نن د مې په لومړۍ نېټه له افغانستانه د شااوخوا لس زره نړیوالو ځواکونو د وتلو بهیر رسماُ پیل شو.

د افغانستان د دفاع سرپرست وزیر جنرال یاسین ضیا نن شنبه (د غويي ۱۱مه) د امنیتي چارواکو په ګډه خبري غونډه کې د بهرنیو ځواکونو د وتلو د بهیر پیل تایید کړ: "د بهرنیو ځواکونو وتل عملاً پیل شوي دي. دوی یو په بل پسې ساحې تخلیه کوي او د بګرام په څېر په خپلو لویو مرکزونو کې راټولېږي چې له هغه ځایه به بیا خپلو اصلي وطنونو ته ځي."

شااوخوا سل تنه امریکایي پوځیان لا مخکې د پنجشنبې په ورځ له افغانستانه ووتل.

له امریکايي سرتېرو سره په یوه وخت کې له شل کلن ماموریت وروسته په افغانستان کې د ناټو د شااوخوا ۷ زره دېره سرتېرو وتل هم پیلېږي.

ولسمشر جوبایډن د اپرېل په ۱۴مه اعلان وکړ چې له افغانستانه د امریکايي سرتېرو د اېستلو بهیر به د مې په لومړۍ نېټه پیل او د سږني کال د سپټمبر په یوولسمه نېټه بشپړ شي.

په اسرائیل، اردن او عراق کې د امریکا سفارتونو د امنیتي خبرداریو په خپرولو سره له امریکایي وګړو غوښتي چې د وضعیت د ناڅاپي خرابېدو او د شخړو د احتمالي زیاتېدو له امله احتیاط وکړي او د منځني ختیځ د پرېښودو لپاره چمتو واوسي.

په دغو خبرداریو کې ویل شوي چې امریکایي وګړي باید د الوتنو د لغوه کېدو، د هوايي حریمونو د لنډمهاله تړل کېدو او د سفرونو د ګډوډېدو احتمال په پام کې ونیسي او ځان ورته چمتو کړي.

همدارنګه له هغو امریکایانو څخه چې له سیمې بهر دي غوښتل شوي چې منځني ختیځ ته د سفر یا له دې سیمې د تېرېدو په اړه په جدي توګه له سره غور وکړي.

د اردن په پلازمینه عمان کې د امریکا سفارت خپلو وګړو ته سپارښتنه کړې چې په اردن کې پوځي اډو ته له تګ څخه ډډه وکړي او خبرداری یې ورکړی چې ایران او ورسره همغږي ډلې ښايي د نړۍ په بېلابېلو سیمو کې د امریکا ګټې، ادارې او وګړي په نښه کړي.

په عراق کې د امریکا سفارت هم په ایکسپاڼه کې لیکلي چې که شخړې زیاتې شي، امریکایي وګړي باید د سیمې د پرېښودو لپاره چمتو واوسي.

د مور په شیدو د تغذیې د نړیوالې اوونۍ له پیل سره هممهاله، د روغتیا نړیوال سازمان (WHO) په افغانستان کې د ماشومانو لپاره د مور په شیدو د تغذیې پر حیاتي ارزښت ټینګار کړی دی.

دې سازمان د شنبې په ورځ په خپله ایکسپاڼه کې لیکلي چې د مور شیدې د ماشوم لپاره اړینې او بشپړې غذا ده او هغه ساتنه او پاملرنه برابروي چې هر نوی زېږېدلی ماشوم یې د سالمې او پیاوړې ودې لپاره اړتیا لري.

د روغتیا نړیوال سازمان له ټولو غوښتنه کړې چې په افغانستان کې د میندو ملاتړ وکړي او زیاته کړې یې ده چې د هر ماشوم حق باید خوندي شي، څو د مور له شیدو تغذیه ترلاسه کړي.

هر کال د اګست میاشتې لومړۍ اوونۍ د مور په شیدو د تغذیې نړیوالې اوونۍ په توګه نمانځل کېږي، چې موخه یې د ماشومانو او نویو زېږېدلو د ودې او روغتیا لپاره د مور د شیدو حیاتي رول ته پاملرنه را اړول دي.

