د امریکا د متحد ایالاتونو ولسمشر جوبایډن وایي، د سوریې په ختیځ کې پر ایران پلوه ملېشو هوایي برید ته باید تهران د یوه خبرداري په سترګه وګوري.

بایډن پرون جمعه (د کب ۸مه) خبریالانو ته په هوسټن کې وویل، له سزا ورکولو پرته ممکنه نه ده.

تر دې څرګندونو مخکې پرون د امریکا د دفاع وزارت ویاند جان کربي په سوریې کې د شوي بمبارۍ په اړه وویل: "لکه څرنګه چې موږ تېره شپه څرګنده کړه او د ولسمشر بایډن په امر چې ښکاره یې ویلي دي چې دی به د امریکایانو او د ایتلاف د غړیو ساتنه کوي، همدا راز به په سیمه کې زموږ امنیتي ګټې خوندې کوي."

د امریکا دفاع وزارت د پنجشنبې په ورځ په سوریې کې بمباري وکړه او ویې ویل چې دا د روانې میاشتې په پیل کې د توغندیو هغه برید ته ځواب و چې په عراق کې پر یوې اډې، چې په کې امریکایي او ایتلافي ځواکونه وو، شوی دی.

د دې برید د دقیقو تلفاتو په اړه څه نه دي ویل شوي.

ایران د چهارشنبې په ورځ په دې هیواد کې د وروستیو پراخو لاریونونو په ترڅ کې د وژل شویو او ټپیانو رسمي شمیرې خپرې کړې او ویې ویل چې ټولټال ۳۱۱۷ کسان وژل شوي دي.

د جرمني ډي پي اې خبري آژانس د راپورله مخې په هغه اعلامیه کې چې د ایران د ملي امنیت شورا له خوا خپره شوې،۲۴۲۷ بې ګناه خلک او د نظم او امنیت ساتونکي بلل شوي دي.

دې شورا د ایران زاړه دښمنان، اسرائیل او متحده ایالات تورن کړل چې د جنورۍ د ۸ او ۹ په شپو کې یې د هېواد په لویو برخو کې په قصدي ډول «ډېر ترهګریز اعمال» ترسره کړي دي. د دې ځواکمنې ادارې په وینا، دا د ۲۰۲۵ کال د جون د میاشتې د «تحمیلي جګړې» دوام و.

خو د بېلابېلو اټکلونو له مخې، د قربانیانو اصلي شمېر ښايي تر دې ډېر لوړ وي. په امریکا کې مېشت د بشري حقونو د فعالانو خبري بنسټ (HRANA) د اونۍ په پیل کې ویلي وو چې دوی ۴۵۱۹ مړینې تایید کړې او له ۹۰۰۰ څخه ډېرې نورې پېښې لا هم تر څېړنې لاندې دي.

د راپورله مخې په ایران کې د جنورۍ د میاشتې په ۸ او ۹، ګڼ شمېر خلک سړکونو ته راووتل څو د اسلامي جمهوریت د استبدادي مشرتابه پر ضد لاریونونه وکړي.

د امریکا متحده ایالات وايي چې په ایران کې وروستي لاریونونه د رژیم د "ناسم مدیریت" له امله وشول او نه د کومې بهرنۍ لاسوهنې له کبله چې تهران یې ادعا کوي.

دغه لاریونونه چې د اسلامي رژیم په وړاندې په وروستیو کلونو کې ترټولو ننګونکي بلل شوي پکې د ځپل شویو اعتراض کونکو شمیرې مخ په زیاتیدو دي.

د متحده ایالاتو د بهرنیو چارو وزارت د چهارشنبې په ورځ په خپلې فارسي ژبې ایکسپاڼه کې وویل چې دغه اعتراضونه، چې د تیرې میاشتې په وروستیو کې پیل شول، "د کلونو ظلم او ځپنې وروسته د ایراني ولس یو حتمي پاڅون" وو.

