د بشري حقونو د څار ټولنې هیومن رایټس له متحدو ایالاتونو غوښتي دي چې په افغانستان کې د بشري حقونو د ملاتړ لپاره پر خپلو ژمنو عمل وکړي.

دا په داسې حال کې ده چې ولسمشر جوبایډن د چهارشنبې (د وري ۲۵مه) په ورځ اعلان وکړ چې د روان کال د مې په لومړۍ نېټه به له افغانستانه د خپلو پوځي ځواکونو ایستل پیل او د سېپټمبر تر ۱۱مې نېټې به یې بشپړ کړي.

د بشري حقونو د څار ټولنې چې مرکز یې په نیویارک کې دي نن په یوه خبرپاڼه کې وویل، د امریکا حکومت باید له افغانستان سره د تعلیم او روغتیا برخو کې په تېره د نجونو او ښځو لپاره خپلې مرستې زیاتې کړي او په داسې حال کې چې پراخېدونکي کړکېچ د بشري حقونو لاسته راوړنې له ګواښ سره مخامخ کړي او بشري بحران یې زیات کړی، د رسنیو د آزادۍ ملاتړ وکړي.

هیومن رایټس په خپل بیان کې همدا راز یادونه کړې چې عدالت ته د ښځو د لاسرسي او د سلګونه مدافع وکیلانو او قاضیانو د روزنې لپاره د افغانستان د قضايي اصلاحاتو په برخه کې د امریکا مرستې حیاتي دي.

د بلوچستان اعلی وزير میر سرفراز بګټي ادعا کوي چې امنيتي ځواکونو په تېرو نژدې دوو ورځو کې د دې ایالت په بېلابېلو برخو کې د عملیاتو او جګړو پر مهال ۱۴۵مشکوک وسله وال وژلي دي.

ښاغلي بګټي نن په کوټه کې خبریالانو ته وويل، په تېرو ۴۰ ساعتونو کې له وسله والو سره په نښتو کې ۱۷ امنيتي سرتېري هم وژل شوي دي.

د هغه په وینا پرون شنبې په وسله والو حملو کې د وژل شویو ولسي وګړو شمېر ۳۱ ته رسېدلی دی. بګټي زیاته کړه چې په ګوادر کې د یوې کورنۍ پنځه مېرمنې او درې ماشومان چې ټول د خضدار سیمې اوسېدونکي بلوڅان وو، وژل شوي دي.

د بلوچستان په مرکز کوټه، مستونګ، نوشکي، دالبندین، خاران، پنجګور، تمپ او ګوادر سیمو کې له وسله والو حملو وروسته چې پړه یې بلوڅ بېلتونپالو ومنله، د پاکستان پوځ پرون وویل چې په ځوابي عملیاتو کې یې ۹۲ تنه مشکوک وسله وال وژلي دي.

د پوځ عامه اړیکو څانګې وویل چې د وسله والو په حملو کې ۱۸ ولسي وګړي او ۱۵ پوځیان وژل شوي دي.

د طالبانو حکومت، د ګډو ګټو د امنیتي تړون له هغې پرېکړې وروسته چې غواړي د تاجکستان سرحدي ځواکونه په پرمختللو وسلو سمبال کړي ویلي چې ځواکونه یې د تاجکستان له ځواکونو سره په ګډه د ناآرامیو مخنیوی کوي.

د حکومت ویاند ذبیح الله مجاهد تېره شپه د طالبانو تر ادارې لاندې ملي راډیو ټلویزیون ته وویل چې د مخدرو موادو قاچاقبران کله ناکله هڅه کوي چې له دې لارې د خپلو ګټو لپاره کار واخلي خو ښاغلي مجاهد وویل افغانستان هڅه کوي چې د تاجکستان له ځواکونو سره په ګډه د دې قاچاقبرانو مخه ونیسي.

روسي رسنیو پرون د ګډو ګټو د امنیتي تړون د مشر طلعت بیګ مسادیکوف له قوله راپور ورکړ چې وايي تاجکستان ته د وسلو د سپارلو لست چمتو کوي خو دا موضوع تر اوسه نه ده روښانه شوې چې تاجکستان ته به دا وسلې څه وخت سپارل کیږي.

د تېرې پنجشنبې په ورځ د تاجکستان امنیتي ځواکونو په ختلان ولایت کې د مخدرو موادو له شکمنو قاچاقبرانو سره د نښتې خبر ورکړ. په دې نښته کې د تاجکستان د سرچینو په وینا ۳ وسله وال ووژل شول او ۲ نور افغانستان ته وتښتېدل.

له دې مخکې په ګډ سرحد کې د نورو ناامنیو راپورونه هم ورکړل شوي دي.

د افغانستان د فوټسال ملي لوبډله نن مازیګر له ایران سره مخ کېږي.

