نن د مې په لومړۍ نېټه له افغانستانه د شااوخوا لس زره نړیوالو ځواکونو د وتلو بهیر رسماُ پیل شو.

د افغانستان د دفاع سرپرست وزیر جنرال یاسین ضیا نن شنبه (د غويي ۱۱مه) د امنیتي چارواکو په ګډه خبري غونډه کې د بهرنیو ځواکونو د وتلو د بهیر پیل تایید کړ: "د بهرنیو ځواکونو وتل عملاً پیل شوي دي. دوی یو په بل پسې ساحې تخلیه کوي او د بګرام په څېر په خپلو لویو مرکزونو کې راټولېږي چې له هغه ځایه به بیا خپلو اصلي وطنونو ته ځي."

شااوخوا سل تنه امریکایي پوځیان لا مخکې د پنجشنبې په ورځ له افغانستانه ووتل.

له امریکايي سرتېرو سره په یوه وخت کې له شل کلن ماموریت وروسته په افغانستان کې د ناټو د شااوخوا ۷ زره دېره سرتېرو وتل هم پیلېږي.

ولسمشر جوبایډن د اپرېل په ۱۴مه اعلان وکړ چې له افغانستانه د امریکايي سرتېرو د اېستلو بهیر به د مې په لومړۍ نېټه پیل او د سږني کال د سپټمبر په یوولسمه نېټه بشپړ شي.

قزاقستان او افغانستان د خپلو اقتصادي اړیکو د پیاوړتیا لپاره د هڅو په ترڅ کې په راتلونکو کلونو کې د دوه اړخیزې سوداګرۍ د ۳ میلیارده امریکايي ډالرو هدف ټاکلی دی.

د کاسپین پوست ورځپاڼې د راپورله مخې دا هدف په کابل کې د قزاقستان ـ افغانستان د کلني سوداګریز فورم پر مهال مطرح شو، چې د قزاقستان د صدراعظم د مرستیال او د ملي اقتصاد وزیر سریک ژومانګارین او د طالبانو د حکومت د صنعت او سوداګرۍ وزیر حاجي نورالدین عزیزي په کې د سوداګرۍ، پانګونې او صنعتي همکاریو د پراختیا دلارو چارو په اړه په خپلو ویناوو سره پرانیست.

په دې فورم کې د قزاقستان له ۵۰ څخه زیاتو شرکتونو ګډون کړی و، چې د کرڼې، انجینرۍ، ټکنالوژۍ، کیمیاوي صنعت او معلوماتي ټکنالوژۍ په ګډون په بېلابېلو برخو کې فعالیت کوي.

تمه کیږي له دې غونډې وروسته دواړه لوري افغانستان ته د مصنوعي ځیرکتیا (AI) پر بنسټ د ګرځنده تشخیصي طبي تجهیزاتو د ۴۵۰۰ دستګاوو د سپارلو لپاره د ۴۵ میلیونه ډالرو په ارزښت یو قرارداد لاسلیک کړي.

دغه پرمختللي تجهیزات به د روغتیايي خدماتو د ښه والي، چټکو طبي معایناتو او په ځانګړي ډول په لرې پرتو سیمو کې د ناروغیو د تشخیص په برخه کې مهم رول ولوبوي. د راپورله مخې دا قرارداد د افغانستان او قزاقستان ترمنځ د اقتصادي او تخنیکي همکاریو د پراختیا په لړ کې یو مهم ګام بلل کېږي.

د هند د کریکټ ملي لوبډلې په دریمه لوبه کې افغانستان ته ماتې ورکړه.

د افغانستان او هند د کریکټ لوبډلو ترمنځ په یو ورځنۍ لوبه افغانستان کې د ټاس له ګټلو وروسته بیټنګ وکړ چې په ۴۴ اورونو کې د نهو لوبغاړو په سوځیدو سره واتونید هند ته ۲۱۸ منډې هدف ورکړي.

خو د هند لوبډلې په ۲۸م اوور کې ۲۲۴ منډې وکړې او افغانستان ته یې د ۹ ویکټو په توپیر ماتې ورکړه.

این سومین دور از مسابقات یک روزه بود که میان افغانستان و هند برگزار شده بود.

دا د افغانستان او هند د کریکټ ملي لوبډلو ترمنځ د یو ورځنیو لوبو دریمه لوبه وه.

هند د ټورنمنټ مخکیني دوه لوبې ګټلي وې او د دې لوبې په ګټلو سره يې دا لړۍ وګټله.