د ایران د ولسمشرمسعود پزشکیان په شمول ایراني چارواکو لاریونوال،«تروریست» او «بلواګر» بللي او د مظاهرو په مهال درنه مرګ ژوبله یې چې تراوسه یې رسمي ارقام نه دي خپاره شوي، اسرائیلي عواملو ته منسوب کړې.

د امریکا د بهرنیو چارو وزارت وايي، د ایراني چارواکو لخوا دا هڅه چې بهرني حکومتونه ملامت ګڼي او لاریونوال مجرمان معرفي کوی، د واقعیت د بدلولو لپاره د خندا وړه هڅه ده.

په ایران کې وروستي لاریونونه د ډیسمبرپه ۲۸ مه د بهرنیواسعارو په وړاندې د ایراني ریال د بیساري رالویدو او ګراني په وړاندې د تهران له بازاره پیل شول چې وروسته د هیواد ګڼو ولایتونو ته وغځیدل او هغو د ایران د اسلامي جمهوریت د رژیم پر وړاندې د یوه پراخ احتجاج بڼه غوره کړه.

په امریکا کی میشت د بشري حقوقو سازمان ، HRANA د دغو لاریونو په ترځ کې د ۴۵۱۹ کسانو وژل تایید کړي خو په ټوله کې د ۹۰۴۹ کسانو احتمالي وژل کیدل ترڅیړنې لاندې دي. د راپورونوله مخې ۵۸۱۱ تنه نور ټپیان او ۲۶۳۱۴ تنه هم نیول شوي دي.

د هسپانیا په شمال ختیځ د کاتالونیا په سیمه کې پرون سې شنبې د مسافر وړونکي اورګاډي په یوه بله پېښه کې یوکس مړ او ۳۷ نور ټپیان شول. دا پېښه دوه ورځې وروسته له هغې رامنځته شوه چې د دې هېواد په جنوب کې د دوو ګړندیو اورګاډو د ټکرپه مرګونې پېښه کې لږ تر لږه ۴۲ کسانو خپل ژوند له لاسه ورکړ.

د سیمه‌ ییزو بیړنیو خدمدتو ادارې ویلي چې په پرونۍ پیښه کې مړشوی کس د اورګاډي چلوونکی و. د ځایي رسنیو له‌ خوا خپاره شوي شوې انځورونه ښيي چې د اورګاډي مخکینۍ برخه سخته زیانمنه شوې ده.

دې ادارې وویل چې د رودالیس شبکې په آر ۴ کرښه کې یواستنادي دیوال د سخت باران او توپان له امله هغه مهال پر یوه مسافر وړونکي اورګاډي چې د تیریدو په حال کې وو، راولوید. د چارواکو په وینا پردې لاره د اونۍ په کاري ورځو کې په اورګاډو کې ډیرخلک تګ راتګ کوي.

له دې مخکې د تیرې یکشنبې په ورځ د کوردوبا ولایت ادموز ښارته نژدې د دوو ګړندویو مسافروړونکو اورګاډو د ټکر په پیښه کې نژدې ۴۲ کسانو خپل ژوند له لاسه ورکړ. کارپوهانو وایي چې پرپټلۍ د یوې نښلیدونکې وسیلې د خرابوالي له امله ښایي یواورګاډی له پټلۍ وتلی او له بل سره یې ټکر کړی وي.

د امریکا د متحد ایالتونو ولسمشر یو ځل بیا وویل چې لاهم هغه انتخاب د میز پر سر دی چې پر ایران به برید کوي.

ډونالډ ټرمپ د سې شنبې په ورځ په سپینه ماڼۍ کې د خبرې غونډې پرمهال دا هم وویل چې اونۍ مخکې د چهارشنبې او پنجشنبې په ورځو د ایران د اسلامي جمهوریت چارواکو غوښتل د لاریون کوونکو اته سوه اووه دیرش تنه اعدام کړي، خو د ده له خبرداري وروسته ایران دا کار ونه کړ.

