د امریکا د وسله والو ځواکونو لوی درستیز جنرال مارک میلي وایي، افغان امنیتي ځواکونه د جګړې او د خپل هېواد د دفاع لپاره کافي وړتیاوې لري او دوی به یې ملاتړ ته دوام ورکړي.

په کابل کې د امریکا سفارت په یوه ټویټ کې د جنرال میلي دغه څرګندونې کښلي.

جنرال میلي ویلي، د ولسمشر جو بایډن او د دې هېواد د دفاع وزیر د لارښوونو له مخې به د اړتیا په صورت کې د افغانستان د امنیتي ځواکونو ملاتړ ته دوام ورکړي.

تر دې مخکې په راپورونو کې ویل شوي چې ولسمشر بایډن د طالبانو پر وړاندې جګړه کې د افغان ځواکونو د ملاتړ لپاره پر دې ډلې د امریکایي بي ۵۲ بم غورځونکونکو الوتکو حملو ته اجازه ورکړې چې د افغانستان د دفاع وزارت یوه ویاند یې هم وړمه ورځ د جوزجان د مرکز شبرغان په ګډون د افغانستان په یو شمېر نورو ولایتونو کې د طالبانو پر مورچو د بریدونو خبره تایید کړه.

په افغانستان کې د طالبانو حکومت په سیمه کې روانې جګړې او کړکیچونه د اندیښنې وړ بولي او ټینګار کوي چې ستونزې د خبرو له لارې حل شي.

د طالبانو د حکومت بهرنیو چارو وزیر د بهرنیو هیوادونو سفیرانواو دنړیوالو سازمانو له استازو سره د روژه ماتې په غونډه کې په افغانستان باندې د پاکستان بریدونه وغندل او وویل چې پاکستاني ځواکونو په ختیځو او جنوب ختیځو ولایتونو کې بمبارد کې د ښځو او کوچنیانو په شمول ولسي خلک وژلي دي.

امیرخان متقي وویل چې افغانستان د پاکستان له لورې له یو تحمیلي جنګ سره مخ دی او دافغانستان دفاعي اقداماتو کې په پوځي اهدافو تمرکز شوی دی.

په داسې حال کې چې اسلام اباد وايي چې د تحریک طالبان پاکستان کسانو په افغانستان کې پناه اخیستې او له هغه ځایه پاکستان کې دننه بریدونو تنظیموي او کوي یې متقي یو ځل بیا وویل چې د TTP ستونزه یوه پخوانۍ او د پاکستان کورنۍ مسئله ده او واک ته د طالبانو له راتګ سره نه ده رامینځ ته شوې.

امیرخان متقي د امریکا ،اسرائیلو او ایران ترمینځ جګړه د سیمې او نړۍ د امنیت لپاره ګواښ وباله اوخواشیني یې څرګنده کړه چې دغه نښتې دسیمې نورو هیوادونو ته غځیدلي اوغوښتنه یې وکړه چې ستونزې باید د خبرو له لارې حل شي.

د طالبانو د حکومت د ټرانسپورټ او هوايي چلند وزارت د هوا پیژندنې ریاست سبا سه شنبې په ۲۳ولایتونو کې د واورې، باران او تالنده بریښنا اټکل کړی دی.

په هغه خبرپاڼه کې چې هوا پیژندنې ریاست خپره کړې د کابل په ګډون په لغمان، کونړ، کاپیسا، پنجشیر، هرات، بادغیس، بدخشان او یو شمیر نورو ولایتونو کې د واورې او باران اټکل شوی دی.

که څه هم په وروستیو څو ورځو کې د افغانستان او پاکستان ترمنځ جګړه یو څه ارامه شوې، خو د ډیورند کرښې په اوږدو کې لا هم نښتې روانې دي.

د طالبانو دفاع وزارت د یکشنبې په ورځ ادعا وکړه چې د ننګرهار په لعل پوره ولسوالۍ کې يې د پاکستاني ځواکونو یوه بې پیلوټه الوتکه نسکوره کړې ده.

