د ارمنستان د بهرنیو چارو وزیر، ارا ایوازیان، پرون پنجشنبه (د غبرګولي ۶مه) په داسې حال کې استعفی وکړه چې د دندې یې شپږ میاشتې کېدې.

بل خوا د ارمنستان او اذربایجان ترمنځ د سرحدي کړکېچ په اړه اندېښنې په زیاتېدو دي.

ایوازیان د خپلې استعفی دلیل نه دی روښانه کړی، خو د ارمنستان د بهرنیو چارو وزارت ویاندې وانا ناګدالیان دا خبر تایید کړی او د ازادې اروپا/ ازادۍ راډیو ته یې ویلي، د استعفی د موضوع اړه د اوس لپاره تبصره نه شي کولی.

داسې ښکاري چې ایوازیان د ارمنستان د امنیتي شورا تر یوې بېړنۍ غونډې وروسته خپله استعفی وړاندې کړې ده.

په هغه غونډه کې د ارمنستان او اذربایجان ترمنځ د سرحدي کړکېچ پر زیاتېدو بحث وشو.

د امريکا ولسمشر د ناټو د مشرانو دغونډې په پای کې د ايران پر وړاندې د خپلې تګلارې دفاع وکړه او ويې ويل چې امکان لري د ايران نوي مشران هم ووژل شي.

ډونالډ ټرمپ د چهارشنبې په ورځ، د چنګاښ په ۱۷مه، په انقره کې په يوه خبري غونډه کې د ايران د مشرانو په اړه وويل: «هغوی مشران لرل، خو نور نشته. اوس نوي مشران لري، او کېدای شي هغوی هم له منځه ولاړ شي.»

ټرمپ زياته کړه چې امکان لري خپله هم ځکه د بريد هدف شي چې په وينایې ، دی د ايران «لومړی هدف» دی.

د ايران پخوانی مشر ايت‌الله علي خامنه‌ ای او د دغه هېواد يو شمېر لوړپوړي پوځي او ملکي چارواکي څلور میاشتې مخکې په ایران باندې د امریکا او اسرائیل د ګډو بریدونو پیل کې ووژل شول.

ولسمشرټرمپ د امریکا او ایران ترمنځ د جګړې د بيا پيلېدو د احتمال په اړه وويل چې هر ډول پېښه ښايي ژر پای ته ورسېږي، او د امريکا موخه دا نه ده چې اوږدمهاله جګړې ته ننوځي.

دا څرګندونې وروسته له هغې وشوې چې د امريکا پوځ، هرمز تنګي کې پر بېړيو د ايران پورې د منسوبو بريدونو په غبرګون کې، د ايران په سوېل کې ځينې هدفونه په نښه کړل.

بلخوا، د ايران پوځ د چهارشنبې په ورځ اعلان وکړ چې د امريکا د تېرې شپې په بريدونو کې يې د درېيو پوځي اډو اته سرتېري وژل شوي دي.

د ايران د پوځ د عامه اړيکو د اعلاميې له مخې، چې د دغه هېواد رسنيو هم خپره کړې، ياد سرتېري په بندرعباس او بوشهر کې «د دښمن د توغنديزو بريدونو له امله» وژل شوي دي.

د ناټو د غړو هیوادونو مشرانو د چهارشنبې په ورځ په انقره کې د خپلې دوه ورځنۍ غونډې د پای په ګډه اعلامیه کې ژمنه وکړه چې روان میلادي ۲۰۲۶ کال کې د شاوخوا ۸۲ ملیارډ ډالرو په بیه پوځي تجهیزات ، امنیتي مرستې او پوځي روزنه اوکراین ته ورکوي او له کیف څخه یې په خپل ملاتړ ټینګار وکړ.

اعلامیه کې روسیه د اروپا او د یورو- اتلانتیک سیمې د امنیت لپاره اوږدمهالی ګواښ بلل شوی دی.

د ناټو غړو هیوادونو دغه راز د دفاعي پانګونې په زیاتوالي ، د پوځي همکاریو او نوي تخنیک پر پراختیا او د دفاعي وړتیاوو په ځواکمنیتا هم ټینګار کړی دی.

په عین حال کې روسیې په انقره کې دناټو د غونډې په مهال د چهارشنبې په سهار په اوکراین نوي بریدونه وکړل چې نتیجه کې یې لږترلږه ۷ کسه ووژل شول.

