نړیوال بانک هم له هغو سره یوځای شو چې د طالبانو له لوري د کابل تر نیولو وروسته یې له افغانستان سره خپلې مرستې درولي دي.

نړیوال بانک له دوه زره دوهم کال را په دې افغانستان ته تر پنځه میلیارده او درې سوه میلیونه ډیر ډالر چمتو کړي دي.

دې بانک سي این بي سي ټلوېزیون ته په ایمیل کې خبر ورکړی دی: " د افغانستان وضعیت ته ژوره اندېښنه لرو؛ په ځانګړي ډول د ښځو وضعیت ته، نو دغه هېواد ته مو د پیسو پر ورکړه لاس نیولی دی."

نړیوال بانک دا هم ویلي دي چې د افغانستان وضعیت دقیق څاري او له نړیوالې ټولنې او خپلو شریکانو سره په دوامدار ډول په مشورو دی.

نړیوال بانک تېره اوونۍ اقتصادي سرچینو ته د طالبانو د لاس رسي مخه هم ډب کړه.

په واشنګټن کې مېشته دغه موسسه غواړي چې له افغانستان سره د خپلو مرستو تر پيل مخکې په کابل کې د واکمن حکومت په اړه وضاحت ترلاسه کړي چې نړیوالو منل شوېو بشري حقونو ته دا حکومت څومره درناوی کوي.

دا موسسه همدا راز دې ته ګوري چې د افغانستان نوی حکومت تر یوه بریده د اقتصادي رشد د ساتلو توان لري او که نه؟

طالبانو دغه ښار ۱۱ ورځې مخکې ونیو او تراوسه په پلازمېنه کې اداري کارونه دریدلي دي، ان بانکونه بند دي.

د طالبانو ویاند د سې شنبې په ورځ ژمنه وکړه چې له چهارشنبې به ټول بانکونه پرانیستل شي او راکړه ورکړه به پيل شي، خو دا ژمنه تراوسه نه ده عملي شوي.

په بهرنیو هېوادونو کې ګڼو افغانانو د افغانستان دننه خپلو خپلوانو او دوستانو ته د ویسټرن یونین بانک له لارې پیسې استولې، دې بانک هم له افغانستان سره بانکي راکړه ورکړه ځنډولې ده.

ټاکل شوې وه چې روانه اوونۍ د پیسو نړیوال صندوق د افغانستان حکومت ته ۴۵۰ میلیونه ډالر وسپاري، خو دې نړیوالې موسسې په کابل کې د طالبانو د واکمنېدو له امله دا مرسته وځنډوله.

اروپایي ټولنې هم په افغانستان کې خپل پرمختیایي کارونه درولي دي.

د اروپایي کمېسیون مشرې اورزلا فون دیرلاین د سې شنبې په ورځ وویل، په راتلونکې کې له افغانستان سره په پرمختیایي چارو کې زموږ مرستې له شرایطو سره تړلي دي، له بنسټېزو ارزښتونو سره دا مرستې غوټه شوې دي، لکه بشري حقونه، په ځانګړي ډول د ښځو حقونه.

ټاکل شوې وه چې اروپایي ټولنه د راتلونکو اوو کلونو په مخه له افغانستان سره ۱.۱۷ میلیارډه ډالر مرستې وکړي.

طالبانو ژمنه کړې ده چې بشري حقونه به د ښځو د حقونو په ګډون د اسلامي شریعت له اصولو سره سم ورکوي، خو د اروپایي ټولنې مشره وایي تر هغو له افغانستان سره مرستې نه کوو چې نوي حکومت عملي ګامونه نه وي اخیستي.

بل لور ته اروپایي ټولنې روانه اوونۍ اعلان وکړ چې له افغانستان سره خپلې بشري مرستې سږکال له پنځوس میلیونه ایرو دوه سوه میلیونه ایرو ته زیاتوي.

