د لغمان چارواکي وايي چې افغان امنیتي ځواکونو د لغمان پر زندان د طالبانو برید په شا تمبولی دی.

د لغمان د امنیتي وضعیت په اړه اندېښنې وروسته له هغه زیاتې شوې چې تېره شپه طالبانو پر مرکز مهترلام او د دې ولایت پر نورو سیمو حملې پیل کړې.

په همدې حال کې د وسله‌وال پوځ د لوی درستیز او سرپرست دفاع وزیر په مشرۍ یو پلاوی د امنیتي وضعیت د څېړنې لپاره لغمان ته تللی.

د لغمان امنیه قوماندان لطف‌الله کامران د ده په خپله وینا د جګړې له ډګر څخه ازادي راډیو ته وویل چې د لغمان امنیت ډاډمن دی.

ښاغلی کامران وايي چې په دې جګړه کې طالبانو ته درانه تلفات اوښتي دي.

له دې مخکې د لغمان والي رحمت‌الله یارمل ویلي و چې د دې ولایت د ملي امنیت د اوپراتیفي مرستیال او څو نورو چارواکو په ګډون‌یې شاوخوا ۱۰۰ تنه پوځي منسوبین د وظیفوي غفلت له کبله تحقیقاتو ته کېنولي دي.

افغانستان کې د طالبانو د حکومت بهرنیو چارو وزارت وايي کابل به د سه شنبې په ورځ دیوې سیمه ایزې غونډې کوربه وي چې په کې د منځنۍ اسیا او اذربایجان د ستراتیژیکو څیړنو د مراکزو یو شمیر چارواکي او سیاستوال ګډون کوي.

داخلي رسنیو او له دې جمله د طالبانو ترکنټرول لاندې ملي ټلویزیون د کورنیو چارو وزارت په حواله رپوټ ورکړی دی چې په غونډه کې د سیمه ایز اتصال، ثبات، سوداګري ، انرژۍ ، ترانزیت ، پانګونې او د اقتصادي همکاریو په هکله خبرې کیږي.

ویل کیږي چې د افغانستان ترڅنک د ازبکستان، ترکمنستان، قزاقستان، قرغیزستان،تاجکستان اواذربایجان د ستراتیژیکومطالعاتو د مراکزو څیړونکي او سیاستوال په غونډه کې ګډون کوي.

کابل کې هغه تورن کس چې په لنډ کروزر موټر یې درې نجونې وهلي او ټپیانې کړې وې نیول شوی دی.

افغانستان کې د طالبانو د حکومت د کورنیو چارو وزارت ویاند خالد زدران د دوشبنې په ورځ په خپله ایکسپاڼه ولیکل چې پیښه ترتحقیق لاندې ده.

د کورنیو چارو وزارت ویاند نه دي ویلي چې دغه پیښه کله شوې ده.

خو د پیښې ویډیو تیره اونۍ په خواله رسنیو کې د ډیرو کسانو پام ځانته راواړوه.

په دغې ویډیو کې چې ظاهرا د امنیتي کامرو له خوا اخیستل شوې لنډکروزر موټر په ډیر سرعت دیوې ډلې نجونو لور ته چې په سړک روانې وي ورځې او هغوی لاندې کوي.

د افغانستان لپاره د خوړو د نړیوال پروګرام، ډبلیو ایف پي مشر وایي چې له افغانستان سره د نړیوالو مرستو کمیدو ترټولو زیات پرښځو ویجاوړونکی اغیزکړی دی. جان علییف له بي بي سره په مرکه کې چې د دوشنبې په ورځ د غبرګولي په ۲۵ د دې پروګرام په ایکسپاڼه کې خپره شوې وویل: "مرستندویان له افغانستان څخه وتلي او اغېز یې په حقیقت کې پر ښځو او ماشومانو ډېر شوی، او دا ډېره ویجاړوونکې ده ځکه چې په ۲۰۲۱ کال کې نړۍ له افغان ښځو سره د نه ماتېدونکې پیوستون ژمنه وکړه، او نن په ۲۰۲۶ کال کې هماغه ښځې پوښتنه کوي چې هغه پیوستون اوس چیرته دی؟”

د علییف په خبره په بې وزلو کورنیو کې اکثره ښځې د خپل ځان په نسبت خپلو ماشومانو ته لومړیتوب ورکوي چې خواړه ورکړي او همداعلت دی چې د ماشومانو ترڅنګ په ښځو کې هم خوارځواکي زیاته شوې.

