د افغانستان د کرنې، اوبو لګولو او مالدارۍ وزارت وايي چې د ٣٤٤ میلیونه افغانیو په ارزښت یې کرنیز پورونه منظور کړي دي.

د دغه وزارت ویاند اکبر رستمي نن پنجشنبه (د غويي ۱۶مه) ازادي راډيو ته وویل، دغه پورونه په څلورو برخو کې ورکول کېږي.

په دې پورونو د افغانستان په بېلابېلو سیمو کې کوپراتیفونو، د وریجو د پروسس یوه فابریکه، د اوړو د جوړولو یوه فابریکه او دغه شان د کارتن جوړولو یوه فابریکې جوړیږي.

ښاغلی رستمي وايي چې دا پورونه د کرنې د پراختیا صندوق له خوا چې یو مالي دولتي غیر بانکي بنسټ دی او د یاد وزارت تر چتر لاندې فعالیت کوي، ورکول کېږي.

د کرنې وزارت د معلوماتو له مخې یاد صندوق د خپل تاسیس له پیله تر دې دمه ۱۳ میلیارډه افغانۍ په مستقیم او غیر مستقیم ډول بزګرانو ته په بېلابېلو برخو کې پورونه ورکړي دي.

امریکا د ناقانونه کډوالو د ایستلو د پالیسۍ په لړ کې د ایران، افغانستان او یو شمېر نورو هېوادونو اتباع د مرکزي افریقا جمهوریت ته لېږلي دي.

د راپورونو له مخې، د امریکا د کډوالۍ او ګمرک ادارې (ICE) یوه چارټر الوتکه د پنجشنبې په شپه له لوېزیانا ایالت څخه والوته او په غانا کې له لنډې دمې وروسته د جمعې په شپه د مرکزي افریقا جمهوریت پلازمېنې بانګي ته ورسېده.

د الوتکې د مسافرو کره شمېر نه دی اعلان شوی، خو لږ تر لږه دوه ایراني مېرمنې هم پکې شاملې وې، چې د امریکا د کډوالۍ محکمې له خوا یې د موقتي استوګنې اجازه او د نه ایستلو حکم ترلاسه کړی و.

د بشري حقونو وکیلانو ویلي چې له دغو مېرمنو څخه یوه مسیحي مذهب ته اوښتې او بله سیاسي او ټولنیزه فعاله ده. د هغوی وکیلان وایي که ایران ته بېرته ولېږدول شي، د شکنجې یا حتی اعدام له خطر سره مخامخ کېدای شي.

د دغو کسانو د ایستلو په اړه پوښتنې او اندېښنې هغه مهال زیاتې شوې چې د امریکا حکومت ایران «ترهګر رژیم» بولي او ورسره په سخت کړکېچ کې دی.

مرکزي افریقا جمهوریت له جدي اقتصادي او امنیتي ستونزو سره لاس و ګرېوان دی، او هغه کسان چې هلته لېږدول شوي، د خپلې نامعلومې راتلونکي په اړه سختې اندېښنې لري.

له دې سره په یو وخت د امریکا د تابعیت او کډوالۍ خدماتو ادارې (USCIS) اعلان کړی چې د هغو کډوالو د غوښتنلیکونو د کار جریان یې بېرته پیل کړی چې د یوې پخوانۍ تګلارې له مخې د افغانستان او ایران په ګډون د ۳۹ هېوادونو د وګړو لپاره ځنډول شوی و.

د امریکا د تابعیت او کډوالۍ خدماتو ادارې (USCIS) اعلان کړی چې د هغو کډوالو د غوښتنلیکونو د کار جریان یې بېرته پیل کړی چې د یوې پخوانۍ تګلارې له مخې د افغانستان او ایران په ګډون د ۳۹ هېوادونو د وګړو لپاره ځنډول شوی و.

دې ادارې د جمعې په ورځ (د جون ۱۲مه) په خپره کړې خبرپاڼه کې ویلي چې دا اقدام د یوې فدرالي محکمې د حکم له مخې ترسره کوي، ځکه محکمې د مهاجرت د ځینو دوسیو ځنډول غیرقانوني بللي دي.