د افغانستان د بشري حقونو لپاره د ملګرو ملتونو ځانګړي راپور ورکوونکي، ریچارډ بېنېټ، د هغو ۱۹ افغان ځوانانو د مړینې پیښه چې ایران ته د ناقانونه لارو د تګ په ترڅ کې یې د نیمروز په دښتو کې خپل ژوند له لاسه ورکړ، "وحشتناکه" بللې ده.

بېنېټ د شنبې په ورځ په خپله ایکسپاڼه کې لیکلي چې د هغو اصلي لاملونو څېړنه او حل، چې خلک دا ډول له ناهیلۍ ډکو او خطرناکو سفرونو ته اړکوي، خورا مهم دي.

په دې وروستیو کې د هغو ۱۹ ځوانانو مړي موندل شوي چې غوښتل یې له قاچاقي لارو ایران ته ولاړ شي، خو د نیمروز په سوځنده دښتو کې د سختې ګرمۍ او تندې له امله مړه شوي وو.

د دغو کسانو له ډلې د پنځو مړي شاوخوا دوه اوونۍ مخکې او د ۱۴ نورو مړي تېره جمعه وموندل شول.

د دغو ۱۴ کسانو مړي د شنبې په ورځ له نیمروز څخه د بادغیس ولایت د دره بوم ولسوالۍ ته د هغوی اصلي سیمې ته ولېږدول شول.

د کډوالۍ نړیوال سازمان (IOM) هم دا پېښه خواشینوونکې بللې او هغه یې یوه ژوره تراژیدي یاده کړې ده.

د افغانستان لپاره د ملګرو ملتونو د مرستندویه پلاوي (یوناما) سرپرستې جورجیت ګانیون د طالبانو له حکومت څخه وغوښتل چې له شپږم ټولګي پورته د نجونو پر زده‌کړو لګول شوی بندیز لیرې کړي.

هغې دا څرګندونې کابل د استالف ولسوالۍ د نجونو د یوه ښوونځي څخه له لیدنې وروسته وکړې.

ګانیون په هغه وېډیو کې چې د جمعې په ورځ د یوناما په فېسبوک پاڼه خپره شوې، وايي چې واکمن چارواکي لا هم په ټول افغانستان کې له شپږم ټولګي پورته نجونې په دولتي ښوونځیو کې له زده‌کړو منع کوي.

هغې له طالبانو وغوښتل چې د نجونو پر زده‌کړو بندیز پای ته ورسوي، څو نجونې وکولای شي د خپل پرمختګ ترڅنګ د افغانستان په پرمختګ کې هم ونډه واخلي.

طالبانو په افغانستان کې له بیا واکمنېدو وروسته نجونې له شپږم ټولګي پورته له زده‌کړو منع کړې او وروسته یې په لوړو او نیمه لوړو تحصیلي بنسټونو کې د هغوی پر زده‌کړو هم بندیز ولګاوه.

د نړیوالو فشارونو او په افغانستان کې د خلکو له غوښتنو سره سره، د طالبانو حکومت تر اوسه دغه بندیزونه نه دي لغوه کړي.

د طالبانو حکومت وايي چې یوازې د پنجشنبې په ورځ ۲۳۴۶ افغان کډوال له پاکستان څخه افغانستان ته راستانه شوي دي.

د طالبانو د حکومت مرستیال ویاند حمدالله فطرت د جمعې په ورځ په خپله اېکس پاڼه کې لیکلي چې له دې ډلې څخه له دوو زرو ډېر کسان د تورخم له لارې افغانستان ته ستانه شوي دي.

هغه زیاته کړې چې نږدې ۵۰۰ افغان کډوال هم له ایران څخه افغانستان ته راستانه شوي دي.

دا په داسې حال کې ده چې د پاکستان حکومت د جولای له ۱۰مې نېټې راهیسې د بې‌اسنادو افغان کډوالو د ایستلو نوې لړۍ پیل کړې ده.