دفاع وزارت په دې اړه نور جزیات ورکړي نه دي او هم پاکستاني چارواکو تراوسه په دې اړه څه ویلي دي.

بل پلو، د پاکستان د اطلاعاتو او نشراتو وزیر عطالله تارړ ادعا کوي چې پاکستاني پوځیانو د جګړې له پیل راهیسې ۵۸۳ طالبان وژلي او ۷۹۵ نور يې ټپیان کړي دي.

خو طالبانو بیا ادعا کوي چې پاکستاني پوځیان ملکیان په نښه کوي.

ازادي راډیو په خپلواکه توګه دغه ادعاوې تاییدولی نشي.

بل پلو د ملګرو ملتونو د بشري مرستو د همغږۍ دفتر وړمه ورځ ویلي و،" د افغانستان په لسو ولایتونو کې د پاکستاني ځواکونو په بریدونو کې ۱۸۵ملکیان وژل شوي او په سلهاوو نور ټپیان دي".

نژدې دوه اونۍ کیږي چې د افغانستان او پاکستان ترمنځ جګړه روانه ده.

دغه جګړه د ننګرهار پر بهسودو ولسوالۍ د پاکستاني ځواکونو له هوايي بریدونو وروسته پیل شوه، هغه برید چې د یوې کورنۍ ۱۸ غړي په کې ووژل شول.

د طالبانو د حکومت سترې محکمې اعلان کړی چې د یکشنبې په ورځ، د حوت په ۱۷مه، په غور ولایت کې ۶ کسان چې ۳ ښځې هم پکې شاملې وې، د "اخلاقي فساد" په تور هر یو په ۳۹ دورو ووهل شول.

دې محکمې په یوه بله اعلامیه کې ویلي چې په کابل کې د طالبانو د حکومت د نشه يي توکو او مسکراتو د مخنیوي محکمې د پرېکړې پر بنسټ ۱۸ کسانو ته تعزیري سزا ورکړل شوې ده.

د اعلامیې له مخې، دغه کسان له ۱۰ تر ۳۹ پورې په درو وهل شوي او هم ورته له ۷ میاشتونه تر ۳ کلونو پورې د بند سزا ورکړل شوې.

په افغانستان کې د طالبانو د حکومت له لوري د تورنو کسانو جسمي سزاوې تل د بشري حقونو د سازمانونو، په ځانګړي ډول د ملګرو ملتونو، له سختو نیوکو سره مخ شوې دي.

په دې وروستیو کې د ملګرو ملتونو کارپوهانو خبرداری ورکړی چې د طالبانو د پرېکړو له مخې په عام محضر کې د جسمي سزاګانو زیاتوالی په افغانستان کې د نړیوالو بشري حقونو له قوانینو سرغړونه ده.

خو د طالبانو چارواکي وايي چې د اسلامي شریعت له مخې مجرمینو ته جسمي سزاوې ورکوي او د داډول سزاوو د تطبیق پردوام یې ټینګارکړی.

د طالبانو د حکومت د بهرنیو چارو وزارت د یکشنبې په ورځ، د کب یا حوت په ۱۷مه، پرخپل ایکسپاڼه کې په یوه بیان کې وویل چې امیرخان متقي دا موضوع د چین له ځانګړي استازي یو شیا یونګ سره په لیدنه کې مطرح کړې ده.

متقي زیاته کړې چې دوی د ستونزو سوله ییز حل ته لومړیتوب ورکوي او هڅه کوي چې شخړې پراخې نشي، خو د "خلکو او وطن د دفاع" حق د ځان لپاره خوندي ساتي.

د طالبانو د بهرنیو چارو وزارت د چین د استازي له قوله هم لیکلي چې ویلي یې دي، له پاکستان سره هم په تماس کې دي او د شخړو د کمیدو او د خبرو له لارې د ستونزو د حل غوښتنه کوي.