د امریکا ولسمشر بیا وویل چې د ایران چارواکو ته یې وویل، که دا کسان اعدام شي دا به د دوی لپاره ډیره بده شي چې له دې خبرداري وروسته دوی نیولي معترضین اعدام نه کړل.

د امریکا ولسمشر بیا وویل چې دی نه پوهیږي چې په راتلونکې کې به د ایران چارواکي څه وکړي خو د اوس لپاره یې د دې کسانو له اعدامولو لاس اخیستی دی.

تمه ده چې نن د سویس په داووس ښار کې د نړیوالې اقتصادي غونډې ترڅنګ د امریکا د متحد ایالتونو ولسمشر د یوشمیر هیوادونو له چارواکو سره د ګرینلډ په تړاو خبرې وکړي.

ولسمشر ډونالډ ټرمپ پرون د دې غونډې خبره وکړه خو دا یې ونه ویل چې په دې ناسته کې به کوم مشران برخه اخلي.

د ګرینلډ لوی ټاپو چې د امریکا خاورې ته څیرمه پروت دی، ډنمارک اداره کوي او اروپایي مشرانو له دې سره مخالفت کړی دی چې دا ټاپو د امریکا برخه شي، خو د شنبې په ورځ ولسمشر ټرمپ خبرداری ورکړ چې د فبروري له لومړۍ نیټې به د ډنمارک او اوو نورو اروپایي هیوادو پر وارداتو لس فیصده تعرفه لوړه کړي او که چیرته بیا هم دوی د ګرینلنډ په برخه کې د امریکا غوښتنې نه منلې نو د جون له لومړۍ نیټې به دا تعرفې پنځه ویشت فیصدو ته لوړې شي.

ټاکل شوې ده چې نن به ولسمشر ډونالډ ټرمپ د داووس نړیوالې غونډې ته وینا هم وکړي.

د اسپانیا په جنوب کې د دوو چټکو اورګاډو د ټکر له امله د مړیو شمېر ۴۲ ته ورسید.

د اندالوسین سیمې چارواکو په یوه بیان کې وویل چې د سې شنبې په ورځ ماسپښین مهال د الوییا اورګاډي په یوه واګون کې د یوه بل تن جسد وموندل شو، چې له دې سره د مړو شمېر ۴۲ ته لوړ شو. د اورګاډي له دغې خونړۍ پیښې وروسته په اسپانیا کې د مادرید او بارسیلونا ترمنځ د اورګاډي سرعت محدود شوی.

د دوو ګړندویو مسافروړونکو اورګاډو د ټکر دا پیښه د تیرې یکشنبې په ورځ له مادرید څخه د جنوب په ۳۶۰ کیلومترۍ کې د کوردوبا ولایت ادموز ښارته نژدې رامینځته شوه. کارپوهان وایي، پرپټلۍ د یوې نښلیدونکې وسیلې د خرابوالي له امله ښایي یو اورګاډی له پټلۍ وتلی او له بل سره یې ټکر کړی وي.

د امریکا ولسمشر ډونالډ ټرمپ د سویس په داووس ښار کې د نړیوال اقتصادي فورم په څنډه کې د ګرینلنډ په اړه له یوې ناستې او خبرو اترو سره مواقفه کړې ده.

ټرمپ پرون دوشنبې د (جنوري۱۹مه) پر خپل ټروټ اکونټ ولیکل،"له ټولو خواوو سره مو په داووس کې د ګرینلنډ په اړه د خبرو اترو پر سر مواقفه وکړه".

هغه په دې اړه نور جزیات ورکړې نه دي.

د ګرینلڼد پر سره جنجال د امریکا او اروپا ترمنځ اړیکې ترینګلې کړي دي.

دغه خودمختاره سیمه چې د ډنمارک خاروه دی، امریکا يې په ځلونو د نیولو ګواښ کړی دی.