په عین حال کې د ملګروملتونو د بشري مرستو د همغږۍ ادارې، اوچا ویلي چې افغانستان د خوړو له یوه بحران سره مخ دی او په دې هیواد کې روان ۲۰۲۶ کال ۳،۷ ماشومان له شدیدې خوارځواکۍ سره مخامخ دي.

د طالبانو د اقتصاد وزارت روان کال له افغانستان سره د پراختیایي پروژو په برخه کې د جاپان د ۳۵ ملیون ډالرو د مرستې خبرورکوي. په هغه بیان کې چې د یکشنبې په ورځ د دې وزات په ایکسپاڼه کې خپورشوی، ویل شوي چې دا خبره په افغانستان کې د جاپان سفیر کینیچي ماساموتو د اقتصاد له وزیر قاري دین محمد حنیف سره په کتنه کې وکړه.

د بیان له مخې د چاپان سفیر ویلي چې هیواد به یې د اقلیمي بدلونونو پر وړاندې د مبارزې، د کوچنیو بندونو جوړولو، د اوبو د مدیریت او د کابل ښار د څښاک اوبو د کمښت د ستونزې د حل لپاره د ۹،۳ میلیون ډالره مالي مرسته هم وکړي.

د جاپان د سفیر په خبره له کله چې طالبان په افغانستان کې واک ته رسیدلي هیواد یې د افغانستان له خلکو سره د ۵۶۰ ملیون ډالرو په ارزښت بشري مرستې کړې دي.

د افغانستان د کډوالو لوی کمېسیون ویلي، پاکستان د شنبې په ورځ ۲۸۶۹ افغان کډوال د تورخم او سپین بولدک له لارو افغانستان ته ستانه کړي دي. همداراز ایران په همدې ورځ ۱۴۰ افغان کډوال د اسلام‌کلا او ورېښم پُل له سرحدي لارو بېرته هېواد ته را استولي دي.

د راپورونو له مخې، پاکستان د بې اسنادو افغانانو د ایستلو کمپاین ته دوام ورکوي، سره له دې چې بشري بنسټونه او د کډوالو د حقونو ملاتړي پرې اندېښنه ښيي. نړیوالې مرستندویې ادارې خبرداری ورکوي چې افغانستان د بېوزلۍ، بېکارۍ او د بشري مرستو د کمښت له امله د راستنېدونکو د لوی شمېر د جذب توان نه لري.

د پاکستاني چارواکو په وینا، د ۲۰۲۳ کال د سپټمبر راهیسې تر اوسه له ۱.۱۷۷ میلیونو ډېر افغان کډوال له دغه هېواده افغانستان ته ستانه شوي دي. د بشري حقونو سازمانونه خبرداری ورکوي چې ګڼ شمېر راستنېدونکي، په ځانګړي ډول ښځې، ماشومان، خبریالان او پخواني دولتي کارکوونکي، له جدي امنیتي او اقتصادي ستونزو سره مخامخ کېدای شي.

په نیمروز ولایت کې د طالبانو ګمرکي چارواکي وايي چې له پاکستان څخه دغه ولایت ته یې د دوه ټنه درملو د قاچاق کېدو مخه یې نیولې ده.

د افغانستان او پاکستان ترمنځ سوداګري راکړه ورکړه له تېر کال راهیسي په ټپه درېدلې او د طالبانو د ريیس الوزرا اقتصادي مرستیال ویلي چې له پاکستان څخه به نور د درملو واردولو ته اجازه نه ورکول کېږي.

د طالبانو د نیمروز د فرعي ګمرکاتو رئیس ملا عبدالغفار محمود پرون (یکشنبه) کورنیو رسنیو ته وویل چې څه باندې ۲ ټنه درمل، چې په دووتویوتا موټرو کې له پاکستانه افغانستان ته وړل کېدل، د ګمرکي مسوولانو له لوري کشف او ضبط شول.

نوموړي زیاته کړې، چی په دې تړاو څوک نه دي نیول شوي.

تر دې وړاندې هم په نیمروز او هلمند ولایتونو کې په ځلونو له پاکستانه د درملو د قاچاق د مخنیوي خبرونه ورکړل شوي دي.

