندې کړې ده.

د دې طرحې مخکینۍ بڼه د فرانسې د اساسي قانون شورا رد کړې وه او دلیل یې راوړی و چې د ځینو خلکو د بیان ازادي په غیر ضروري توګه محدودوي.

مکرون په خپله ایکس پاڼه په دې تړاو په بیان کې ویلي چې: له دقیق تخنیکي کار وروسته حکومت نن نوې طرحه اروپايي کمیسیون ته لیږي.

مکرون ټینګار لري چې اروپایي ټولنه کې باید ټولنیزو رسنیو ته د ماشومانو لاسرسی بند شي.

تمه ده دا اوونۍ د اروپايي کمیسیون مشره اورزلا وون درلاین هم په ټوله اروپا کې د ماشومانو لپاره د ټولنیزو رسنیو د بندیز په امکان خبرې وکړي.

د اوکرایین په ملکي سیمو د روسیې د بریدونو په دوام سربېره د اوکرایین لسمشر ولودویمیر زیلینسکي ویلي چې غواړي د جي ۲۰ هېوادونو سرمشریزه کې د روسیې له ولسمشر ولادمیرپوتین سره وګوري.

هغه خبره چې کریملین ناممکنه بللې او رد کړې ده.

زیلینسکي له "ډویچ ویله" (Deutsche Welle) سره په مرکه کې ویلي چې دی چمتو دی د سولې په اړه د خبرو اترو لپاره د ډسمبر په ۱۴مه او ۱۵مه له پوتین سره وګوري.

خو د کریملین ویاند دیمیتري پیسکوف دا وړاندیز رد کړ او ویې ویل چې مخامخ لیدنه یوازې په مسکو کې ممکنه ده.

زیلنیسکي داسې وخت دا خبره کړې چې د روسیې له خوا لا هم په اوکرایین پراخ بریدونه روان دي او لږ تر لږه ۹ کسان د شنبې په ورځ په دغو بریدونو کې وژل شوي.

د راپورونو په اساس روسیې په خپلو ډرونونو سره ان د پولنډ پولې ته څېرمې سیمې هم ویشتلي دي.

د امریکا ولسمشر ډونالډ ټرمپ یو ځل بیا ویلي چې له ایران سره جګړه به د امریکا د کانګرس د منځمهاله ټاکنو څخه وروسته ژر پای ته ورسیږي خو له تهران سره به یوه بده هوکړه ونه مني.

هغه دا خبره یکشنبه په ایرلنډ کې خبریالانو ته کړې.

ټرمپ دا هم ویلي چې ایران هوکړې ته د رسېدو لیوالتیا لري او په وار وار یې له امریکا سره اړیکه نیولې ده.

خو په تېره یوه اونۍ کې، هغه دا ګواښ هم کړی چې امریکايي ځواکونه ښايي د "کلنګ ګازلا" (Kolang-e Gazla) په غره کې د ایران پر اټومي تاسیساتو برید وکړي.

د "کلنګ ګازلا" غر د نطنز د یورانیمو د بډاینې تاسیساتو ته نږدې موقعیت لري او لویدیځ استخباراتي ادارې شک لري چې ایران ښايي د دغه غره په ژورو برخو کې د یورانیمو د بډاینې داسې تاسیسات جوړوي چې تر اوسه یې په اړه رسمي معلومات نه دي ورکړل شوي.

په ایران کې د یوې مرګوني ټرافیکي پېښې په نتیجه کې لږ تر لږه څلور افغانان وژل شوي او پنځه نور سخت ژوبل دي.

د ایران دولتي خبري اژانس ایرنا راپور ورکړی چې شنبه ناوخته د یاسوج – اصفهان په لویه لار یو وړوکی مسافروړونکی موټر له یوه باروړونکي موټر سره لګېدلی.
د راپور په اساس څلورو افغانانو د پېښې په ځای کې ساه ورکړې او پنځه نور ژوبل دي چې د دوو وضعیت ښه نه دی.

چارواکو ویلي چې د انسانانو قاچاقبران اکثر په بېړه او بې احتیاطۍ له خطرناکو لارو تګ راتګ کوي چې داسې مرګونې پېښې رامنځته کېږي.

د قشم والي وايي، د یکشنبې په سهار (د وږي پر ۲۲مه) یوه ایراني سوداګریزه بېړۍ د قشم ټاپو ته نژدې په اوبو کې ویشتل شوې چې له امله یې یو کس وژل شوی او درې نور ټپیان دي.

د ایران د دولتي راډیو او ټلوېزیون خبري اژانس ته د قشم والي امیر تیموري ویلي، دا بېړۍ سهار شاوخوا پنځه بجې د هُنګام ټاپو او د قشم ټاپو د شیب‌دراز سیمې ترمنځ په اوبو کې په نښه شوې ده.

