د طالبانو مشرتابه ویلي خپل هغه وسله‌وال به ونیسي او سزا به ورکړي چې هوايي ډزې کوي.

د دې ډلې د سیاسي دفتر ویاند محمد نعیم نن یکشنبه (د وږې په ۱۴مه) یوه اعلامیه خپره کړې چې په‌کې ټینګار شوی چې په ټولو ولایتونو کې د طالبانو پوځي چارواکي او والیان مؤظف دي هر هغه څوک ونیسي او له ښارونو یې وباسي چې هوايي ډزې کوي.

طالبانو دا پرېکړه وروسته له هغه کړې چې دوه شپې وړاندې په کابل، ننګرهار او ځینو نورو ښارونو کې د پنجشېر د سقوط په تړاو د ناسمو راپورونو له خپرېدو وروسته د طالبانو وسله‌والو د ښادۍ هوايي ډزې وکړې.

په دغو ډزو کې د راپورونو له مخې لږ تر لږه ۱۷ کسان وژل شوي او لسګونه نور ټپیان دي.

د طالبانو په نننۍ اعلامیه کې هم منل شوې چې د دوی د وسله‌والو له‌خوا په ډزو کې یو شمېر خلکو ته مرګ‌ژوبله اوښتې ده.

د طالبانو پوځي کمېسیون یو وار بیا په خپلو مسؤلینو ټینګار کړی چې د هوايي ډزو ترسره کوونکي وپېژني او د سزا ورکولو لپاره‌یې عاجل اقدامات وکړي.

د روسیې د بهرنیو چارو وزارت له افغانستان او پاکستان وغوښتل چې د خپلو اوږدمهالو اختلافاتو د حل لپاره له ډیپلوماسۍ کار واخلي.

د رویترز د راپورله مخې په هغه اعلامیه کې چې د سې په ورځ د دې وزارت په ویبپاڼه کې خپره شوې، پر سرحدي سیمو د پاکستان د هوايي بریدونو "غمجنې پېښې" ته اشاره شوې ده. ملګرو ملتونو ویلي چې په دغو بریدونو کې چې د یکشنبې په شپه ترسره شول، لږ تر لږه ۲۸ کسان وژل شوي دي. خو د طالبانو حکومت د وژل شویو ولسي وګړو شمیر۳۶ ښودلي. پاکستان بیا ویلي چې د ډیورند کرښې ته څیرمه د پوځ په ځمکنیو عملیاتو او هوایي بریدونو کې ۲۹ وسله وال وژل شوي دي. د افغانستان په درې ولایتونو، پکتیا، پکتیکا او کونړکې یې د ۲۵ وسله والو د وژلو او له کرښې خپلې غاړې ته د خیبرپښتونخوا په باجوړ ولسوالۍ کې د څلورو وسله والو د وژلو خبرورکړی دی.

د روسیې د بهرنیو چارو وزارت په اعلامیه کې ویل شوي: "روسیه له اسلام‌ آباد او کابل څخه غوښتنه کوي چې وسله ‌والې شخړې پای ته ورسوي او لانجمن مسائل له سیاسي او ډیپلوماټیکو لارو حل کړي."

پاکستان پر افغانستان تور لګوي چې هغو وسله ‌والو ته یې په خپله خاوره کې پناه ورکړې چې پرپاکستان بریدونه تنظیموي خو افغان طالبان دا تورونه ردوي او وايي چې سختدریځي د پاکستان داخلي ستونزه ده.

ایران ۲۵۰۰ افغانانو ته وړیا ویزې ورکړي چې د ایران د پخواني مشر علي خامنه ‌يي د جنازې په مراسمو کې ګډون وکړي.

ایراني رسنیو د سې ‌شنبې په ورځ، د چنګاښ ۹مه، د خراسان رضوي د والي د مرستیال علي عسکري له قوله راپور ورکړی چې د افغانستان شاوخوا ۴۰۰۰ وګړي به په دغو مراسمو کې د ګډون لپاره له ځمکنیو سرحدي لارو ایران ته داخل شي.

علي عسکري ویلي چې د افغان وګړو معلومات به د سرحدي دروازو پر مهال ثبتېږي او تر هغه وخته چې له ایرانه ووځي تر څارنې او ارزونې لاندې به وي، څو د هغوی د غیرقانوني پاتې کېدو مخه ونیول شي.

