ټاکل شوې ده چې د امریکا د متحد ایالاتونو ولسمشر جوبایډن نن شنبه (د غويي ۴مه) یو اعلان وکړي، داسې اوازې دي چې ښایي ښاغلی بایډن، د نړیوالې لومړۍ جګړې پر مهال د عثماني امپراطوري په دوران کې د ارمنیانو د ډله ییزې وژنې قضیه په رسمیت وپیژني.

جو بایډن چې کله ولسمشرۍ ته کاندید شوی و، نوموړي ژمنه کړې وه چې یو سمبولیک ګام به واخلي او نن د ارمنیانو د ډله ییزې وژنې تلین دی.

ارمنیانو له څو لسیزو راهیسې دا غوښتنه لرله چې نړیوال د دوی پر ډله ییزې وژنې اعتراف وکړي، خو ترکیې به تل له دې سره مخالفت کاوه.

سپینې ماڼۍ پرون وویل چې ولسمشر جوبایډن د ترکیې له ولسمشر رجب طیب اردوغان سره په ټیلیفون خبرې وکړې.

رویټرز اژانس له دې ټیلیفوني مکالمې څخه د باخبره سرچینو په وینا خبر ورکوي چې ولسمشربایډن خپل ترکي سیال ته دا خبره وکړه چې دی به د عثماني امپراطوري له لوري د ارمنیانو وژل او بې کوره کول د ډله ییزې وژنې په توګه په رسمیت وپیژني.

د راپورونو له مخې د نړیوالې لومړۍ جګړې په ترڅ کې او تر هغې لږ وروسته عثماني ترکانو یو نیم میلیون ارمني عیسویان وژلي دي.

انقره وایي چې دا کسان د کورنۍ جګړې پر مهال وژل شوي او د عثماني دولت د منظم پلان له مخې نه دي وژل شوي.

قزاقستان د تېر کال د سپمټبر میاشتې راهیسې تر اوسه ۲.۴ ملیون ټنه غله افغانستان ته صادره کړې ده.

د یاد هېواد د کرنې وزارت وايي د مخکېني کال د ورته مودې په پرتله افغانستان ته د دوی د غلې په صادراتو کې ۵۷ سلنه زیاتوالی راغلی دی.

په تېر اکټوبر میاشت کې د افغانستان او پاکستان ترمنځ د تجارتي لارو له تړل کېدو وروسته افغان سوداګرو د منځني اسیا او ایران بندرونو ته مخه کړې.

اوسمهال اکثر اولیه خوراکي مواد او د سونګ توکي له منځنۍ اسیا افغانستان ته واردېږي.

د ایران رسنیو د دوشنبې په ورځ (د زمري ۱۲مه) راپور ورکړ چې د ایران او پاکستان د بهرنیو چارو وزیرانو د سیمې او نړۍ د مهمو تحولاتو په اړه ټیلیفوني خبرې کړې دي او پاکستان د ایران د بهرنیو چارو وزیر سید عباس عراقچي ته اسلام‌اباد ته « په لومړني ممکن فرصت کې» د سفر رسمي بلنه ورکړې ده.

د راپورونو له مخې، د دواړو هېوادونو د بهرنیو چارو وزیرانو د سیمې وروستي پرمختګونه او روان ډیپلوماتیک بهیر څېړلی او د سیمې د تلپاتې سولې او ثبات د ټینګښت لپاره یې د نږدې همکاریو او دوامدارو سلا مشورو پر اړتیا ټینګار کړی.

راپور زیاتوي چې د پاکستان د بهرنیو چارو وزیر اسحاق ډار په دې ټیلیفوني خبرو کې په رسمي ډول له سید عباس عراقچي څخه وغوښتل چې په لومړي مناسب فرصت کې اسلام‌اباد ته سفر وکړي.

د ایران د بهرنیو چارو وزیر دا مهال په عراق کې دی. تر اوسه د دې بلنې د اصلي سبب په اړه څه نه دي ویل شوي.

د امریکا ولسمشر ډونالد ټرمپ چې مخکې یې ویلي و د دې لپاره یې پر ایران پلان شوی «لوی برید» لغوه کړی چې ډیپلوماسۍ ته یو بل فرصت ورکړي، خبریالانو ته ویلي و چې ټاکل شوې د تهران او واشنګټن ترمنځ د یوې هوکړې د ترلاسه کولو لپاره خبرې د دوشنبې په ورځ پیل شي.

خو تهران د دوشنبې په ورځ د دغو خبرو د ترسره کېدو راپورونه رد کړي دي.