د طالبانو د حکومت او پاکستان ترمنځ نښتې وروسته له هغې زیاتې شوې چې پاکستان د کب یا حوت په دوهمه د شپې له خوا د پکتیکا او ننګرهار پر ځینو سیمو هوايي بریدونه وکړل.

په ځواب کې د طالبانو حکومت د ډیورنډ کرښې په اوږدو کې د پاکستان د حکومت پر سرحدي پوستو بریدونه پیل کړل چې ورپسې دغه نښتې یوې نوې مرحلې ته داخلې شوې چې تراوسه یې دوام موندلی.

وايي، د یکشنبې د حوت د ۱۷ مې نېټې شپه یې ارامه وه.

د ننګرهار د نازیانو ولسوالۍ یوه اوسېدونکي چې نه یې غوښتل نوم یې په راپور کې واخیستل شي ازادي راډيو ته وویل:

«له بېګاه راهیسي جګړه نشته، وضعیت نورمال دی، هیڅوک د جګړې طرفدار نه دي، ځکه جګړه بد مرغي راولي، موږ له دواړو خواو نه غوښتنه کوو چې ستونزې د خبرو له لارې حل کړي.»

د پکتیکا د برمل ولسوالۍ سیمه هم چې له تېرو لسو ورځو راهیسي د سختو نښتو شاهده وه یو اوسېدونکې یې اسماعیل غرمه مهال ازادي راډيو ته وویل، بیګاه او نن د حوت ۱۷مه وضعیت نورمال دی.

«بیګاه فضا ارامه وه، او نښتې نه وې، جګړه خو تباهي ده هیڅوک ګټه نه شي په کې کولای ټولو خلکو ته زیان رسوي»

د کونړ د ناړۍ ولسوالۍ یوه اوسېدونکي هم ازادي راډیو ته وویل چې تېره شپه یې د ډزو غږونه نه دي اورېدلي.

خو د خوست د علی شیرو او تریزیو ولسوالۍ یوه اوسېدونکې نورالله بیا ازادي راډيو ته وویل، د نښتو شدت د تېر په پرتله کم خو وضعیت لا هم غیر نورمال دی.

نوموړي وویل چې بیګاه نسبي ارامي وه خو د دې ولسوالۍ په ډبګي سیمه کې د پاکستاني ځواکونو یو هاوان د ملکي خلکو په کور ولګېده چې د ادعا پر بنسټ یې یې یوه ماشومه مړه او یوه میرمن ټپي شوه:

نوموړي زیاتوي، چې په دې نښتو کې ولسي وګړي ډیر زیانمن شوي دي.

په افغانستان کې د ملګرو ملتونو سیاسي استازولۍ یوناما هم په دې نښتو کې د پراخه ملکي مرګ ژوبلې راپورونه ورکړي دي.

یوناما د مارچ په ۵مه په یو راپور کې ویلي وو چې د تېرې فبرورۍ له ۲۶ مې د مارچ تر ۵ مې د دغه نښتو له امله په افغانستان کې ۵۶ ملکي وګړي وژل شوي چې لږ ترلږه ۵۵ سلنه یې ښځې او ماشومان دي او دغه راز ۱۲۹ نور ټپیان شوي دي.

په افغانستان کې د طالبانو د حکومت دفاع وزارت او د پاکستان د اطلاعاتو وزارتونه چې تر ډېره د پیل شویو نښتو په اړه وروستي معلومات ورکوي یکشنبه د حوت ۱۷مه یې د دې راپور تر خپرېدو څه نه دي خپاره کړي.

خو شنبه د حوت ۱۶مه د طالبانو حکومت مرستیال ویاند حمدالله فطرت په خپله اېکس پاڼه په یو بیان کې ویلي چې سهار وختي د ننګرهار په تورخم ښارګوټي د پاکستاني ځواکونو د هوانونو له امله د موټرو د پرزو یو لوی مارکیټ په نښه شوي جې لهه امله یې تر ۱۵۰ دوکانونه سوزېدلي او سوداګرو ته نږدې ۳ سوه میلیونه افغانۍ زیان رسېدلی دی.