په دې موده کې لسګونه زره افغان کډوال افغانستان ته بېرته ستانه کړل شوي دي.

له بلې خوا، په پاکستان کې مېشتو افغان کډوالو څو ځله راډیو ازادي ته ویلي چې پر دوی فشارونه زیات شوي دي.

په دې وروستیو کې د بې پولې ډاکترانو سازمان (اېم اېس اېف) هم ویلي چې افغان کډوال په پاکستان کې د نیول کېدو، د کار او عاید له لاسه ورکولو او په زوره افغانستان ته د ستنولو له وېرې سره ژوند کوي.

دغه نړیوالې مرستندویه ادارې د پاکستان له حکومت څخه غوښتي چې د افغان کډوالو د ایستلو بهیر ودروي.

ننګرهار ولایت کې سیمه‌ییزو طالب چارواکو ویلي چې د جمعې په ورځ د دغه ولایت د شینوارو ولسوالۍ کې د سېلابونو له امله یو کس مړ او درې نور ټپیان شوي دي.

د طالبانو تر کنټرول لاندې د افغانستان ملي راډیو ټلوېزیون د ننګرهار د طالبانو د اطلاعاتو او فرهنګ ریاست د چارواکو له قوله راپور ورکړی چې دغه مرګ‌ژوبله د یوه کور د چت د نړېدو له امله رامنځته شوې ده.

په شینوارو ولسوالۍ او همدارنګه د ننګرهار مرکز جلال‌اباد ښار کې سېلابونو خلکو او عامه تأسیساتو ته درانه مالي زیانونه اړولي دي.

دا په داسې حال کې ده چې په دې وروستیو کې په نورستان او د هغه ترڅنګ په ځینو ولایتونو کې هم سېلابونو خلکو ته مرګ‌ژوبله او پراخ مالي زیانونه اړولي دي.

د ملګرو ملتونو د ادارو د شمېرو له مخې، په دغو سېلابونو کې لږ تر لږه ۲۳ کسان مړه شوي دي.

جرمني دروان ۲۰۲۶ کال په لومړیو شپږو میاشتو کې څه دپاسه ۹ زره او شپږ سوه کسان له هیواد ویستلي دي.

دا شمیر د تیرکال د همدې مودې په پرتله کم دی.

تیرکال جرمني په همدې موده کې ۱۱ زره او ۸۰۰ کسان ستانه کړي وو.

دا شمیرې د جرمنې د کورنیو چارو وزارت د معلوماتو پربنسټ خپرې شوي دي.

جرمني په دې وروستیو کې افغانستان ته هم د ایستل شویو کسانو الوتنې بیا پیل کړې دي، هغه اقدام چې د طالبانو له حکومت سره د همغږۍ اړتیا له امله د منتقدانو له سختو نیوکو سره مخ شوی دی.

تیره سه شنبې د جرمني د لایپزیګ هوايي ډګر څخه یوه ډله افغانان په یوې چارتر الوتکه کې کابل ته واستول شول.

د بښنې نړیوال سازمان له اروپايي ټولنې او غړو هېوادونو یې غوښتي چې له طالبانو سره د افغان کډوالو د ستنولو په برخه کې همکاري ودروي.

د سازمان د چهارشنبې ورځې اعلامیه وايي چې د طالبانو تر واک لاندې افغانستان د هغو کسانو لپاره چې په زور ورستنېږي، خوندي ځای نه دی.

یاد سازمان وايي چې طالبانو واک ته له ستنیدو وروسته د وګړو د حقونو ډېر قوانین او حمایوي چوکاټونه له منځه وړي او د تبعیضي فرمانونو او پالیسیو له لارې یې د خلکو، په ځانګړي ډول د ښځو، نجونو او قومي او مذهبي لږکیو، اساسي حقونه محدود کړي دي.

په اعلامیه کې راغلي چې دغه محدودیتونه له نورو سزاګانو لکه په دُرو وهلو، خپل ‌سرو نیونو، جبري ورکېدنو، شکنجې او د بشري حقونو له نورو جدي سرغړونو سره مل دي.