په پام کې ده چې د ایالت الله علي خامنه یې د جنازې مراسم د جولای په څلورمه پیل شي او په تهران، قم او عراق کې یې له ترسره کیدو وروسته د جولای په نهمه په مشهد کې خاورو ته وسپارل شي.

ازبکستان او قطر د افغانستان د دوامدار پرمختګ د ملاتړ لپاره د دوه ‌اړخیزو همکاریو او سیمه ‌ییزو هڅو په اړه خبرې وکړې.

د ازبکستان د بهرنیو چارو وزارت وايي د افغانستان لپاره د ازبکستان د ځانګړي استازي عصمت‌الله ایرګاشف او په ازبکستان کې د قطر د سفیر حسن حمزه هاشم تر مینځ غونډه کې د سوداګرۍ، پانګونې، ترانسپورټ او لوژستیک په برخو کې د همکاریو پر پراخولو، او همدارنګه پر هغو فرهنګي او بشري نوښتونو خبرې شوي چې د افغانستان د ټولنیز او اقتصادي وضعیت په اوږدمهاله پرمختګ کې مرسته کولای شي.

ازبکستان او قطر افغانستان کې د طالبانو حکومت په رسمیت نه دی پېژندلی؛ خو دغو دواړو هېوادونو په وروستیو کلونو کې د زیربنايي پروژو، سوداګرۍ او بشري مرستو له لارې له افغانستان سره د فعال تعامل سیاست تعقیب کړی دی.

پر پکتیا، پکتیکا او کونړ ولایتونو د پاکستان د وړمې شپې بریدونو ته د غبرګونونو په دوام د هند د بهرنیو چارو وزارت دغه برید غندلی دی.

دغه وزارت پرون دوشنبې د یو بیان په خپرولو سره ویلي،"د پاکستان لخوا د تیري دا ښکاره عمل د افغانستان پر حاکمیت برید او د سیمې سولې او ثبات ته مستقیم ګواښ دی."

پاکستان وړمه شپه د پکتیا پر څمکنۍ، د پکتیکا پر ګیان او د کونړ ولایت پر مرورې ولسوالۍ هوايي بریدونه وکړل چې د ملګرو ملتونو د لومړنیو موندنو له مخې لږ تر لږه ۲۸ملکیان په کې وژل شوي او ۴۹نور ټپیان دي.

د هند د بهرنیو چارو وزارت په بیان کې وړاندې راغلي،" د پاکستان دغه بریدونه د بې‌باکه چلند دوامداره بڼه ښيي او له پولو بهر د تاوتریخوالي د ناهیله کوونکو اقداماتو له لارې، د خپلو ناکامیو د پټولو هڅه ده".

بل پلو، د ملګرو ملتونو د سرمنشي انتونیو ګوتریش ویاند سټیفن دوجاریک په یوه خبري غونډه کې ویلي،"ګوتیریش د افغانستان او پاکستان ترمنځ د وروستي تاوتریخوالي په اړه اندېښمن دی".

د طالبانو حکومت په دغو بریدونو کې د ۳۸ملکیانو د وژل کیدو او ۱۶۳ نورو د ټپي کیدو راپور ورکړی، خو پاکستاني لوری ادعا لري چې ۲۵وسله وال يې وژلي دي.

د ملګرو ملتونو د بشري مرستو د همغږۍ دفتر (اوچا) وایي چې د ۲۰۲۶ میلادي کال د جنورۍ څخه تر اپرېل پورې یې د خپلو شریکانو په همکارۍ په افغانستان کې لږ تر لږه ۵.۹ میلیونه اړمنو کسانو ته مرستې رسولې دي.

اوچا د دوشنبې په ورځ په خپله اېکس پاڼه لیکلي چې د ترلاسه شوې بودجې په پرتله دا د مرستو د پوښښ د پام وړ کچه ده، او د دغو کسانو ۵۹ سلنه خلکو ته خوراکي مرستې رسېدلې دي.

اوچا زیاتوي چې دا شمېرې ښيي چې د خوړو سخته ناامنۍ لا هم پراخه ده، او خلک د خپلو اړتیاوو د پوره کولو لپاره د کال په اوږدو کې پرله‌ پسې او په بېلابېلو برخو کې تکمیلي مرستو ته اړتیا لري.