د هرات په یوه صنعتي ښارګوټي کې د اورلګیدو له کبله یو کس مړ شوي او په میلیونونه افغانۍ تاوان يې اړولی دی.

د طالبانو د حکومت د کورنیو چارو وزارت د شنبې په ورځ په دغه اورلګیدنه کې د یو کس د مړینې د خبر د تایید ترڅنګ وویل چې دغې اورلګیدنې سوداګرو ته ۲۰میلیونه افغانۍ تاوان اړولی دی.

تراوسه د اورلګیدنې علت روښانه نه دی.

تیرکال د هرات په یو بل صنعتي ښارګوټي کې د اورلګیدو له کبله د دغه ولایت سوداګرو ته میلیونونه ډالره زیان اوښتی و.

د بښنې نړیوال سازمان د افغان کډوالو د "غیرقانوني اخراج" د پایته رسیدو غوښتنه وکړه.

دغه سازمان د شنبې په ورځ د کډوالۍ د نړیوالې ورځې په مناسبت پر خپلې ایکس پاڼه ولیکل،"په میلیونو افغان کډوالو د نړۍ له بیلابیلو هېوادونو شړل کیږي".

د دې سازمان په ټکو، اخراج شوي افغان کډوال په داسې حال کې بیرته هغه افغانستان ته ستنیږي چې له شدید اقتصادي بحران سره مخ دی او بشري حقونه په کې په جدي توګه نقض شوي دي.

دغه سازمان وړاندې ویلي، "په غیرقانوني توګه د افغان کډوالو نیول دې پایته ورسول شي او د نړیوالو بشري قوانینو له مخې د افغان کډوالو ملاتړ دې وشي".

د ملګرو ملتونو د شمیرو له مخې، په تیر یو کال کې له ګاونډیو هېوادونو نژدې درې میلیونه افغان کډوال په جبري او دواطلبانه توګه بیرته افغانستان ستانه شوي دي.

د قزاقستان د صدراعظم د مرستیال او د ملي اقتصاد وزیر، سریک ژومانګارین، په مشرۍ د دغه هیواد یو جګپوړی پلاوی تېره شپه کابل ته ورسېد.

د طالبانو د صنعت او سوداګرۍ وزارت ویلي چې د دې سفر اصلي هدف د «افغان–قزاق سوداګریز او اقتصادي فورم» جوړول او په کابل کې د قزاقستان د تولیداتو او محصولاتو د نندارتون پرانیستل دي.

د وزارت په وینا، د دواړو هېوادونو ترمنځ د اقتصادي اړیکو پراختیا، د خصوصي سکتورونو ترمنځ د سوداګریزو راکړو ورکړو اسانتیا او په افغانستان کې د قزاقستاني توکو لپاره د بازار موندنې هڅې هم د دې سفر له مهمو محورونو څخه دي.

قزاقستان، سره له دې چې د طالبانو حکومت په رسمیت نه دی پېژندلی، په وروستیو دوو کلونو کې یې د طالبانو تر واک لاندې افغانستان سره اقتصادي او تجارتي اړیکې پراخې کړي دي.

په داسي حال کې چې پاکستان په خیبرپښتونخوا او بلوچستان ایالتونو کې د طالبانو له لوری د بې پېلوټه الوتکو د بریدونو ادعا ردوي، طالبانو ته نژدې سرچینې وايي چې د دوی بې پېلوټه الوتکو د خیبر د باړې سیمې په قمبرخېلو کې د داعش مهم پټنځای په دقیق ډول ویشتی او هغه ویجاړ کړی دی.

خو له بلې خوا د پاکستان د اطلاعاتو وزارت ادعا کړې چې د طالبانو بې پېلوټه الوتکه یې د پاکستان خاورې ته له داخلېدو سره سم د خیبر په شینکو سیمه کې ویشتې ده.

په همدې حال کې د افغانستان د سولې لپاره د امریکا پخواني ځانګړي استازي زلمي خلیلزاد د افغانستان او پاکستان ترمنځ د ډیپلوماټیکو اړیکو د بیا فعالولو غوښتنه کړې ده.

ده دا غوښتنه وروسته له هغه وکړه چې راپورونه خپاره شول چې د افغانستان طالبانو د بې پېلوټه الوتکو په وسیله په پاکستان کې د داعش خراسان (داعش-خ) پر مرکزونو عملیات ترسره کړي دي.

د بې‌پولې خبریالانو سازمان ویلي، هېڅ بل هېواد د افغانستان په اندازه د خبریالانو د وتلو شاهد نه دی.