اوکراین هم ځوابي بریدونه وکړل.

رپوټونه وايي روسیې تیره اونۍ تقریبا هره ورځ د اوکراین په بیلابیلو سیمو د توغوندیو او ډرون بریدونه کړي چې په نتیجه کې یې تراوسه څه دپاسه ۵۰ کسه وژل شوي دي.

د پاکستان پوځ وایي چې په بلوچستان کې په وروستیو څلورو ورځو کې په دریو وسله والو بریدونو کې د وژل شویو کسانو شمیر۴۲ ته رسیدلی. په وژل شویو کې ملکي وګړي او امنیتي کسان شامل دي.

د پوځ ویاند احمد شریف چوهدري په یوه تلویزیوني وینا کې وویل، په وژل شویو کې څلور ملکي وګړي او نور پولیس او سرتېري دي. تردې مخکې چارواکو د سې شنبې په ورځ د امنیتي ځواکونو د نهو غړیو وژل کیدل تایید کړي و.

نوموړي همدارنګه وویل چې په دغو بریدونو کې ۵۴ وسله ‌وال وژل شوي او یادونه یې وکړه چې پوځي عملیات به دوام وکړي.

د بلوچستان چارواکو د سې شنبې په ورځ وویل چې وسله ‌والو د منګي بند پروژې د ساتنې پر پوستې برید کړی چې په پایله کې یې نهه پولیس وژل شوي او یو شمېر نور ورک دي.

وروستی تاوتریخوالی په پاکستان کې په سرحدي سیمو کې د مخ پر زیاتېدونکو هغو وسله ‌والو بریدونو د لړۍ یوه برخه ده چې اسلام‌اباد وايي چې دا بریدونه له افغانستانه تنظیمېږي، خو په کابل کې چارواکو په وار وار دا ادعا رد کړې ده.

وروسته له هغې چې د امریکا ولسمشر ډونالډ ټرمپ وویل له ایران سره شوې هوکړه پای ته رسېدلې، په نړیوالو بازارونو کې د تېلو بیې څه باندې ۵ سلنه لوړې شوې.

د برېنټ اومه تېلو بیه ۵،۳ سلنه لوړه شوه او د هر بیرل بیه یې ۷۸ ډالرو ته ورسېده، په داسې حال کې چې د لوېدیځ ټکزاس د اومه تېلو بیه ۵،۴ سلنه لوړه شوه او د هر بیرل بیه یې له ۷۴ ډالرو واوښته.

متحده ایالاتو وروسته له هغې په ایران کې څه باندې اتیا هدفونه په نښه کړل چې ایران د جولای په ۵مه او ۶مه په هرمزتنګي کې څو پرڅو کشتیو بریدونه وکړل.

پاکستان د چهارشنبې په ورځ د یوې بوینګ باروړونکې الوتکې د موندلو لټون پیل کړ، چې د د دې هېواد د جنوبي ساحل په اوږدو کې ورکه شوې وه. د پاکستان صدراعظم شهباز شریف وویل چې دغه الوتکه، چې پنځه کسان پکې سپاره وو، د عربوپه سمندرګي کې لوېدلې ده.

د پاکستان د هوايي چلند چارواکو ویلي چې د هوايي ترافیکو د کنټرول له مرکز سره د دې الوتکې اړیکه د سې شنبې په شپه پرې شوه. دغې الوتکې چې د متحده عربي اماراتو له شارجې ښار څخه د پاکستان کراچۍ ښار ته روانه وه، له دې مخکې خبرورکړی ورکړی و چې د لارښود یا نویګېشن په سیسټم کې یې ستونزه پیدا شوې ده.

د صدراعظم په دفتره په خپره شوې خبرپاڼه کې شریف د الوتکې د عملې له کورنیو سره د خواخوږي څرګندولو ترڅنګ ټولو اړوندو ادارو لارښوونه کړې چې د لټون او ژغورني عملیات نورهم ګړندي کړي او ټولو امکاناتو څخه کارواخلي.

د امریکا ولسمشر ډونالډ ټرمپ وایي، له ایران سره د شخړې د پای ته رسولو لپاره لاسلیک شوی تفاهم ‌لیک "نور پای ته رسېدلی" او زیاته یې کړه چې نه غواړي له تهران سره خبرې پرمخ یوسي.