بلخوا د خوړو نړیوال پروګرام (WFP) د غبرګولي په میاشت کې خبرداری ورکړی و چې په ۲۰۲۶ کال کې به شاوخوا ۱۷.۴ میلیونه افغانان د خوړو له سخت کمښت سره مخ شي، او نږدې ۴.۹ میلیونه میندې او ماشومان به د خوارځواکۍ له ګواښ سره مخ وي.

د دې ادارې د راپور له مخې، افغانستان لا هم د نړۍ دهغو هیوادونو په کتار کې دی چې له سختو بشري او خوراکي ناورینونو سره مخ دي.

د څلورو لسیزو جګړو، اقتصادي ستونزو، پراخې بېوزلۍ، وچکالۍ او طبیعي پېښو د خلکو د ژوند وضعیت خراب کړی دی.

د افغانستان لپاره د بریتانیا ځانګړی استازی افغانستان باندې د پاکستان وروستیو بریدونو ته په اشاره افغانستان او پاکستان کې د تاوتریخوالي د دوام په اړه خپله ژوره اندیښنه څرګندوي.

ریچارد لېنډسي د دوشنبې په ورځ په خپله اېکس پاڼه لیکلي:

"موږ په افغانستان او پاکستان کې روان تاوتریخوالي اودانساني تلفاتو له ویرډک دوام ته ژوره اندېښنه لرو. موږ د ترهګرۍ ټول ډولونه په کلکه غندو. "

ریچارد لیندسي د نړیوال بشردوستانه قانون د درناوي، د ولسي خلکو دساتنې او د تاوتریخوالي د مخنیوي غوښتنه کوي.

افغانستان کې د طالبانو حکومت وایي چې په پکتیا ، پکتیکا او کونړ ولایتونو د پاکستان د وړمې شپې هوايي بریدونو، ۳۶ ملکي وګړي وژلي او ۱۶۳ نور یې ټپیان کړي دي.

ملګرو ملتونو هم په دغو بریدونو کې د ښځو او ماشومانو په شمول د لسګونو ولسي خلکو مرګ ژوبله تایید کړې.

خو پاکستاني چارواکي ادعا کوي چې ډیورنډ کرښې ته نږدې یې په ځمکنیو او هوايي عملیاتو کې ۲۹ وسله‌وال وژلي دي.

په افغانستان کې د ملګرو ملتونو مرستندوی ماموریت ( یوناما) تایید کړه چې پر افغانستان د پاکستان د تیرې شپې په بریدونو کې لږ تر لږه ۲۸ ملکیان وژل شوي او ۴۹ نور ټپيان شوي دي.

یوناما شیبه وړاندې په یوه خبرپاڼه کې ویلي چې په وژل شویو کې ښځې او ماشومان هم شامل دي.

دوی ویلي چې دغه بریدونه د دوشنبې په شپه د پکتیا پر څمکنۍ، د پکتیکا پر ګیان او د کونړ پر مرورې ولسوالۍ شوې دي چې په زیاته مرګ ژوبله یې څمکنیو ولسوالۍ کې پیښه کړې.

دا څویم ځل دی چې پر افغانستان د پاکستاني پوځ په بریدونو کې ملکیانو ته مرګ ژوبله اوړي او یوناما یې مستندوي.

د طالبانو حکومت دغو بریدونو کې د ۳۶ ملکیانو د وژل کېدو او ۱۶۳ نورو د ټپي کېدو خبره کړې وه.

پاکستاني لوری بیا ادعا کوي چې ۲۵ وسله وال یې وژلي دي.

د طالبانو د حکومت د بهرنیو چارو وزارت وایي چې د افغانستان پرڅو ولایتونو د پاکستان د ورستیو بریدونو په غبرګون کې یې په کابل کې د پاکستان د سفارت شارزدافیراحضارکړ او د ملکي وګړو پرکورونو د بمبارۍ په تړاو یې ورته خپل شدید اعتراض وړاندې کړ.