د سوریې ولسمشر احمد الشرع، د عراق د کردستان د خودمختارې سیمې له ولسمشر نچیروان بارزاني سره وکتل.

رسمي سرچینو فرانس پرس خبري اژانس ته ویلي چې د دغو خبرو هدف د دمشق او د سوریې د کردانو ترمنځ د ادغام د هوکړې پرمخ وړل دي.

د سوریې دولتي خبري اژانس (سانا) راپور ورکړی چې ولسمشر احمد الشرع د دوشنبې په ورځ د «اسد په ۱۲مه» په دمشق کې د ولسمشرۍ په ماڼۍ کې د نچیروان بارزاني هرکلی وکړ.

دا د ۲۰۲۴ کال د ډسمبر میاشتې راهیسې چې د سوریې پخوانی ولسمشر بشار اسد له واکه لیرې شوی، سوریې ته د عراق د کردستان د خودمختاره سیمې د ولسمشر لومړنی سفر دی.

وروسته له دې چې د روان کال په جنورۍ میاشت کې د سوریې د کردي ځواکونو او د نوي حکومت د قواوو ترمنځ نښتې وشوې، دواړه لوري یوې هوکړې ته ورسېدل چې له مخې یې د سوریې کردي اداره او ځواکونه یې د دولت په تشکیلاتو کې مدغمېږي.

د سوریې د ولسمشرۍ دفتر ویلي چې د دوشنبې په لیدنه کې په ځانګړې توګه په اقتصادي برخه کې د همکاریو او همغږۍ پر پیاوړتیا خبرې وشوې څو د امنیت او ثبات په ټینګښت کې مرسته وشي.

نچیروان بارزاني هم په یوه اعلامیه کې ویلي چې هغه د داسې باثباته او متحدې سوریې ملاتړ کوي چې د ټولو قومونو او د بېلابېلو دینونو د پیروانو حقونه په کې خوندي وي.

د ایران د بهرنیو چارو وزارت ویاند اسماعیل بقايي، نن دوشنبې په تهران کې په یوه خبري غونډه کې وویل هغه خبرې چې اوس روانې دي، د دوو ساحلي هیوادونو، ایران او عمان ترمنځ دوه ‌اړخیزې خبرې دي.

بقايي زیاته کړه چې د دغو خبرو په بهیر کې د نورو لورو حضور کولای شي رغنده یا زیانمن تمام شي، خو ټینګار یې وکړ چې اصلي موضوع یوازې د ایران او عمان ترمنځ ده. دواړه هیوادونه په هرمزتنګي کې د کشتیو د تیریدو د لارې پرټاکلو خبرې کوي. د ایران د حکومت ویاند دغه څرګندونې داسې مهال کوي چې د امریکا ولسمشر ډونالډ ټرمپ تیره ورځ وویل چې له ایران سره به خبرې د دوشنبې په ورځ پیل شي خو د خبرو د ځای، ګډونوالو او د احتمالي هوکړې لپاره د ټاکل شوې مودې په اړه یې څه ونه ویل.

ټرمپ د یکشنبې په ورځ په ایرفورس ون الوتکه کې له خبریالانو سره په خبرو کې وویل چې غواړي له ایران سره یوه هوکړه وشي، ځکه د هغه په خبره، دی نه غواړي "خلک ووژل شي." ټرمپ تر دې مخکې ویلي وو چې پر ایران یې د احتمالي پوځي برید پلان په دې په هیله ځنډولی چې د هرمز تنګي د بېرته پرانیستو او د ایران د اټومي لانجې د حل لپاره ژر یوې هوکړې ته ورسېږي.

د ولسمشرټرمپ له دې څرګندونو وروسته نن د نړۍ په بازارونو کې د تیلو بیه څه باندې څلور سلنه را ولویده او د برېنټ اومه تیلو د هربیرل بیه ۸۳ ډالرو او ۸۸ سنټو ته ورسېده.

د پاکستان د خیبر پښتونخوا ایالت په سوات ولسوالۍ کې د پولیسو پریوه ماموریت په ځانمرګي برید کې د وژل شویو کسانو شمیر لږترلږه ۱۷ ته ورسید.

د رویترز د راپورله مخې دا پیښه تیرماښام د دې ولسوالۍ په کبل سیمه کې داسې مهال شوې چې په همدې سیمه کې د یکشنبې په ورځ د سیمې د اوسېدونکو له خوا د پولیسو په ملاتړ یوه غونډه روانه وه. خو سمدستي نده څرګنده چې ایا د دغه برید اصلي هدف همدا غونډه وه که نه.