د امریکا د تابعیت او کډوالۍ د خدماتو ادارې زیاته کړې چې اوس به ټولې اغېزمنې شوې دوسیې داسې وڅېړل شي لکه هېڅکله چې د هغو د پروسس بهیر نه وي درول شوی.

په امریکا کې ډېر شمېر افغان کډوال، چې له ۲۰۲۱ وروسته دې هیواد ته تللي، ګرین کارت یا د امریکا د دایمي اقامت جواز نه لري او ډېرو اندېښنه لرله چې اه امریکا به وایستل شي.

د محکمې پرېکړه د کډوالۍ د بېلابېلو امتیازونو لپاره پر غوښتنلیکونو پلې کېږي، چې په کې د دایمي استوګنې کارت (ګرین کارډ)، د امریکا تابعیت، د کار جواز او د کډوالۍ نور اړوند غوښتنلیکونه شامل دي.

د امریکا د دواړو ګوندونو ۸۳ قانون جوړوونکو د بهرنیو چارو له وزیر مارکو روبیو څخه غوښتي چې د قطر له «السلیه» کمپ څخه د کانګو ډیموکراتیک جمهوریت ته د شاوخوا ۱۱۰۰ افغان کډوالو د لېږدولو پلان تر هغه وځنډوي څو کانګرس ته بشپړ حقوقي، تخنیکي او بشري معلومات وړاندې نه شي.

قانون جوړوونکو په خپل لیک کې د دې لېږد حقوقي بنسټ، په کانګو کې د احتمالي استوګنې شرایط او د کډوالو اوږدمهاله وضعیت په اړه وضاحت غوښتی او د جون تر ۲۴مې یې د رسمي راپور غوښتنه کړې ده.

دغه افغانان له ۲۰۲۱ کال وروسته له افغانستانه ایستل شوي وو او په قطر کې د امریکا د بیا مېشتېدو په تمه پاتې دي. ډېری یې د امریکايي پوځ، قراردادي شرکتونو، مرستندویو بنسټونو او ډیپلوماتیکو ماموریتونو پخواني کارکوونکي او د هغوی کورنۍ دي.

د بشري حقونو سازمانونو خبرداری ورکړی چې د امریکا د ماموریتونو ملاتړ کوونکي افغانان لا هم له جدي خطر سره مخامخ دي او واشنګټن باید له افغانستانه د هغوی د ایستلو پر مهال د بیا مېشتېدو ژمنې عملي کړي.

د ایران د بهرنیو چارو وزیر، عباس عراقچي، د جمعې په ورځ وویل چې له امریکا او اسراییل سره د ایران د جګړې د پای ته رسولو لپاره د «اسلام‌اباد تفاهم‌لیک» تر بل هر وخت د نهايي کېدو مرحلې ته ډېر نژدې شوی دی.

عراقچي په اېکسپاڼه کې په خپور کړي بیان کې له رسنیو وغوښتل چې د تړون تر بشپړېدو او نهايي کېدو پورې د هغه د محتوا په اړه له اټکلونو او ګومانونو ډډه وکړي.

هغه زیاته کړه چې ایران به په مناسب وخت کې د دې تفاهم‌لیک ټول جزییات له خلکو سره شریک کړي او دا به د تهران د مسوولانه او شفاف چلند په چوکاټ کې ترسره شي.

بل لور ته، د امریکا ولسمشر ډونالډ ټرمپ څو ساعته مخکې پر ایران نیوکه کړې او ویلي یې دي چې د تړون ځینې جزییات ایران رسنیو ته افشا کړي دي.

ټرمپ ټینګار کړی چې د دې احتمالي تړون په اړه د ایران دریځ «له واقعیت سره هېڅ سمون نه لري».

د بلخ ولایت په مرکز مزارشریف ښار کې پرون (جمعه) پراخ اور ولګېد چې له امله یې د سیمې اسمان ته لوخړې او لوګي پورته شول.