د بې‌پولې خبریالانو ټولنې د کډوالو له نړیوالې ورځې سره هممهاله په خپل تازه راپور کې افغانستان د «خبریالانو د جلاوطنۍ نړیوال مرکز» بللی او ویلي یې دي چې د ۲۰۲۱ او ۲۰۲۵ کلونو ترمنځ لږ تر لږه ۶۷۷ افغان خبریالان د ګواښونو، نیونو یا د مرګ له خطر سره د مخامخېدو له امله اړ شوي چې خپل هېواد پرېږدي.

د راپور له مخې، دا شمېر د هغو ۱۴۶۸ خبریالانو نژدې نیمایي برخه جوړوي چې د بې پولې خبریالانو ټولنې په دې موده کې د خپلو هېوادونو له پرېښودو وروسته ورسره مرسته کړې ده.

راپور زیاتوي چې دغه افغان خبریالان اوس په ۲۸ هېوادونو کې مېشت دي او افغانستان د خبریالانو د جلاوطنۍ په تر ټولو لوی مرکز بدل شوی دی.

د دې ادارې د شمېرو له مخې، په همدې موده کې ۱۶۰ روسي او ۱۰۱ میانماري خبریالانو هم د دې سازمان ملاتړ ترلاسه کړی دی.

د سازمان په وینا، دا شمېرې ښيي چې افغان خبریالان لا هم د رسنیزو فعالیتونو له امله له جدي ګواښونو او محدودیتونو سره مخامخ دي.

هغه افغان ترجمانان چې له هالنډي ځواکونو او حکومتي ماموریتونو سره یې په افغانستان کې کار کړی، غوښتنه کوي چې د اروپايي ټولنې د کډوالۍ د نوي موافقې له مقرراتو څخه دې استثنا شي.

هالنډي رسنیو پرون (جمعه) راپور ورکړ چې، دغو ترجمانانو ته خبر ورکړل شوی چې نور به د پخوا په څېر دایمي پناه او استوګنه نه ورکول کېږي او پر ځای به یې د استوګنې درې کلن اسناد ترلاسه کړي.

ترجمانان وایي چې له هالنډي ځواکونو سره د همکارۍ له امله یې په افغانستان کې امنیت، دندې او راتلونکی له لاسه ورکړی او بېرته ستنېدل ورته ممکن نه دي. دوی زیاتوي چې اوس په هالنډ کې ژوند کوي، مالیه ورکوي او ماشومان یې په هالنډي ښوونځیو کې زده کړې کوي.

دوی د هالنډ له حکومته غواړي چې د خپلو پخوانیو محلي همکارانو پر وړاندې د اخلاقي مسوولیت له مخې دوی ته د استوګنې دایمي او با ثباته حل‌لاره برابره کړي.

ټاکل شوې ده چې د افغانستان او هند د کرکټ ملي لوبډلې د شنبې په ورځ د درو یو ورځنیو سیالیو په وروستۍ یا درېیمه مسابقه کې مخامخ شي.

د دې لوبلړۍ، چې د هند په کوربه توب پیل شوې، لومړۍ دوې هند ګټلې دي.

د آی سي سي یا د کرکټ د نړیوالې شورا د نورو غړیو لوبډلو پرتله د افغانستان لوبډله له لویو ټیمونو سره د مسابقو لږ چانس مومي خو له دې سره سره د افغانستان ملي ټیم به په اګست میاشت کې له آیرلنډ سره ۵ یو ورځنۍ سیالۍ وکړي.

د افغانستان بانک هېواد ته دسیمې د هیوادونو د پیسو راوړل منع اعلان کړل.

د افغانستان بانک ویلي چې د دې اقدام موخه د افغانۍ د ارزښت ساتنه ده، او له صرافانو، سوداګرو، ترانسپورتي شرکتونو او مسافرو یې غوښتي چې د بهرنیو اسعارو له لېږد څخه ډډه وکړي.

د افغانستان بانک ټینګار کوي چې افغانۍ د سیمې د ډېرو هېوادونو د اسعارو په پرتله غوره ثبات لري، او د ملي اسعارو د مقام ساتنه د هېواد د اقتصاد د پیاوړتیا لپاره ضروري ګڼي.

د یادونې وړه چې په وروستیو کلونو کې له پاکستان او ایران څخه په ملیونو افغان کډوال هیواد ته ستانه شوي او ځینو یې ددغو هیوادونو پیسې له ځان سره راوړي دي.