دا د اندونیزیا په کوربه توب د فوټسال د اسیايي جام په ګروپي دور کې د افغانستان وروستۍ لوبه ده.

افغانستان دمګړۍ د ډي ګروپ په سر کې ځای لري ځکه خپلې دواړه لومړۍ لوبې یې ګټلي.

په اولنۍ لوبه کې یې درې پر صفر سعودي عربستان مات کړی او په دویمه لوبه کې یې اوه پر صفر مالیزیا له مخې لرې کړې ده.

ایران هم خپله لومړۍ لوبه ۴ پر ۱ له مالیزیا او دویمه لوبه ۲ پر صفر له سعودي عربستان ګټلې.

د افغانستان د فوټسال د ملي ټیم مشر روزونکی مجید مرتضايي چې په خپله هم د ایران دی ویلي دا وار به د افغانستان د ملي ټیم د بریا لپاره هڅه کوي ځکه وروستی وار افغانستان او ایران د اسلامي پیوستون په لوبو کې خپله مسابقه مساوي کړې وه.

یاده دې وي چې افغانستان واردمخه د اسیايي جام د فوټسال حذفي پړاو یا اتو غوره لوبډلو ته وتلی دی او د ایران په وړاندې بریا یا ماته به په راتلونکي پړاو کوم خاص تاثیر ونه لري خو یواځې به د ګروپ د سر ټیم معلومیږي.

د طالبانو حکومت د ټولګټو وزارت خبر ورکړی چې په غور، دایکندي او میدان وردګ ولایتونو کې یې یو شمېر لارې د ټرافیکو پر مخ پرانیستي دي.

د دغه وزارت ویاند اشرف حق شناس شنبې ناوخته په خپله ایکس پاڼه ویلي چې دغو ولایتونو کې یو شمېر لارې د واورې د ورېدو او د توپان له امله موقتاً تړل شوې وې.

د افغانستان په ګڼو ولایتونو کې د فبروري تر څلورمې پورې د درنو واورو او بارانونو د ورېدو اټکل شوی. واردمخه په اکثرو سیمو کې لارې بندې دي.

یوه هم د سالنګونو لویه لار ده چې پلازمینه له شمال سره نښلوي.

دا لار په وقفه يي توګه پرانیستي وي خو هره شېبه یې د بیا بندېدو امکان شته ځکه سالنګونو کې د واورې د ورېدو اټکل شوی او هوا تر منفي پنځلسو پورې سړه ده.

د ټولګټو وزارت ویاند ښاغلي حقشناس له موټر چلوونکي غوښتي چې په واروینو او صعب العبورو لارو د سفر پر مهال ګرمې جامې، خوراکي توکي، اړین روغنیات او د موټرو لپاره ځنځیر یا چېن ولري.

د راتلونکي ۱۴۰۵ کال د حج لپاره افغانستان ته د دېرشو زرو کسانو ونډه ورکړل شوې ده.
دا خبره د طالبانو د ارشاد، حج او اوقافو وزیر نورمحمد ثاقب د شنبې په ورځ کابل کې یوه خبري کنفرانس ته کړې ده.
د ښاغلي ثاقب په خبره سږ کال به هر افغان زیارت کوونکی ۲۶۶ زره او ۴۰۰ افغانۍ فیس ورکوي چې دا اندازه پیسې د تېرې دورې په مقایسه څه باندې ۱۵ نیم زره افغانۍ کمې دي.

د طالبانو دغه لوړپوړي چارواکي وویل چې سعودي عربستان ته د افغان حاجیانو د انتقال لپاره واردمخه له آریانا او کام ایر هوایي شرکتونو سره تړونونه لاسلیک شوي.

تمه ده د حج مراسم په څه کم څلورو نورو میاشتو کې ترسره شي.

د ګډو ګټو امنیتي تړون وایي، د تاجکستان-افغانستان د پولي پر اوږدو د وسله والو نښتو د زیاتیدو له امله به د تاجکستان سرحدي ځواکونه په پرمختللو تجهیزاتو او وسلو سمبال کړي.

دا پریکړه وروسته تر دې وشوه چې د پنجشنبې په ورځ د تاجکستان امنیتي ځواکونو د ختلان په ولایت کې د مخدره موادو له شکمنو قاچاق وړونکو سره نښته وکړه. د دې نښتې په ترڅ کې د تاجکستان د سرچینو په وینا درې وسله وال وژل شوي او نور د افغانستان لور ته تښتیدلي دي.

د ګډو ګټو د امنیتي تړون د مشر تالات بیګ مسادیکوف په وینا روسي رسنیو نن راپور ورکړ چې تاجکستان ته د وسلو د ورسپارلو لست چمتو کوي، خو تر اوسه دا موضوع نه ده روښانه شوې چې کله به دا وسلې تاجکستان ته سپارل کیږي.