نوموړي د بېړۍ د نوم او ډول، پر هغې د لګېدلي توغندي یا مرمۍ د څرنګوالي او د ټپیانو د وضعیت په اړه نور معلومات نه دي ورکړي.

د ایران دولتي خبري اژانس دغه پېښه «د ترهګر دښمن برید» بللی، خو د برید کوونکي هویت یې نه دی په ډاګه کړی. تر اوسه د ایران هېڅ رسمي چارواکي هم د برید د عامل په اړه څرګندونې نه دي کړي.

له بلې خوا، د بریتانیا د سمندري سوداګرۍ د عملیاتو ادارې ویلي، چې د یکشنبې په ورځ د هرمز تنګي له لارې د یوې بېړۍ د تېرېدو پر مهال «ناڅرګنده مرمۍ» پرې لګېدلې ده. دې ادارې په لومړني راپور کې ویلي چې د پېښې له امله د اوښتو زیانونو او د عملې د وضعیت په اړه معلومات لا نه شته.

تر اوسه روښانه نه ده چې د بریتانیا د ادارې راپور او د قشم د والي له خوا یاده شوې پېښه د یوې او که د دوو بېړیو په اړه ده.

تر اوسه هېڅ هېواد یا ډلې د دې برید مسوولیت نه دی منلی او امریکايي چارواکو هم په دې اړه څه نه دي ویلي.

د چین، روسیې، ایران او هند په ګډون د بریکس ۱۱ غړو هېوادونو په منځني ختیځ د کړکېچ پر زیاتېدو اندېښنه ښودلې او کړکیچ کې له ښکیلو هیوادونو یې د زیات زغم غوښتنه کړې ده.

په نوي ډیلي کې د بریکس د مشرانو د سرمشریزې په ګډه اعلامیه کې چې د شنبې په ورځ خپره شوې غوښتنه شوې چې ټولې خواوې دې له هغو اقداماتو ډډه وکړي چې وضعیت لا پسې خرابولی شي.

بریکس پر ملکي او اټومي تاسیساتو بریدونه هم غندلي او ټینګار شوی چې د اټومي تاسیساتو خوندیتوب او امنیت باید ان د شخړو پر مهال هم خوندي پاتې شي.

د چین ولسمشر شي جین پینګ چې په دې سرمشریزه کې د ګډون لپاره هند ته سفرکړی او هغه دې هیواد ته په اوو کلونو کې د نوموړي لومړی سفربلل کیږي، ویلي چې په منځني ختیځ کې روانه جګړه د نړیوالې ټولنې له ګډو ګټو سره سمون نه لري.

په دې دوه ورځنۍ سرمشریزه کې چې د شنبې په ورځ پیل شوې، د هند صدراعظم نریندرا مودي، د روسیې ولسمشر ولادیمیر پوتین، د ایران ولسمشر مسعود پزشکیان، د متحده عربي اماراتو مشر محمد بن زاید آل نهیان او د مصر ولسمشر عبدالفتاح السیسي ګډون کړی. تمه کیږي چې د سعودي عربستان د بهرنیو چارو وزیر فیصل بن فرحان هم په دې سرمشریزه کې ګډون وکړي.

بریکس په ۲۰۰۹ کال کې د مخ پر ودې اقتصاد لرونکو هېوادونو له خوا جوړ شوی چې هدف یې په نړیوالو بنسټونو کې د لوېدیځ تر واک لاندې جوړښتونو پر وړاندې د دغو هېوادونو د نفوذ زیاتول دي.

د اوکراین چارواکي پرزاپوریژیا او ادیسه سیمو د روسیې په تازه بریدونو کې د لږترلږه دوو کسانو د وژل کیدو او ۱۷ نورو د ټپي کیدو خبر ورکوي.

د اوکراین هوايي ځواک وايي، روسیې په دغو بریدونو کې چې د شنبې په شپه یې ترسره کړي، له ۱۲۹ ډرونونو او یو شمېر بالستیک او کروز توغندویو کاراخیستی. د دغه ځواک په خبره د روسیې ۱۱۰ بریدونه یې شنډ کړي دي. چارواکو همدارنګه ویلي چې د روسیې بریدونه د دې هیواد په ۲۰ سیمو کې ثبت شوي او اودیسه یې ترټولو ډېره زیانمنه کړې ده. دا بریدونه یوه ورځ وروسته له هغه وشول چې د روسیې په ورته بریدونو کې په زاپوریژیا او د اوکراین په نورو برخو کې لږ تر لږه شپږ کسان ووژل شول.