ټرمپ وايي، ګرینلنډ د امریکا او د نړۍ د ملي امنیت لپاره مهمه سیمه ده او ډنمارک يې د ساتنې وړتیا نه لري.

د داووس اقتصادي فورم د جنوري په ۱۹مه پیل شوی او د همدې میاشتې په ۲۳مه پای ته رسیږي.

ټرمپ په همدې روانه اونۍ کې په دې اقتصادي فورم کې ګډون کوي.

په هسپانیه کې د دوو چټکو ټرینونو/ریل ګاډو په ټکر کې ۳۹ کسان مړه او ۱۵۲ نور ټپیان دي.

لومړنی ټرین له خپلې لیکې وتلی او بل یو له مخ پرې لګېدلی.

پېښه یکشنبه ناوخته د هسپانیې د جنوبي ولایت کوردوبا اداموز سیمې ته نږدې شوې.

په دواړو ټرینونو کې لږ تر لږه ۴۰۰ کسان ناست وو.

چارواکو ویلي د پېښې له امله د لږ تر لږه ۲۰۰ نورو ټرینونو د حرکت مخه ډب او سفرونه ځنډېدلي.

د راپورونو له مخې په ایران کې محدود انټرنېټي خدمات د لاسرسي وړدي او د هیواد دننه کارونکوته د VPN له لارې د وصل کېدو امکان برابرشوی.

د «نېټ بلاکس» په نوم د انټرنېټ د څار ادارې د یکشنبې د ورځې ناوخته وویل، سره له دې چې په ایران کې د عادي انټرنېټ په وصلیدو کې ګډوډي له ۲۲۸ ساعتونو وروسته هم دوام لري، د انټرنېټ د ټرافیک اړوند موندنې ښيي چې په ځینو شبکو، لکه ګوګل کې محدودو آنلاین خدمتونو ته لاسرسی بېرته فعال شوی.

د ازادې اروپا/ ازادي راډیو د فرداڅانګې د راپورله مخې د شنبې د ورځې له لومړیو ساعتونو د ایران په ځینو ښارونو کې د انټرنېټ محدود لاسرسی وو، خو څو ساعته وروسته یو ځل بیا پرې شو.

د پراخو اعتراضونو په تعقیب، د ایران حکومت د تېرې پنجشنبې له ماښام وروسته په ټول هیواد کې انټرنېټ په بشپړه توګه قطع کړ.

ښاغلي ټرمپ ویلي په متحده ایالتونو باندې د ګرینلنډ د پلور تر هوکړې پورې به له دغو اتو اروپايي هېوادونو د توکو په وارداتو لس فیصده تعرفه د فبروري له لومړۍ اجرا شي.

په تروث سوشیال کې د ښاغلي ټرمپ د بیان په اساس دا اته اروپايي هېوادونه ډنمارک، ناروې، سویډن، فرانسه، جرمني، هالنډ، فنلنډ او بریټانیا دي.

هغه ګواښ وکړ چې د جون له لومړۍ به دا تعرفه ۲۵ فیصدو ته لوړه کړي.

ګرینلنډ د ډنمارک یوه نیمه کورواکه سیمه ده.

د ګرینلنډ چارواکي او خلک له امریکا سره ضمیمه کېدل نه غواړي او د ولسمشر ټرمپ د مکررو غوښتنو په غبرګون هلته پرون ځینې لاریونونه هم شوي.

د امریکا ولسمشر ډونالډ ټرمپ څو واره ویلي چې غواړي ګرینلنډ وپېري او هغه ان د دې چارې لپاره د زور کارول هم نه دي رد کړي.

ولسمشر ټرمپ دلیل راوړي چې ګرینلنډ د ستراتیژیک موقعیت او پراخو طبیعي زیرمو او هم د امریکا د ملي امنیت په خاطر حیاتي ارزښت لري.

د ګرینلنډ په اړه د ښاغلي ټرمپ څرګندونو ته اروپايي مشرانو کلک غبرګونونه ښوولي دي.