روسیه، بلاروس، قزاقستان، قزغزستان او تاجکستان د ګډو ګټو د امنیتي تړون غړي دي.

په توکیو کې د افغانستان سفارت سر له ننه بند شو.

په جاپان کې د جمهوري نظام د وخت سفیر شیدا محمد ابدالي په ایکسپاڼه کې لیکلي دي چې په خواشینۍ له توکیو روان دی. بل لور ته پرون د استرالیا د بهرنیو چارو وزارت اعلان وکړ چې په کانبیرا کې به د افغانستان سفارت د جنون په میاشت کې وتړل شي.

د افغانستان د بیارغونې لپاره د امریکا د متحد ایالتونو د سرمفتش اداره( سیګار) سر له ننه د یوې خپلواکې ادارې په توګه منحل شوه.

دا اداره چې په دوه زره اتم کال کې د متحد ایالتونو د کانګرس له خوا جوړه شوې وه هدف یې په افغانستان کې په پوځي، پرمختیایي او بشري پروګرامونو کې د امریکا د لګول شویو میلیارډونو ډالرو پلټنه او تفتیش و.

سیګار خپل وروستی راپور تیره میاشت خپور کړ او په هغه کې یې څرګنده کړه چې په افغانستان کې له دوه زره دوهمه تر دوه زره یو ویشتم کلونو پورې د متحد ایالتونو کانګرس شاوخوا یوسل او څلروڅلویښت اعشاریه اووه میلیارډه ډالر د افغانستان بیارغونې ته ځانګړې کړي و.

دې ادارې د خپل کار په مودې کې د ضایع شویو پیسو، درغلیو او ناوړه ګټې اخیستنې مهمې پېښې مستندې کړې، او اټکل یې کړی چې لسګونه ملیارد ډالر له لاسه تللي یا په ناسم ډول مدیریت شوي دي.

د سیګار د ادارې مشر جان سوپکو په ایکسپاڼه کې له ټولو هغو کسانو مننه کړې ده چې د دې ادارې د نژدې اوولس کلن فعالیت پرمهال یې له دوی سره همکاري کړې ده.

په پرونۍ لوبه کې چې د زیمبابوې په پلازمېنه هرارې کې ترسره شوه، افغانستان په ۵۰ اوورونو کې د ۷ لوبغاړو په زیان سره ۳۱۵ منډې وکړې.

فیصل شینوزاده په ۱۴۲ بالونو د ۱۶۳ منډو په جوړولو سره د افغان لوبډلې په بریا کې مهم رول ولوباوه، خو سیالې لوبډلې خپل ټول لوبغاړي په ۴۱ اوورونو کې له لاسه ورکړل په داسې حال کې چې یوازې ۱۲۴ منډې یې جوړې کړې وې.

د انګلنډ لوبډله هم د نوي زیلانډ له ماتولو وروسته د نولس کلنو د نړیوال جام نیم پایلوبې ته ووته. د یکشنبې په ورځ د هند او پاکستان له سیالۍ وروسته به مالومه شي چې په دوی کې کوم یو نیم پایلوبې ته وتلای شي.

د نورو مخکښو لوبډلو د لوبو مهالوېش به وروسته اعلان شي.

د رویټرز خبري آژانس د راپور له مخې سرمنشي انتونیو ګوتېریش د ملګروملتونو غړو هېوادونو ته په یوه لیک کې دا خبرداری ورکړی دی.

که څه هم ښاغلي ګوتېریش له دې مخکې هم د م. م د نغدو پیسو د بحران په اړه خبرې کړي خو دا ځلې یې په بېساري شدت سره په دې اړه خبرداری ورکړ.

دا په داسې حال کې ده چې متحدوایالتونو چې د م. م اصلي مالي مرستندوی دی، د ملګروملتونو له ځینو ادارو سره مالي مرستې کمې کړي او د دې سازمان عادي بودیجې ته یې د خپلې ونډې له ورکولو ډډه کړې ده.

ګوتیریش په هغه لیک کې چې د جون په ۲۸مه یې استولی دی، ویلي چې د م. م مالي بحران په زیاتېدو دی، د پروګرامونو په تطبیق کې له ستونزو سره مخ دی او له مالي پلوه د له منځه تللو خطر ورسره مل دی. د هغه په وینا په نژدې راتلونکي کې ښايي وضعیت تردې نور خراب شي.

د ملګروملتونو اړوندې ادارې چې په افغانستان کې اړو خلکو ته د بشري مرستو اصلي تمویلوونکې دي، په وروستیو کلونو کې د خپلو بودیجو د کمېدو له کبله، بیا بیا اندېښنه ښودلې ده.