اروپایي ټولنه غواړي چې په دې پیسو د افغانستان دننه او د افغانستان په ګاونډیو هېوادو کې له اړمنو افغانانو سره مرستې وکړي.

په ورته وخت کې په بشري برخه کې د خوړو نړیوال پروګرام WFP په راروان ژمي کې افغانانو ته ژوره اندېښنه څرګنده کړې ده او له نړیوالو یې د لږ تر لږه دوه سوه میلیونه ډالرو مرستو غوښتنه کړې ده چې تر اوسه د دې مرستو ژمنې نه دې شوي.

د ملګرو ملتونو د کډوالو عالي کمیشنر برهم صالح، او د ملګرو ملتونو د پراختیایي پروګرام (UNDP) مشر، الکساندر ډي کرو، د یکشنبې په ورځ، کابل ته تللي څو د افغان راستنیدونکو وضعیت، د هغوی اړتیاوې او د بشري مرستو پرمختګ وارزوي.

د طالبانو د حکومت د کډوالو او راستنیدونکو وزارت، کابل ته د ملګرو ملتونو د دوو لوړپوړو چارواکو د راتګ انځورونه خپاره کړي، او اعلان یې کړی چې هغوی د روغتیا، بشري مرستو او د کارموندنې په برخو کې د افغان راستنیدونکو لپاره په دوامداره ملاتړ ټینګار کړی دی.

د دغه وزارت په وینا، له ۲۰۲۳ کال راهیسې شاوخوا شپږ میلیونه افغان اتباع هیواد ته راستانه شوي دي.

د دې خلکو ډیری برخه له ګاونډیو هیوادونو، په ځانګړې توګه ایران او پاکستان څخه په زور ایستل شوي. اکثر راستانه شوي افغانان د سرپناه، کارموندنې او اساسي خدماتو د نشتوالي په څیر ستونزو سره مخ دي.

د ملګرو ملتونو د بشري مرستو د همغږۍ دفتر اوچا وايي،"ملکیان باید د جګړې بیه ور نه کړي".

اوچا نن یکشنبې پر خپلې ایکس پاڼې پر افغان خاوره د پاکستان وروستیو بریدونو ته په اشارې لیکلي،" شخړې د ملکیانو د ژوند چارو د ګډوډولو سربیره د ویرې او رواني روغتیايي ستونزو سبب ګرځي".

د اوچا په ټکو، د جګړو او شخړو تر ټولو لوی زیان ماشومانو ته رسیږي.

د خوست ولایت د سپیرې ولسوالۍ اوسیدنکو اوچا ته ویلي،" د پاکستان له هوايي بریدونو وروسته ارامه خوب نه لري او حتی د لوړ غږ له اوریدو ویره لري".

پاکستان د تیرې یکشنبې په ورځ پر پکتیکا، پکتیا او کونړ ولایتونو هوايي بریدونه وکړل.

د یوناما د شمیرو له مخې، په دې بریدونو کې ۲۸ملکیان ووژل شول او ۴۹نور ټپیان شول.

د افغاني سرې میاشتې ټولنې عمومي ریس شهاب الدین دلاور وایي چې ډیرژر به په کابل کې د دې ادارې د زړه ناروغیو د درملنې یو مجهزروغتون پرانستل شي. هغه دا خبره د شنبې په ورځ د طالبانو ترکنټرول لاندې ملي ټلویزیون سره په مرکه کې کړې او ویلي یې دي چې دغه روغتون به په کال کې د شاوخوا دوه زره د زړه سوري ناروغو ماشومانو د درملنې ظرفیت ولري او درملنه به یې په وړیا توګه کیږي. نوموړي په دې اړه چې دغه نوی روغتون به کله پرانستل کیږي نورجزیات ندي ورکړي خو تردې مخکې د افغاني سرې میاشتې له خوا ډیر په زړه سوري ناروغ ماشومان د کابل څوروغتونونو ته د درملنې لپاره ورپیژندل شوي او درملنه یې شوې ده. د دې ترڅنګ ډیرماشومان چې په دې او نورو ناروغیو اخته وو، بهر ته، په ځانګړي توګه جرمني ته لیږل شوې چې د جرمني «د سولې کلي» بنسټ یې وړیا درملنه کړې ده.

