د افغانستان د ملي امنیت پخوانی سلاکار حمدالله محب وايي، پخواني ولسمشر اشرف غني غوښتل په سوله‌ییزه توګه د لویې جرګې له لارې واک انتقال کړي، خو طالبان کابل ته ننوتل او ګډوډي رامنځته شوه.

د حکومت تر سقوط وروسته د افغانستان د ملي امنیت پخواني سلاکار په خپله لومړنۍ ځانګړې مرکه کې ازادي راډیو ته په دې اړه چې ولې له طالبانو سره مذاکرات ترسره نه‌شول، وویل: "خلکو له ارګ نه د وتلو هڅې شروع کړلې. دباندې د وزارتونو احوال چې موږ اخیستلو هغوی هم عین حالت کې وو، خو ولې موږ فکر کولو چې بیا هم فرصت شته. دا وارخطایانې به وي، ولې قوتونه به د خپل ځان او د کابل د امنیت ساتلو لپاره کار وکړای شي. ترڅنګ د دې د طالبانو وعده هم دا وه چې دوی کابل ته نه‌داخلېږي او کابل کې نه‌غواړي چې جنګ وکړي."

د محب په وینا هغه ورځ چې افغان حکومت سقوط وکړ، ټاکل شوې وه یو پلاوی له طالبانو سره د مذاکراتو لپاره دوحې ته لاړ شي، خو طالبانو تر وروستۍ شېبې ورسره د خبرو ژمنه نه‌وه کړې.

د ده په خبره هغوی هېڅ ډول موافقه نه‌کوله او غوښتل‌یې په زور واک په لاس کې واخلي.

تر دې مخکې د افغانستان لپاره د امریکا ځانګړي استازي زلمي خلیلزاد او د افغانستان پخواني ولسمشر حامد کرزي پر پخواني ولسمشر اشرف غني تور پورې کړی چې که هغه له هېواده نه‌وی وتلی، د افغانستان حکومت سقوط نه‌کاوه.

له حمدالله محب سره د ازادي راډیو تفصیلي مرکه ژر خپرېږي.

د امریکايي رسنیو د راپورونو له مخې، د ولسمشر ډونالډ ټرمپ اداره په پام کې لري چې له ۱۵۰ څخه زیات افغان کډوال د پاکستان له لارې افغانستان ته واستوي. نیویارک ټایمز راپور ورکړی چې د دغو کډوالو د ایستلو لومړنۍ الوتنه ښايي د دوشنبې په ورځ ترسره شي. د فرانسپرس خبري آژانس د راپورله مخې د افغان کډوالو د ملاتړ ټولنې، افغان‌ ایواک مشر شان وان ‌دایور په یوه بیان کې وویل: "په هغو کډوالو کې چې د ایستلو له ګواښ سره مخ دي، د داسې کسانو وروڼه او زامن هم شامل دي چې د امریکايي ځواکونو ترڅنګ یې خدمت کړی دی؛ هغه کورنۍ چې طالبان یې د په نښه کولو لپاره لا له وړاندې هر دلیل لري."

د نوموړي په خبره دا مهمه نه ده چې دوی له کومې لارې دلته رسېدلي دي، هغه خطر چې د بېرته ستنېدو په صورت کې ورسره مخ کېږي، د ټولو لپاره یو شان دی. امریکایي چارواکو تراوسه په دې اړه رسماً څرګندونې ندي کړي او پاکستان او پرافغانستان واکمنو طالبانو هم د دغو راپورونو په اړه غبرګون ندی ښودلی.

د افغانستان د کرکټ ابدلیان لوبډله به د یکشنبې په ورځ د هانګ کانګ د شپږ اوره سیالیو په پایلوبه کې له استرالیا سره مخامخ شي.

ټاکل شوې دا لوبه د کابل په وخت په یوولس بجو او ۴۰ دقیقو پیل شي. د کرکټ ابدالیان ټیم د شنبې په ورځ په دوهمه نیمه پایلوبه کې سکاټلنډ ته په ۲۱ منډو ماتې ورکړه او پای لوبې ته ووت. استرالیا هم متحده عربي اماراتو ته په ماتې ورکولو پایلوبې ته رسېدلې ده.

نیویارک ټایمز د درېو امریکايي چارواکو په حواله راپور ورکړی چې د امریکا حکومت پلان لري چې په راتلونکو څو ورځو کې یو شمیر افغان کډوال د امریکا له لویزیانا ایالت څخه د پاکستان له لارې افغانستان ته دېپورټ کړي.

یو له دغو چارواکو پرون جمعه دې ورځپاڼې ته ویلي چې تمه ده څه باندې ۱۵۰ افغان کډوال اخراج شي.