مخکې په دې پیښه کې د لږترلږه ۱۴ کسانو د وژل کیدو خبر ورکړل شوی و خو چارواکو وروسته وویل چې د دې پیښې درې ټپیانو په روغتون کې ساه ورکړه. د ټپیانو شمیر چې مخکې چارواکو ۱۸ تنه ښودلی و، لږترلږه ۳۴ ته رسیدلی دی. چارواکو مخکې د وژل شویو ۱۴ کسانوپه ډله کې، پنځه یې پولیس، اته یې ملکي وګړي او یویې احتمالي ځانمرګی یاد کړي وخو نده څرګنده چې درې نور چې په روغتون کې یې ساه ورکړې، ملکي وګړي او که پولیس دي.

تحریک طالبان پاکستان یا ټي ټي پي د دغه برید مسولیت په غاړه اخیستی.

د امریکا ولسمشر ډونالډ ټرمپ وایي، له ایران سره به خبرې د دوشنبې ورځې په ماسپښین، د زمري په ۱۲مه، پیل شي، خو د خبرو د ځای، ګډونوالو او د احتمالي هوکړې لپاره د ټاکل شوې مودې په اړه یې څه ونه ویل.

ټرمپ د یکشنبې په ورځ د ولسمشرۍ په ځانګړې الوتکه ایرفورس ون کې له خبریالانو سره په خبرو کې وویل چې غواړي له ایران سره یوه هوکړه وشي، ځکه د هغه په خبره، دی نه غواړي "خلک ووژل شي."

ټرمپ تر دې مخکې ویلي وو چې پر ایران یې د احتمالي پوځي برید پلان په دې په هیله ځنډولی چې د هرمز تنګي د بېرته پرانیستو او د ایران د اټومي لانجې د حل لپاره ژر یوې هوکړې ته ورسېږي.

په همدې حال کې، د ایران دولتي رسنیو راپور ورکړی چې د دغه هېواد د بهرنیو چارو وزیر عباس عراقچي د سعودي عربستان د بهرنیو چارو له وزیر او د پاکستان د پوځ له مشر سره د ډیپلوماټیکو هڅو په تړاو ټلیفوني خبرې کړې دي.

د پاکستان د خیبر پښتونخوا ایالت په سوات ولسوالۍ کې د پولیسو پریوه ماموریت په ځانمرګي برید کې لږترلږه ۱۴ کسان وژل شوي دي.

د رویترز د راپورله مخې دا پیښه تیرماښام د دې ولسوالۍ په کبل سیمه کې داسې مهال شوې چې په همدې سیمه کې د یکشنبې په ورځ د سیمې د اوسېدونکو له خوا د پولیسو په ملاتړ یوه غونډه روانه وه. خو سمدستي نده څرګنده چې ایا د دغه برید اصلي هدف همدا غونډه وه که نه.

په سیمه کې د پولیسو یوه چارواکي فدا حسین رویټرز ته وویل چې په وژل شویو کې پنځه پولیس او اته ملکي وګړي شامل دي. هغه زیاته کړه چې څوارلسم وژل شوی کس ښايي ځانمرګی بریدګر و. د پولیسو د یوې اعلامیې له مخې، لږ تر لږه ۱۸ کسان هم ټپیان شوي دي.

د تحریک طالبان پاکستان (ټي‌ټي‌پي) وسله ‌والې ډلې په یوه اعلامیه کې د دې برید مسؤلیت پر غاړه اخیستی دی.

د پاکستان صدراعظم شهباز شریف په یوه اعلامیه کې د دې ځانمرګي برید له امله "ژوره خواشیني او خفګان" څرګند کړی دی.

د پاکستان په سرحدي سیمو کې په وروستیو میاشتو کې وسله‌ وال بریدونه په څرګند ډول زیات شوي، چې تر ډېره د پوځ او پولیسو ځواکونه په نښه کوي.

د پاکستان حکومت د دغو بریدونو د زیاتوالي پړه پر افغان طالبانو اچوي او تور پورې کوي چې دوی د وسله‌ والو ملاتړ کوي. خو د طالبانو حکومت دا تورونه تل رد کړي دي.

د امریکا د بهرنیو چارو وزیر مارکو روبیو ویلي، که په ایران کې حکومت بدل هم نه شي، بیا هم د دغه هېواد حکومت باید خپله تګلاره بدله کړي.