په هغه اعلامیه کې چې نن دوشنبې د بهرنیو چارو وزارت په ایکسپاڼه کې خپره شوې، دغه بریدونه د نړیوالو اصولو، بشري قوانینو او د هېوادونو د ملي حاکمیت ښکاره نقض بلل شوي او په کلکه غندل شوي دي. د اعلامیې له مخې دا لومړی ځل ندی چې د پاکستان پوځي رژیم د افغانستان له کرښې سلګونو کیلومتره لیرې د نا امنیو د پیښو ملامتي پرافغانستان اچوي او د خپلو امنیتي او سیاسي ناکامیو د پټولو په هدف پرافغانستان "بې بنسټه تورونه" لګوي. د اعلامیې په ټکو دا ډول چلند نه یوازې د ستونزو حل لاره نه ده، بلکې د دواړو هېوادونو ترمنځ د باور فضا، ګاونډیتوب اړیکې او د سیمې امنیت او ثبات ته هم جدي زیان رسوي.

د طالبانو حکومت ویلي، په پکتیا، پکتیکا او کونړ ولایتونو د پاکستان د تیرې شپې په هوایي بریدونو کې ۳۶ ولسي وګړي وژل شوي او ۱۶۳ نور ټپیان شوي دي.

خو د پاکستان د اطلاعاتو وزیر عطاءالله تارړ ویلي چې ډیورنډ کرښې ته څیرمه په ځمکنیوعملیاتو او هوایي بریدونو کې ۲۹ وسله وال وژل شوي دي.

دغه بریدونه یوه ورځ وروسته له هغې کیږي چې په کراچۍ کې د رینجرځواکونو پریوه مرکز په برید کې چې مسولیت یې له تحریک طالبان پاکستان څخه بیلې شوې جماعت الاحرار ډلې اخیستی، درې سرتیري ووژل شول. چارواکو ویلي چې د امنیتي ځواکونو په متقابلو ډزو کې د درې بریدګرووژل شول او څلورم چې افغان تبعه ښودل شوی، ژوندی نیول شوی دی.

د روغتیا نړیوال سازمان WHO ویلي چې د جون له ۲۱مې راهیسې په اروپا کې د سختې تودوخې د بې‌ ساري څپې په تړاو له ۱۳۰۰ څخه زیاتې مړینې ثبت شوې دي.

د WHO مشر ټیډروس ادهانوم ګبریسوس پرخپله ایکسپاڼه لیکلي، چې د تودوخې فشار یو" غلی وژونکی" دی. هغه له اروپايي هېوادونو وغوښتل چې د اقلیمي بدلون په وړاندې د روغتیا ساتنې لپاره د " تودوخې روغتیا عملي پلانونه تطبیق کړي."

د فرانسپرس آژانس د راپورله مخې د سختې ګرمۍ اړوند ډیرې مرینې په فرانسه کې ثبت شوي او ویل شوي چې د جون له ۲۴ راهیسې په دې هیواد کې زر نور کسان چې د اکثرو عمرونه یې له ۶۵ زیات ښودل شوي، مړه شوي دي.

په ډیرو اروپایي هیوادونو کې د تودوخې درجه تر ریکارډ کچې ثبت شوې ده. د چک جمهوريت د پلازمینې پراګ په شمالي برخه کې نژدې ۴۲ درجې د سانټیګراد، د پولنډ په سلوبیڅه ښارکې ۴۰،۵ درجې د سانټیګراد او په جرمني کې ۴۱،۷ درجې د سانټیګراد ثبت شوې ده.

اټکل کیږي چې را روانه یکشنبې به په اروپا کې لږترلږه ۱۹۱ ملیون کسان لږترلږه د تودوخې ۳۵ درجې د سانټیګراد تجربه کړي.

د راپورونو له مخې پاکستاني پوځ یو وار بیا د افغانستان په ځینو سیمو هوایي بریدونه کړي.
په پکتیا، پکتیکا، کونړ او ننګرهار کې د ډیورنډ کرښې ته نږدې ځینې سیمې د یکشنبې شپې ناوخته بریدونو کې ویشتل شوي.

د پکتیا د څمکنیو له روغتونه ازادي راډیو ته رسېدلې ویډیوګانې ښيي چې ګڼ ټپیان او جسدونه روغتون ته وړل شوي چې پکې ګڼ ماشومان هم لیدل کېږي.

روغتیاپالان د لسګونو کسانو د مرګژوبلې خبره کوي.

ازادي راډیو په خپلواکه توګه د مرګژوبلې ارقام نه شي تاییدولی.