نیویارک ټایمز وايي چې ښايي پاکستان ته د دغو کډوالو د لیږد لومړی الوتنه د دوشنبې په ورځ د نوامبر په ۲ مه ترسره شي.

یو امریکايي چارواکي ویلي دا کډوال ځکه د پاکستان له لارې افغانستان ته دېپورټ کیږي چې واشنګټن له کابل سره مستقیمې اړیکې نه لري.

د امریکا د کورنۍ امنیت وزارت بیا د دې کډوالو د اخراج په څه نه دي ویلي.

د افغان ایواک مشر شان وان ډایور پر خپلې فیسبوک پاڼې پرون جمعه لیکلي چې په دې کډوالو کې د هغو کسانو د کورنۍ غړي هم شامل دي چې په افغانستان کې یې له امریکايي ځواکونو سره دندې ترسره کړې دي.

افغانستان کې د طالبانو حکومت په کندهار کې د سمنټو د تولید د فابریکې د پرانیستې خبر ورکوي.

د طالبانو حکومت ویاند ذبیح‌الله مجاهد د جمعې په ورځ (د لړم/ عقرب اتمه) په خپله اېکس‌پاڼه ولیکل چې دغه ستره فابریکه اوس‌مهال د ورځې ۱،۵۰۰ ټنه سمنټ تولیدوي او په راتلونکي کې به‌یې ورځنی تولید ۵،۰۰۰ ټنو ته ورسېږي.

چارواکو د دغې فابریکې افتتاح د سمنټو په برخه کې د ځان بسیاینې لور ته یو ګام بللی چې زرګونو کسانو ته به د کار زمینه برابره کړي.

د راپورونو په اساس، افغانستان د خپلو انکشافي پروژو لپاره هر کال له ۵ تر۷ میلیون ټنو سمنټو ته اړتیا لري چې ډېری برخه‌یې له ګاونډیو هېوادونو واردوي او وروسته له دې چې له پاکستان سره سوداګریزې لارې وتړل شوې په افغانستان کې یې بیه لوړه شوې.

په سالنګونو کې د ټرافیکي پېښې له امله لسګونه کسانو ته مرګ‌ژوبله اوښتې.

راپورونه وايي چې پېښه د جمعې په سهار (د لړم اتمه) د شمالي سالنګ تونل په خوله کې د یوه ۵۸۰ ډوله مسافر وړونکي بس او ټانکر ترمنځ ټکر څخه رامنځته شوې چې په‌کې ۵ کسه مړه او شاوخوا ۲۰ تنه نور ټپیان شوي دي.

د طالبانو حکومت تر کنټرول لاندې باختر دولتي خبري اژانس راپور ورکړی چې پېښه د یخنۍ او چټک تګ له امله د موټر چلوونکي د واک له لاسه وتلو په نتیجه کې رامنځته شوې ده.

راپور زیاتوي چې ټپیان روغتون ته رسول شوي او د پېښې په اړه څېړنې پیل شوې دي.

افغانستان کې اکثر ټرافیکي پېښې د لارو د خرابوالي، د ټرافیکي مقرراتو د نه‌رعایتولو او د موټر چلوونکو له بې‌احتیاطۍ رامنځته کېږي.

د افغانستان د کرکټ ملي ټیم د جمعې په ورځ هانګ کانګ کې په شږ اوریزه لوبه کې جنوبي افریقا ته ماته ورکړه.

ټاس د جنوبي افریقا ټیم وګاټه، بېټنګ‌یې غوره کړ او په ټاکل شویو اورونو کې یې د یوه لوبغاړي په سوځېدو سره د افغانستان ټیم ته ۱۰۸ رنزه هدف وټاکه.

د ګلبدین نایب په مشرۍ افغان ټیم په داسې حال کې چې ۳ لوبغاړي یې وسوځېدل، ۱۱۲ رنزه وکړل او لوبه‌یې په درېیو وېکټو وګټله.

د افغانستان ټیم د ۲۰۲۶/۲۷ کال د شپږو اورونو په دغې سیالۍ کې د شنبې په ورځ د عمان له ټیم سره لوبه کوي.

د افغانستان د کرکټ ملي لوبډلې نامتو لوبغاړي راشد خان د شل اوریزو نړیوالو سیالیو په تاریخ کې لومړی توپ‌اچوونکی شو چې ۲۰۰ وېکټونه ترلاسه کوي.

راشدخان دا ریکارډ د پنجشنبې په ورځ د افغانستان او زیمبابوې ترمنځ په دوهمه شل اوره لوبه کې، چې د متحده عربي اماراتو په شارجه ښار کې ترسره شوه، جوړ کړ.