په تورخم کې د موټرو د پرزو یو پلورونکي حضرت ګل هم ازادي راډيو ته وویل چې په دې پېښه کې یې پلورنځی سوځېدلی او لږ ترلږه ۵ میلیونه افغانۍ زیان ورسېدلی دی.

«شاوخوا هر دوکاندار له ۵۰ تر ۶۰ لکه افغانیو زیان لیدلی دی، او هر څه یې لمنځه تللي دي، په جنګ کې هر وخت ولسي وګړو ته تر نورو ډېر زیان رسېدلی دی، زموږ غوښتنه داده چې دا نښتې بل اخره پای ته ورسیږي.»

د ملګرو ملتونو په ګډون بیلابیلو لوریو په دې نښتو کې د ملکي مرګ ژوبلی او عامه ځایونو په نښه کول غندلي او له دواړو لوریو نه یې د دغه تاوتریخوالي د پای او د ملکي وګړو د خوندیتوب غوښتنه کړې ده.

تازه شنبه د حوت ۱۶مه د طالبانو د حکومت دفاع وزیر یعقوب مجاهد له طلوع نیوز سره په یوه ځانګړې مرکه کې ویلي د جګړې پای ته رسول په پاکستان پورې اړه لري ځکه ادعا یې کړې چې دا نښتې د هغه هیواد له لوري پیل شوي او که پاکستان خپلې حملې ودروي نو دوی به هم دفاعي بریدونه پای ته ورسوي.

خو پاکستان په وار وار ادعا کړې چې د طالبانو حکومت د دوی مخالفې وسلوالې ډلې تحریک طالبان پاکستان ( ټي، ټي، پي) ته په افغانستان کې خوندي ځایونه ورکړي او له هغه ځایه په پاکستان کې بریدونه کوي هغه ادعا چې د طالبانو حکومت په وار وار رد کړې او د پاکستان ناامني یې د هغه هیواد کورنۍ مسله بللې ده.

په افغانستان کې د طالبانو د حکومت او پاکستان ترمنځ دا تاوتریخوالی او نښتې وروسته له هغې پیل شوې چې پاکستان د حوت د دوهمې نېټې په شپه پکتیکا او ننګرهار کې په یو شمېر سیمو کې ملکي وګړي په نښه کړل، که څه هم د پاکستان حکومت ادعا کړې وه چې په دې هوايي حملو کې یې د تحریک طالبان پاکستان او د داعش خراسان څانګړي اړوند اووه مرکزونه په نښه کړي او ۷۰ تنه یې وژلي دي، خو په افغانستان کې د ملګرو ملتونو سیاسي استازولۍ یا یوناما هغه مهال ویلي وو چې د لومړنیو معلوماتو پر بنسټ په دې حمله کې ۱۳ ولسي وګړي وژل شوي او ۷ نور ټپیان شوي دي.

د افغانستان پخواني ولسمشر حامد کرزي یو ځل بیا د نجونو لپاره د ښوونځیو او پوهنتونونو د بیا پرانستلو غوښتنه کړې ده.

د ښځو د نړیوالې ورځې په مناسبت په یوه پیغام کې ښاغلي کرزي همداراز د ښځو د کار او ټولنیزو فعالیتونو په بیا پیل ټینګار کړی.

پخواني ولسمشر د افغانستان د سولې او پرمختګ په هڅو کې د افغان مېرمنو تاریخي هڅې او مبارزې ستایلي.

طالبانو د ۲۰۲۱ کال په اګست کې له واکمنېدو وروسته افغان نجونې له شپږم ټولګي پورته له زده کړو محرومې کړي.

طالبانو په افغانستان کې په ډیری دولتي دفترونو، د ملګرو ملتونو دفترونو او کورنیو او بهرنیو نادولتي موسسو کې د ښځو د کار کولو مخه هم نیولې ده.