ځايي اوسېدونکو ویلي چې اور د ښار د دوهمې حوزې په دشت شور سیمه کې، د خبریال څلورلارې ته نژدې، پیل شو او څو ساعته یې دوام وکړ. د پېښې د رامنځته کېدو لامل تر اوسه نه دی څرګند شوی.

د اورلګېدنې سیمه یو شمېر مهمو مرکزونو، لکه طبي انستیتیوتونو، وترنري کلینیک، پخواني پوځي روغتون او څو خصوصي روغتیايي مرکزونو ته نژدې دی. د سیمې اوسېدونکي وایي چې لوګي د ښار له لرې سیمو هم لیدل کېدل.

په ټولنیزو رسنیو کې په خپرو شویو ویډیوګانو کې لویې لمبې ښماري او لږ تر لږه یوه زوروره چاودنه اورېدل کېږي.

لویدیځې رسنۍ رپوټ ورکوي چې بروکسل ته د طالبانو د پلاوي سفر له ادارې خنډ سره ځکه مخ شوی چې د پلاوي غړو تراوسه د ویزو لپاره غوښتنلیکونه نه دي سپارلي.

د بلجیم د بهرنیو چارو وزارت یوویاند یوراکتیف رسنۍ ته ویلي چې تراوسه یې د طالبانو د پلاوي د غړو لخوا د ویزې غوښتنلیکونه نه دي ترلاسه کړي.

د اروپايی کومیسیون په بلنه د کډوالو په هکله د "تخنیکي خبرو" لپاره دغه لیدنه ښايي روانه میاشت ترسره شي.

دغه بلژیکي چارواکي ویلي چې د بهرنیو چارو وزارت ویاند عبدالقهار بلخي به دپلاوي مشري کوي.

د بروکسل څخه د طالبانو د پلاوي احتمالي لیدنه د اروپايي پارلمان د غړو ، نا دولتي سازمانونو اونورو اروپايي سیاستوالو له انتقادونو سره مخ شوې ده.

دوی وايي چې دا ډول تعامل او اړیکې ښايي د طالبانو رژیم ته چې له بشري حقونو څخه په شدیدو سرغړونو تورن دی مشروعیت ورکړي.

خو د بلجیم بهرنیو چارو وزارت ټینګار کوي چې د اروپايي اتحادیې لخوا د بلل شویو مېلمنو مخنیوی به یو خطرناک دود (سابقه) رامنځته کړي.

د ملګرو ملتونو کارپوهان وایي د هرات په وروستیو مظاهرو کې لږ تر لږه دوه کسان وژل شوي او څه دپاسه ۲۰ کسه نور ټپیان شوي دي.

د ملګرو ملتونو کارپوهانو په یوه اعلامیه کې ویلي چې طالبانو د هرات د لاریونوالو پر وړاندې له حده زیاته زور کارولی او د دغه زورزیاتي په نتیجه کې د یوه هلک په شمول لږ تر لږه دوه کسان وژل شوي او تر شلو زیات نور کسان ټپیان شوي دي.

په دې اعلامیه کې، چې د پنجشنبې په ورځ د غبرګولي (جوزا) په ۲۱مه ناوخته خپره شوې، د ملګرو ملتونو کارپوهانو د طالبانو له لوري د ښځو نیول او له معترضینو سره زور زیاتی غندلی دی.

دوی له طالبانو غوښتي چې د لاریونوالو پر وړاندې د زور کارونې په اړه ژر تر ژره، اغېزمن، خپلواک، بې پرې او شفاف تحقیقات ترسره کړي.

تر دې مخکې، په هرات کې د طالبانود حکومت د پولیسو ویاند سید مسعود حسیني د فرانسې خبري اژانس (AFP) سره په خبرو کې د هرات د لاریونونو پر مهال د هر ډول وسلې کارول رد کړي وو او معترضین یې تورن کړي وو چې د «عامه نظم د ګډوډولو» هڅه یې کوله.

خو د ملګرو ملتونو د کارپوهانو ډلې، د بشري حقونو د څارسازمان ، یوناما او ځینو نورو بنسټونو په خپلو اعلامیو کې ویلي چې طالبانو د سې‌شنبې په ورځ هرات کې د مظاهرو په مهال د معترضینوپه لور ډزې کړې دي.