د طالبانو د حکومت د بهرنیو چارو وزارت وایي، د افغانستان او بنګله دیش ترمنځ دوه اړخیزه سوداګري ډیرظرفیتونه لري چې باید د دواړو هیوادونو د اقتصادي ودې لپاره وکارول شي.

په هغې خبرپاڼه کې چې د دې وزارت ویاند عبدالقهاربلخي د شنبې په ورځ په خپله ایکسپاڼه کې خپره کړې، دغه څرګندونې امیرخان متقي په تهران کې د بنګله دیش د پارلمان له ریس حافظ‌الدين احمد سره په کتنه کې کړي دي. د بیان له مخې په دې ناسته کې د افغانستان او بنګلدیش ترمنځ د دوو اړخيزو اړيکو د پراختيا، په ځانګړې توګه د سوداګريزو اړيکو د ودې په اړه خبرې وشوې.

د ښاغلي بلخي په خبره د بنګلديش د پارلمان رئيس د دواړو هېوادونو اړيکې تاریخي وبللې او د افغانستان له اقتصادي بيارغونې سره يې د سوداګريزو اړيکو غوړېدا د دواړو لوريو لپاره ښه فرصت وباله.

د راپورونو له مخې له کله چې له پاکستان سره د افغانستان سوداګري په ټپه دریدلې، د طالبانو حکومت په سیمه کې د بنګله دیش په ګډون نورو هیوادونو سره د سوداګرۍ د راکړې ورکړې لپاره هڅې زیاتې کړې دي. د ۲۰۲۵ کال راهیسې د بنګله دیش او افغانستان ترمنځ د سوداګرۍ او اقتصادي همکاریو د پیاوړتیا لپاره د طالبانو څو سوداګریزو پلاوو له بنګله دیش څخه کتنې ترسره کړي دي.

څه باندې ۱۸۰۰ افغان کډوال په یوه ورځ کې له پاکستانه اخراج شوي.

د طالبانو د حکومت ویاند حمدالله فطرت پر خپلې ایکس پاڼې لیکي،" د جمعې په ورځ ۱۸۲۶افغان کډوال د تورخم له لارې بیرته افغانستان ته ستانه شوي دي".

د پاکستان د کورنیو چارو وزارت اعلان کړی چې د روانې جولای میاشتې له لسمې وروسته د هغوو افغانانو نیول پیلوي چې ویزې خلاصې شوي وي.

پاکستان له مودو راهیسې افغانانو ته د ویزو ورکول بند کړي دي.

سپین‌غر پرانګانو د بست ساتونکو لوبډلې ته د ۵۹ منډو په توپیر ماتې ورکړه.

د شپږیزې لیګ په روان یولسم پړاو کې سپین‌غر لوبډله وتوانیده د راشدخان پر مټ خپله دویمه لوبه وګټي.

سپین‌غر پرانګانو په نننۍ لوبه کې د شپږو ویکټو په زیان بست ساتونکو ۲۲۰ منډې هدف وټاکه.

که څه هم د بست ساتونکو لوبډلمشر ابراهیم ځدران ۵۹ منډې وکړې او نیمه سلیزه يې جوړه کړه خو په لوی توپیر يې سپین‌غر پرانګانو ته لوبه وبایلله.

دغه لوبه د خوست ولایت په رحمت ولي مسرور کریکټ لوبغالي کې ترسره شوه.

بله لوبه د امو نهنګانو او مېس عینک اتلانو لوبډلو ترمنځ ده چې له غرمې وروسته ۲بجې پیلږي.

د افغانستان د کرېکټ وتلی ستوری راشد خان کابل ته ستون شو.

راشد خان د جمعې په ورځ کابل ته ورسید او تمه ده په شپږیزه لیګ کې د سپين‌غر زمریان لوبډلې لپاره ولوبېږي.