ملګرو ملتونو ویلي لږ تر لږه ۲ میلیون او ۲ لکه نجونې له شپږم ټولګي پورته له زده کړو پاتې دي او که تر ۲۰۳۰ وضعه همداسې دوام وکړي دا شمېر له ۴ میلیونو نجونو اوړي.

د طالبانو دفاع وزیر محمد یعقوب مجاهد خبرداری ورکړی: "که کابل هدف ګرځول کېږي نو اسلام اباد به هم ویشتل کېږي."

له پاکستاني ځواکونو سره د طالبانو د نښتو په لړ کې مجاهد دا خبره له طلوع ټلویزیون سره په یوه مرکه کې کړې چې د شنبې په شپه خپره شوه.

«که کابل نا امنه کېږي. اسلام اباد به نا امنه وي. که کابل ویشتل کېږي. اسلام اباد به ویشتل کېږي. دوی دې دا فکر نه کوي چې کابل کې موږ خلک شهیدانوو او خلک به ویروو او د کابل امنیت به خرابوو او دی به په اسلام اباد کې کرار ناست وي.»

پاکستان لا د ملا یعقوب د دغو خبرو په اړه څه نه دي ویلي خو مخکې یې ګواښ کړی چې د افغانستان په هره سیمه کې که وغواړي د دوی په خبره هغه وسله وال هدف ګرځوي چې پاکستان کې بریدونه کوي.

شنبه لسمه پرلپسې ورځ وه چې د طالبانو ځواکونو او پاکستاني پوځیانو نښتې وکړې.

پاکستان په دې لړ کې په پلازمینې کابل او څو نورو ښارونو هوايي بریدونه هم کړي چې د راپورونو له مخې ملکیانو ته پکې مرګژوبله اوښتې.

ملګري ملتونه وايي، له ایرانه په راتلونکو میاشتو کې د ستنېدونکو افغانانو ملاتړ ته د چمتوالي په حال کې دي.

ملګرو ملتونو تېره شپه پر خپله ایکس پاڼه دغه اعلان کړی دی او ویلې یې دي چې سیمه ییزو زیاتیدونکو شخړو ته په پام، داسې چمتوالی نیسي.

دوی لیکلي چې د دغه وضعیت په اړه به په افغانستان کې د ملګرو ملتونو سیاسي استازولۍ د دوشنبې په ورځ د ملګرو ملتونو امنیت شورا ته معلومات ورکړي.

ملګرو ملتونو ویلي، د کډوالۍ نړیوال سازمان ( ای.او.ایم) او د ملګرو ملتونو د کډوالو عالي کمشنري ټیمونه به د ایران او افغانستان ترمنځ دروازو ته ځانونه ورسوي.

په ایران کې جګړې هلته د میشتو افغانانو ژوند هم تریخ کړی او یوشمېر یې افغانستان ته په تلو بریالي شوي دي.

پاکستاني رسنیو پرون (جمعه) راپور ورکړ چې د دې هېواد پولیسو په کراچۍ ښار کې تر ۲۵۰ ډېر هغه افغان وګړي نیولي چې د اوسېدو قانوني اسناد یې نه لرل.

د راپورونو له مخې، پولیسو دا کسان د کراچۍ په بېلابېلو سیمو لکه ختیځې ناحیې، جنوبي ناحیې او د ښار په مرکزي برخو کې نیولي دي.

پاکستاني چارواکو ویلي چې نیول شوي افغانان به د قانوني مراحلو تر بشپړېدو وروسته د افغان کډوالو ځانګړو کمپونو ته ولېږدول شي.

په وروستیو میاشتو کې د پاکستان په بېلابېلو ښارونو کې د بې اسناده افغان کډوالو د نیولو او ایستلو لړۍ زیاته شوې ده.

په همدې منځ کې په خیبرپښتونخوا کې د افغان کډوالو د نیونې په اوج کې دوې ورځې وړاندې امر وشو چې تر بلې خبرتیا پورې دې د افغان کډوالو نیونې ودرول شي.