افغانستان کې دطالبانو حکومت تایید کړه چې کابل کې د یوه لنډ کروز موټر لخوا د یوې ډلې نجونو د وهل کیدو پیښه کې ۳ نجونې ټپیانې شوي دي.

د کورنیو چارو وزارت ویاند خالد زدران وايی دغه پیښه په شپږمه ناحیه رامینځ ته شوې او ټپي شوې نجونې روغتون ته انتقال شوي او د روغتیايی وضعیت د ډاډ وړدی.

هغه د پنجشنبې په ورځ پرته له نورو جزئیاتو خپله ایکسپاڼه کې ولیکل چې تورن کس پیژندل شوی او دنیولو لپاره یې هڅې روانې دي.

په یوه ویډیو کې چې ظاهرا د امنیتي کامرو لخوا ثبت او خواله رسنیو کې خپره شوې لیدل کیږي دغه موټر په ډیر سرعت د یوې ډلې نجونو په لور چې په سړک روانې وي ورځې او په هغو کې څو کسه وهي.

دا څرګنده نه ده چې پیښه کله رامینځ ته شوې او علت یې څه وو خو ویډیو یې له نشر وروسته د پنجشنبې په ورځ خواله رسنیو د ډیرې پاملرنې وړ شوه.

ملګري ملتونه وايي د افغانستان او پاکستان ترمینځ نښتو کې نجونې او ښځې ترنورو زیاتې زیانمنې شوي دي.

افغانستان کې د یاد سازمان د ښځو څانګې د پاکستان وروستیو بریدونو ته په اشاره چې ۱۳ ولسي خلک په کې ووژل شول د پنجشنبې په ورځ وویل ددغو نښتو ترټولو زیات زیان ښځو او نجونو ته رسیږي.

د ملګرو ملتونو دغه اداره وايي ښځې او نجونې روغتیايي څارنې ، خوړو او سرپناه ته دلاسرسي لپاره زیات ملاتړ ته اړتیا لري.

بلخوا افغانستان کې د ملګرو ملتونو مرستندوی ماموریت ، یوناما ، دپنجشنبې په ورځ په خپله ایکسپاڼه ولیکل چې په کونړ ، خوست او پکتیکا د پاکستان وروستیو هوايي بریدونو کې یې د ۱۳ ولسي خلکو وژل کیدل او د ۱۰ نور ټپي کیدل مستند کړي.

یوناما وايي د چهارشنبې د شپې ددغو بریدونو اکثر قربانیان ښځې او ماشومان وو.

دبشري حقوقو د څارسازمان وايي طالبانو هرات کې د معترضو ښځو په وړاندې له ډیر زور کار اخیستی دی.

یاد سازمان د پنجشنبې په ورځ وویل چې متعرضې ښځې وهل ډبول شوي او په لور یې ډزې شوي چې په نتیجه کې یو کوچنۍ وژل شوی او یو شمیر نورکسان ټپیان شوي دي.

دغه راز یو شمیر لاریون کوونکي نیول شوي چې شمیر یې نه دی څرګند. دهرات جبرئیل ښارګوټي کې مظاهرې د طالبانو له لورې دیوشمیر ښځو پرنیول کیدو د اعتراض لپاره د تیرې سه شنبې په ورځ وشوې.

هرات کې د طالبانو د حکومت د پولیسو ویاند سید مسعود حسیني د فرانسې خبري اژانس ته ویلي وو چې د مظاهرچیانو په وړاندې له هیڅ ډول وسلې کار نه دی اخیستل شوی اوتور یې ولګاوه چې مظاهره چیانو نیت درلوده چې عامه نظم ګډ وډ کړي.

افغانستان کې د ملګرو ملتونو مرستندوی ماموریت یوناما هم په دغو مظاهرو کې دیوه کوچني د وژل کیدو خبر تایید کړی دی.

یوناما مخکې ویلي وو چې طالبانو د جون میاشتې په ۶ او ۷ ورځ شاوخوا دیرش ښځې دټاکل شوي حجاب د نه رعایت کولو په تور نیولي دي.