ټرمپ د ترکیې په پلازمېنه انقره کې د چهارشنبې په ورځ د ناټو د سرمشریزې له پیلیدو مخکې وویل: "زما لپاره، فکرکوم چې دا (هوکړه) پای ته رسېدلې. زه نه غواړم له دوی سره معامله وکړم."

ټرمپ چې د ناټو سرمنشي مارک روټه یې په خوا کې و، وویل: "هغوی بې ‌ارزښته دي. دوی ناروغ خلک دي. دوی د ناروغو کسانو له خوا رهبري کېږي." نوموړي زیاته کړه: "زما له نظره، له دوی سره معامله کول یوازې د وخت ضایع کول دي." خو هغه داهم وویل چې دا د امریکا مذاکره کونکو ته پریږدي چې له ایران سره د سولې خبرې دوام ومومي کنه. نوموړی په دغو څرګندونو سره چې سخت دریځ یې خپل کړی، بیا هم د خبرو اترو لپاره دروازه پرانیستې پرېږدي.

د واشنګټن او تهران ترمنځ د لنډمهاله اوربند هوکړه چې د پاکستان په منځګړیتوب لاسلیک شوې، د دایمي هوکړې په اړه د خبرو لپاره ۶۰ ورځنۍ مهلت برابروي. خو په قطر کې غیرمستقیمې خبرې تېره اوونۍ له کوم پرمختګ پرته پای ته ورسېدې او د امریکا پوځ د سې شنبې په شپه پر ایران د بریدونو نوې څپه پیل کړه.

د امریکا حکومت د سې شنبې په ورځ وویل چې هغه جوازیې هم لغوه کړ چې ایران ته یې اجازه ورکوله د تیلو پلور ته دوام ورکړي. دا وروسته له هغې چې په هرمز په تنګي کې ایران په درې تېل وړونکو کشتیو برید وکړ.

د ایران سپاه پاسدران انقلاب ځواک وایي چې د امریکا د وروستیو پوځي بریدونو په غبرګون کې یې په بحرین او کویټ کې د امریکا پوځي اډې په نښه کړې دي.

په دواړو هېوادونو کې د هوايي بریدونو د خطر زنګونه وهل شوي. کویټ وویل چې د هوايي مدافعې سیسټمونه یې د دښمنو توغندیو او بې ‌پیلوټه الوتکو د ګواښونو پر وړاندې فعال شوي. د بحرین د کورنیو چارو وزارت له خلکو وغوښتل چې د خبرداري زنګونو له فعالېدو وروسته خوندي ځایونو ته لاړ شي.

ایران په سیمه کې پرامریکایي هدفونو بریدونه وروسته له هغې کوي چې متحده ایالاتو تیره شپه پرایران نوي بریدونه وکړل او د تیلو پلور ته ورکړل شوی معافیت یې لغوه کړ. دا اقدام وروسته له هغه وشو چې واشنګټن تهران تورن کړ چې په هرمز په تنګي کې یې پر سوداګریزو کشتیو بریدونه کړي دي.

د ډنمارک صدراعظمې مېټې فریدریکسن د ګرینلنډ ټاپو په اړه د امریکا د ولسمشر ډونالډ ټرمپ د وروستیو څرګندونو په اړه یوځل بیا پرخپل کلک دریځ ټینګار وکړاو ویې ویل چې دا ټاپو د پلور لپاره ندی.

ولسمشرټرمپ د سې شنبې په ورځ په انقره کې بیا ټینګار وکړ چې ګرینلنډ "باید د متحده ایالاتو تر کنټرول لاندې وي، نه د ډنمارک"، او ویې ویل چې دغه پراخه قطبي سیمه د چین او روسیې د بېړیو له خوا محاصره ده.

د ډنمارک صدراعظمې چې د ناتو په سرمشریزه کې د ګډون لپاره انقرې ته تللې، ټینګار وکړ چې دا په یخ پوښل شوی ټاپو، چې د ډنمارک د سلطنت له خوا اداره کېږي، "د پلور لپاره نه دی."