هغه له فاکس نیوز سره په مرکه کې وویل، ایران د اتومي وسلو د ترلاسه کولو او په سیمه کې د خپل نفوذ د پراخولو هڅه کوي، او د مخنیوي لپاره باید پرې فشارونه زیات شي.

روبیو همداراز وویل چې د ډونالډ ټرمپ د ولسمشرۍ په تر څ کې د ایران د پوځي او دفاعي وړتیاوو یوه مهمه برخه له منځه وړل شوې ده.

له بلې خوا، د اسرائیل ولسمشر اسحاق هرتزوګ ایران د امریکا د ملي امنیت او نړیوال ثبات لپاره یو ستر ګواښ وباله او ویې ویل، تهران خپلې سرچینې د ترهګرو ډلو، توغندويي پروګرام او اتومي فعالیتونو ته ځانګړې کړې دي.

د روسیې له خوا پر کییف او د اوکراین پر نورو ښارونو د وروستیو مرګونو هوايي بریدونو وروسته، د اوکراین ولسمشر ولودیمیر زېلېنسکي له خپلو لوېدیځو متحدینو څخه یوځل بیا غوښتنه وکړه چې اوکراین ته دې د پېټرویټ هوايي مدافعې توغندیو او نورو اړینو وسلو د لېږد بهیر چټک کړي.

زېلېنسکي تیره شپه په یوه ویډیويي پیغام کې د مسکو وروستیو بریدونو ته په اشاره چې د ده په خبره د اوکراین پرښارونو یې ۳۵ کروز او بالستیک توغندي او نږدې ۱۹۰ بې‌پیلوټه الوتکې توغولې، وویل:

"موږ د روسیې د دې ترهګرۍ پر وړاندې ځوابونو ته اړتیا لرو؛ د نړۍ له خوا رښتیني ځوابونه غواړو."

هغه د اګست په لومړۍ نېټه ناوخته وویل: "په نړۍ کې هر څوک باید دا وویني چې روسیه د جګړې په اوږدولو سره د وژلو نوې لارې زده کوي او دا به یوازې پر اوکراینیانو پورې محدودې نه وي."

زېلېنسکي دغه ناهیلي داسې مهال څرګندوي چې داسې بریښي چې د امریکا ولسمشر ډونالډ ټرمپ یو ځل بیا زړه نازړه شوی چې ایا کیف ته د دې اجازه ورکړي چې په خپله د پېټرویټ توغندي تولید کړي؟

متحده عربي امارات هڅه کوي چې له ایران سره کړکېچ کم کړي، خو په عین حال کې له امریکا او اسرائیل سره خپلې پوځي او امنیتي همکارۍ هم پیاوړې کړي. د ازادي راډیو د خبر د مرکزي څانګې د راپورله مخې د سیمه‌ ییزو کړکېچونو د زیاتېدو په شرایطو کې دا متوازنه تګلاره د خپلو اقتصادي او امنیتي ګټو د خوندي کولو لپاره غوره شوې ده.

فایننشل ټایمز ورځپاڼې، له موضوع د باخبره سرچینو په حواله راپور ورکړی چې د متحده عربي اماراتو مشر، شیخ محمد بن زاید آل نهیان، خپلو درېیو وروڼو ته د ایران له چارواکو سره د اړیکو د مدیریت دنده سپارلې، څو د دواړو هېوادونو ترمنځ کړکېچ راکم کړي. په دې ډله کې د ولسمشر مرستیال شیخ منصور بن زاید آل نهیان، د بهرنیو چارو وزیر شیخ عبدالله بن زاید آل نهیان، او د ملي امنیت سلاکار شیخ طحنون بن زاید آل نهیان شامل دي.

د فایننشل ټایمز د راپور له مخې، د شیخ منصور بن زاید او د ایران د پارلمان د رئیس محمدباقر قالیباف ترمنځ، او همدارنګه د شیخ عبدالله بن زاید او د ایران د بهرنیو چارو وزیر عباس عراقچي ترمنځ وروستۍ ټیلیفوني خبرې د دې ډیپلوماتیکو هڅو له نښو څخه دي.

راپور زیاتوي چې متحده عربي اماراتو دا تګلاره د ایران او امریکا ترمنځ د نازک اوربند له رامنځته کېدو وروسته پیل کړه، او د جون په ۱۲مه د تهران او واشنګټن ترمنځ د تفاهم ‌لیک له لاسلیک وروسته یې خپلې هڅې لا زیاتې کړې.