د افغانستان دغه ۲۸ کلن توپ‌اچوونکی په خپله ۱۲۰مه شل اوریزه نړیواله لوبه کې دې بري ته ورسېد.

ده په یوولس شل اوره سیالیو کې څلور یا تر څلورو ډېر ویکټونه اخیستي دي. بل هیڅ لوبغاړي په ۱۱ شل اوره سیالیو کې څلور ویکټونه نه دي اخیستي.

د انګلستان عادل رشید د ۱۷۱ وېکټو په لرلو په دې نوملړ کې دوهم ځای لري.

د ملګرو ملتونو د ماشومانو د ملاتړ ادارې (یونیسف) نن وویل چې د واکسیناتورانو په هڅو په افغانستان کې ۱۲ میلیونه او ۷۰۰ زره ماشومان د ګوزڼ یا پولیو د ناروغۍ په وړاندې واکسین شوي دي.

یونیسف دا خبره پر خپله اېکس کې لیکلې او ورسره یې د خپلو واکسیناتورانو د فعالیتونو یوه ویډیو هم خپره کړې ده.

په دې ویډیو کې یوې ښځینه واکسیناتورې ویلي چې د پولیو د له منځه وړلو لپاره باید د واکسیناسیون په هر پړاو کې د هر ماشوم خولې ته د واکسین دوه څاڅکي واچول شي.

د روغتیا د نړیوال سازمان پر اساس، سږ کال په افغانستان کې د پولیو ۴۲ پېښې ثبت شوې دي.

افغانستان او پاکستان لا هم هغه دوه هیوادونه دي چې د پولیو ویروس پکې محوه شوی نه دی.

د ملګرو ملتونو د کډوالو لویې کمېشنرۍ (UNHCR) د جمعې په ورځ ویلي چې په اوکراین، سوریه، لبنان او افغانستان کې به نهه میلیونه کسان د راتلونکي ژمي د تېرولو لپاره اضافي مرستو ته اړتیا ولري.

دې ادارې د مرستو راټولولو کمپاین پیل کړی او غواړي د ژمنیو مرستو لپاره لږ تر لږه ۵۰ میلیونه ډالر راټول کړي. دا اندازه د تېر کال پرتله درې میلیونه ډالر زیاته ده.

د ملګرو ملتونو د کډوالو لویې کمېشنرۍ د بهرنیو اړیکو مشرې ډومینیک هایډ ویلي: «سرچینې کمې دي او لګښتونه په چټکۍ لوړېږي، په داسې حال کې چې د شمالي نیمې کرې د ژمي موسم رانژدې شوی دی.»

هغې زیاته کړې: «په دغو زیان‌ګالو او د جګړو له اغېزو سره مخ هېوادونو کې میلیونونه کسان له دې خطر سره مخ دي چې د یخنۍ پر وړاندې به له کافي خوندیتوب پرته پاتې شي. موږ باید ژر تر ژره د هغوی د ساتنې لپاره اقدام وکړو.»

دې جنیوا مېشتې ادارې ویلي چې په څلورو واړو هېوادونو کې د ژمنیو مرستو اړتیاوې ډېرې دي. په دغو هېوادونو کې میلیونونه کسان د انرژۍ او خوراکي توکو د بیو له لوړېدو او د تودوخې او پخلي لپاره د سون‌توکو له کمښت سره مخ دي.

د افغانستان لپاره د ملګرو ملتونو ځانګړی راپور ورکوونکی ریچارډ بنېټ وايي "له زده‌کړو د نجونو راګرځول، جبري او په کم عمر کې ودونه، کار او تاوتریخوالي د افغان ماشومانو ماشومتوب غلا او د دوی راتلونکی یې له خطر سره مخ کړی دی".

بنېټ د پنجشنبې په ورځ د (اکټوبر ۲۹مه) پر خپلې اېکس‌پانې لیکلي چې د افغان ماشومانو پر وړاندې دې دا سیستماتیکې سرغړونې له پامه نه‌غورځول کېږي.

هغه وړاندې لیکلي چې نړیوال باید اجازه ورنه‌کړي چې په وینا یې د طالبانو تبعیضي حکومت عادي او د یوه منل شوي وضعیت په توګه ومنل شي.

د هغه په ټکو، طالبانو په تېرو پنځو کلونو کې د افغان ښځو او نجونو اساسي حقونه سلب کړي دي.

بنېټ وړاندې له نړیوالې ټولنې غوښتي چې د طالبانو د بندیزونو پر وړاندې د نړیوالو اصولو سره سم اقدام وکړي.