سپين‌غر زمریان له بست ساتونکي لوبډلې سره لوبه لري.

راشد خان شاوخوا دوه کاله وروسته کابل ته ستنېږي.

د راشد خان په ګډون د ملي لوبډلې ګڼ نور لوبغاړي له نړیوالو سیالیو وروسته اوس په کورني کرېکټ لوبو کې د ګډون لپاره په افغانستان کې دي.

د شپږیزې سږني لیګ پنځمه لوبه د مېس عینک اتلان او د بند امیر ښاماران لوبډلو ترمنځ وشوه چې د بند امیر ښارمارانو د اتو ویکټو په توپیر له مېس عینک اتلانو ماتې وخوړه.

افغان او ایراني سوداګرو په کابل کې د سوداګرۍ درې ټرونونه لاسلیک کړي.

دغه خبره په کابل د ایران سفارت د جمعې په ورځ پر خپلې ایکس پاڼې لیکې وه.

وړاندې راغلي،" په کابل کې د ایران سفارت په بلنه له ۲۰۰ ډیرو افغان او ایراني سوداګرو، اقتصادي فعالانو، صنعتکارانو او پانګوالو په یوه غونډه کې برخه اخیستې وه".

د سفارت په ټکو، په غونډه د دواړو لوړو ترمنځ د اقتصادي او سوداګریزو اړیکو د پراختیا په موخه درې هوکړه لیکونه لاسلیک شول.

د افغان او ایراني سوداګرو ترمنځ د دې هوکړه لیکونو لاسلیک په داسې حال کې دی چې له میاشتو راهیسې د تورخم دروازه د هر ډول تګ راتګ پر مخ تړلې ده.

د کابل- جلال اباد په لویه لاره ترافیکي پیښه کې لږترلږه ۴ کسه مړه او ۸ تنه نورټپیان شوي او لس کسه نور لادرکه دي.

له پاکستان څخه د ستنو شویو کډوالو موټر سیند ته لویدلی دی.

د لغمان امنیه قومانداني وايي موټر کې ۲۲ کسه ستانه شوي کډوال سپاره وو او تیره شپه د سرخکانو ولسوالۍ مربوطاتو کې سیند ته لویدلی دی.

چارواکي زیاتوي چې د لادرکه شویو کسانو د میندلواو ژغورنې لپاره عملیات روان دي.

د پیښې علت سملاسي نه دی معلوم شوی. خو افغانستان کې اکثر ترافیکي پیښې د لارو د خرابوالي ، د موتر چلوونکو بې احتیاطي او د ترافیکي قوانینو نه رعایت کولو څخه رامینځ ته کیږي.

د اروپايي اتحادیې د بشري مرستو څانګه (ECHO)افغانستان کې دمیندو وضعیت بحراني او د اندیښنې وړ بولي.

دغه اداره خبرداری ورکوي چې د نجونو او ښځو په طبي زدکړو بندیز او روغتیايي خدماتو ته د ښځو دلاسرسي محدودیت وضعیت نورهم خراب کړی او د زیږون په مهال د میندو او ماشومانو ژوند له خطر سره مخ کوي.

تردې مخکې د ملګرو ملتونو دبشري مرستو د همغږۍ دفتر (اوچا) هم ویلي چې افغانستان د هغو هیوادونو څخه دی چې د میندو د مړینې کچه په کې لوړه ده او په هرو ۱۰۰ زرو ولادتونو کې ۶۰۰ میندې خپل ژوند له لاسه ورکوي.

واک ته د طالبانو له ستنیدو وروسته افغانستان کې له شپږم ټولګي پورته د نجونو او ښځو په زده کړو او تحصیلاتو بندیز لګول شوی دی.

د کورنیو او بهرنیو فشارونو سره سره د طالبانو د حکومت په دغې پالیسۍ کې د بدلون نښې نه ترسترګو کیږي.