هغې زیاته کړه: "موږ هیله لرو چې ټول، د ټولو متحدینو په ګډون، د ګرینلنډ د خلکو د خپل برخلیک د ټاکلو حق ته درناوی وکړي. موږ یو خپلواک هېواد یو او اړتیا ده چې هرڅوک زموږ ځمکنۍ بشپړتیا او حاکمیت ته درناوی وکړي."

د فبرورۍ په میاشت کې، ډنمارک او متحده ایالاتو د یوه احتمالي راتلونکي تړون په اړه خبرې پیل کړې، چې موخه یې په شمالي قطب کې د امنیت ډاډمن کول دي؛ دا کار به د متحده ایالاتو او د قطبي متحدینو له خوا د ګډو اقداماتو له لارې ترسره کېږي. خوله دې سره سره متحدینو په ګرینلنډ کې خپل حضور زیات کړی دی.

د پاکستان د هوايي چلند چارواکو ویلي چې د یوې پاکستانۍ بوینګ ۷۳۷ بار وړونکې الوتکې، چې پنځه کسیزه عمله یې لرله، د سې شنبې په شپه د هوايي ترافیکو د کنټرول له مرکز سره اړیکه پرې شوه. د رویترز د راپورله مځې دغې الوتکې چې د پاکستان کراچۍ ښار ته روانه وه، له دې مخکې راپور ورکړی و چې د مسیریابۍ یا نویګېشن په سیسټم کې یې ستونزه پیدا شوې ده.

د الوتنې لومړنیو معلوماتو له مخې، د K2 Airways شرکت اړوند دغه ۲۷ کلنه بدله شوې بار وړونکې الوتکه چې د متحده عربي اماراتو له شارجې څخه د کراچۍ پرلور روانه وه، ښايي د دې ښار جنوب لوېدیځ لوري ته په سمندر کې لوېدلې وي. د الوتنو د څارنې د خدمتونو ادارې Flightradar24 د معلوماتو له مخې، دغې الوتکې تر وروستي چټک ښکته کېدو مخکې په لوړه ارتفاع کې څو ناڅاپي بدلونونه کړي وو.

که په دې پیښه کې د مرګ ‌ژوبلې راپورونه تایید شي، نو دا به له ۲۰۲۰ کال راهیسې په پاکستان کې د الوتکې د لویدو وروستۍ خونړۍ پیښه وي. په ۲۰۲۰ کال کې د پاکستان د نړیوال هوايي شرکت (PIA) یوه ایربس A320 الوتکه د کراچۍ هوايي ډګر ځغاست ‌لیکې ته تر رسېدو مخکې ولوېده، چې ۹۷ کسان پکې مړه شول.

د فرانسې ولسمشر اېمانوېل مکرون د سې شنبې په ورځ خبرداری ورکړ چې سوریه باید د بې ‌ثباتۍ ښکارنه شي. نوموړي دغه څرګندونې د سوریې له پلازمیني دمشق څخه د رسمي کتنې په ترڅ کې وروسته له هغې وکړي چې په دې ښارکې د هغه هوټل په مخکې چې ده پکې شپه تیره کړې وه، دوه بمي چاودنې وشوې.

دغو غبرګو چاودنو سوریې ته له ۲۰۲۴ کال راهیسې چې احمد الشرع د ولسمشرپه توګه ټاکل شوی، د اروپایي ټولنې د یوه غړي هیواد د لومړني ولسمشر رسمي سفر ترسیوری لاندې راوست.

دا په داسې حال کې چې ولسمشر احمد الشرع هڅه کوي له څه باندې یوې لسیزې جګړو وروسته په نړیوال ډګر کې د سوریې انځور بېرته ورغوي.

دواړو مشرانو ژمنه وکړه چې اقتصادي او ډیپلوماتیکې اړیکې به لا پیاوړې کړي او په دواړو هېوادونو کې به نوي سفیران وټاکل شي.

مکرون په یوه ګډه خبري غونډه کې وویل، موږ باید "اجازه ور نه کړو چې دا ډول بریدونه مو بې ‌ثباته کړي." نوموړي یو ځل بیا له دمشق سره د پاریس پر ملاتړ ټینګار وکړ.

د سوریې ولسمشر احمد الشرع د مکرون "زړورتیا" وستایله چې له دغو چاودونو سره سره یې خپل سفرته دوام ورکړ.