دبښنې نړیوال سازمان خبرداری ورکړی چې د افغان کډوالو د بېرته ستنولو په اړه له طالبانو سره هر ډول هوکړه د اروپايي ټولنې له نړیوالو بشري حقونو او د کډوالو د حقونو له ژمنو، په ځانګړي ډول د جبري نه ستنولو له اصل سره په ټکر کې ده.

دغه سازمان وايي چې د افغانانو جبري ایستل هغوی د بشري حقونو د نقض، نیول کېدو، شکنجې او د بشري ناورین له خطر سره مخامخ کولای شي.

دبښنې نړیوال سازمان له اروپايي ټولنې غوښتي چې د کډوالو د ایستلو پر ځای دې په افغانستان کې د بشري حقونو د پراخو سرغړونو د پای ته رسولو لپاره هڅې زیاتې کړي.

د اروپا کمیسیون د چنګاښ په دویمه نېټه په بروکسل کې د طالبانو د یوه پلاوي کوربه و،څو د افغانانو د ایستلو او بېرته ستنولو په اړه تخنیکي خبرې وکړي.

د پاکستان د بهرنیو چارو وزارت ویاند اعلان کړی چې د ۱۶ زره افغان کډوالو، په ځانګړي ډول د ښځو، ماشومانو ،سپین‌ ږیرو او سپین سرو، د استوګنې موده یې غځولې ده.

طاهر اندرابي د پنجشنبې په ورځ، د اسد په ۷مه، یوې خبري غونډې ته وویل چې د دغو کډوالو د استوګنې موده د بشري دلایلو له مخې تمدید شوې ده.

هغه زیاته کړه چې هم‌مهاله د نږدې ۹۰ زره نورو افغان کډوالو دوسیې هم تر څیړنې لاندې دي او هغه کسان چې قانوني اسناد ونه لري، له پاکستانه به وایستل شي.

دا په داسې حال کې ده چې پاکستان د افغان کډوالو د ایستلو بهیر چټک کړی دی. د بې پولې ډاکترانو سازمان (MSF) د سې‌شنبې په ورځ د افغان کډوالو د وضعیت په اړه اندېښنه څرګنده کړه او ویې ویل چې هغوی د نیول کېدو، د کار له لاسه ورکولو او جبري ایستلو له وېرې سره ژوند کوي. دغه سازمان له پاکستانه وغوښتل چې د افغان کډوالو جبري ایستل ودروي.

د بې پولې ډاکترانو په وینا، د نیول کېدو وېره د دې لامل شوې چې ډېر کډوال روغتیايي مرکزونو ته تګ او د درملنې ترلاسه کول وځنډوي، یا ترې په بشپړه توګه ډډه وکړي.

پاکستان د ۲۰۲۳ کال له سپټمبر راهیسې د «غیرقانوني بهرنیانو د بېرته ستنولو پلان» په چوکاټ کې د افغان کډوالو د ایستلو لړۍ پیل کړې او تر اوسه یې له ۲.۵ میلیونو څخه ډېر افغانان بېرته افغانستان ته ستانه کړي دي.

د اسلامي دولت ډلې داعش خراسان څانګې په بدخشان کې د طالبانو د اطلاعاتو او کلتور د مشر ذبیح الله امیري د وژنې مسؤلیت ومانه.

امیري د سې شنبې په ورځ د بهارک-فیض آباد سړک په اوږدو کې د دوو موټرسایکل سپرو وسله والو له خوا تر برید لاندې راغی او ووژل شو.

د طالبانو حکومت مخکې ویلي و چې یو بریدګر د امیري د ساتونکو له خوا په ډزو ووژل شو او بل ټپي او ونیول شو.

ذبیح الله امیري د هلمند د طالبانو د والي امان الدین منصور وراره دی.

بدخشان په دې وروستیو کې د څو امنیتي پیښو شاهد و، چې پکې د څو ساعتونو لپاره د یفتل پایین ولسوالۍ د مرکز سقوط او په زیباک ولسوالۍ کې نښتې شاملې دي.