د ملګرو ملتونو د بشري چارو د همغږۍ دفتر (اوچا) ویلي چې سوېډن د افغانستان بشري صندوق ته ۲۸ میلیونه سوېډني کرونه، چې له نژدې ۲.۹۹ میلیونه امریکایي ډالرو سره برابرېږي، مرسته کړې ده.

اوچا د یکشنبې په ورځ (د غبرګولي ۲۴مه) په اېکسپاڼه کې د دې مالي مرستې هرکلی کړی او ویلي یې دي چې دغه ملاتړ به بشري مرستندویو بنسټونو ته دا توان ورکړي چې په ټول افغانستان کې بېړنیو اړتیاوو ته په چټکۍ ځواب ووایي.

د یادې ادارې په وینا، د سوېډن نوې مرسته به د هغو بشري شریکانو وړتیا پیاوړې کړي چې د بحرانونو په لومړۍ کرښه کې فعالیت کوي، څو د ناڅاپي بېړنیو حالاتو چاره وکړي او اړمنو خلکو ته سمدستي مرستې ورسوي.

دا مرسته په داسې حال کې اعلان شوې چې افغانستان لا هم له سترو بشري بحرانونو سره مخ دی او میلیونونه وګړي بشري مرستو ته اړتیا لري.

د ملګرو ملتونو امنیت شورا دوشنبه د جون ۱۵مه د یوناما د ماموریت په تړاو غونډه دایروي.

په افغانستان کې د ملګرو ملتونو د مرستندویه ماموریت یا یوناما د کار موده د مارچ له ۱۷مې د جون تر ۱۷مې غځول شوې وه.

تمه کېږي چې د امنیت شورا په غونډه کې د یوناما د ماموریت د غځېدو په اړه پریکړه وشي.

د امنیت شورا په یاده غونډه کې به د یوناما مرستیاله جورجیت ګانیون د افغانستان په تړاو د راپور موندنې هم شریکې کړي.

د پاکستان صدراعظم شهبازشریف د ډیورنډ کرښې په اوږدو کې د اغزن تار او تاسیساتو د جوړولو ننګه وکړه او د پاکستان د امنیت لپاره یې مهم وباله.

هغه پرون د پاکستان پارلمان ته په وینا کې وویل چې که په دې کار د یو کس ژوند هم ژغورل کېږي نو د میلیاردونو روپيو لګښت د توجیه وړ دی.

د ډیورنډ کرښې په اوږدو کې پاکستان تر ډېره د اغزن تار د لګولو او نورو تاسیساتو کارونه بشپړ کړي.

د طالبانو د پوځیانو او د پاکستاني پوله ساتو تر منځ په نښتو کې په یو شمېر سیمو کې دا اغزن سیمونه د طالب ځواکونو له خوا ټول شوي.

د پاکستان صدراعظم شهبازشریف که څه هم د افغانستان نوم وانخیست خو د پاکستان په اکثرو نا امنیو کې یې هغه وسله والې ډلې ښکېلې وبللې چې د ده په خبره له بهره تمویل او رهبري کېږي.

پاکستان تور لګوي چې ټي ټي پي او نورې وسله والې ډلې په افغانستان کې امن پټنځایونه لري او له افغان خاورې پر پاکستان بریدونه پلان او ترسره کوي.

دا ادعاوې طالبانو په کلکه رد کړي.

په پنجشیرکې د طالبانو چارواکي په دې ولایت کې د څو نویو قیمتي ډبرو له کانونو د استخراج د چارو د پیلیدو خبرورکوي.

د طالبانو ترکنټرول لاندې باخترخبري آژآنس د راپورله مځې د پنجشېر د والي ویاند سیف ‌الدین لټون ویلي، چې د عنابې ولسوالۍ د شوفې په سیمه کې د ګرین ګارنټ لس معدني ساحې د انجینرۍ او تخنیکي ټیمونو له لوري تثبیت شوې او د استخراج چارې یې پیل شوې دي. د هغه په خبره تر دې وړاندې د دې ولسوالۍ په بېلابېلو سیمو کې د بېروج ډبرو د استخراج چارې هم پیل شوې وې، چې دا مهال په پنځو فعالو ساحو کې روانې دي.
پنجشېر د افغانستان له هغو ولایتونو څخه دی چې د زمردو په ګډون د بېلابېلو قیمتي ډبرو بډایه کانونه لري خود کارپوهانو په وینا د استخراج چارې یې ترډیره غیرمعیاري دي.