د افغانستان مخابراتو او ټکنالوژۍ وزارت وایي، د سایبري امنیت پر قانون کار روان دی.

دغه وزارت که څه هم د سایبري قانون د جوړېدو خبر ورکوي، خو چې څه وخت به بشپړ شي لا هم معلومه نه‌ده.

د دې وزارت وزیره معصومه خاوري وایي، د سایبري امنیت د قانون جوړېدو لپاره یو شمېر سروې ګانې او اساسي کارونه شوي ترڅو په دې برخه کې د بریدونو مخه ونیول شي.

اغلې خاوري چې د پنجشنبې په ورځ «۱۳۹۹ کال د کب ۰۷» په کابل کې ملت ته د دولت د حساب ورکونې په پروګرام کې خبرې کولې، وویل: "تخنیکي سروې، د افغانستان د سایبري امنیت د ټیم پراختیا په اړه چې د سایبري بریدونو مخه ونیسي، بشپړه شوې ده."

اغلې خاوري له دې وړاندې ویلي و چې د سایبري قانون په تصویب سره به فعالیتونه قانوني بڼه غوره او د معلوماتي تکنالوژۍ ‏نړیوال امکانات لکه له سایبري فضا، د ملي زېربناوو ساتنه، د دولتي او شخصي دیجیټلي ‏معلوماتو محرمیت خوندي کولو او د هوایي امنیت او سایبري فضا خونديتوب او امنیت څخه ‏د ګټې اخیستنې لپاره به زمینه برابره شي‎.‎

سایبري امنیت د خپلو شخصي معلوماتو، د یوې ادارې یا هېواد محرمانه معلوماتو د ساتلو په معنی دی.

که د یو شخص یا ادارې سایبري امنیت پیاوړی وي، نو د تخنیکي ستونزو سره خپل معلومات بیا ځلي ترلاسه او د بهرنیو سایبري حملو مخه په اسانه نیول کېږي.

د مخابراتو او معلوماتي ټکنالوژۍ وزارت دا هم وویل چې ټول هېواد کې ۶ زره کیلو مټره د فایبر نوري شبکه غځول شوې چې ۵،۵۰۰ یې په دولت پورې اړه لري چې ټول‌ټال ۱۵۰ ملیونه ډالره پانګونه یې په‌کې کړې ده.

د دوی د معلوماتو له مخې اوس‌مهال، ۲۶ ولایتونه له فایبر نوري سره وصل شوي او یوازي ۹ ولایتونه د امنیتي ستوتزو له امله له یادې شبکې سره نه‌دي وصل چې د دې کار په بشپړېدو سره به انټرنټي اسانتياوي نور هم ډېرې شي.

با خبره سرچینو ازادي راډیو سره خبرو کې د طالبانو لخوا په کابل کې زرقا یفتلي په مشرۍ " د ښځو او ماشومانو د تحقیقاتي بنسټ" د شپږو کارکوونکو نیول کیدل تایید کړل.

یادو سرچینو د پنجشنبې په ورځ وویل چې د شپږو ورځو په تیریدو سره هم دیادو کسانو برخلیک څرګند نه دی.

سرچینو زیاته کړه چې د طالبانو کسانو ددغه بنسټ په دفتر چاپه واچوله او یو شمیر تجهیزات ، اسناد او کاري وسایل یې هم له ځان سره یوړل.

د ښځو د زده کړو د فعالې زرقا یفتلي په مشرۍ یاد بنسټ، دښځواو ماشومانو د وضعیت او حقوقو په اړه څیړنیز رپوټونه برابرول.

طالب چارواکو ددغه بنسټ د کارکوونکو د نیول کیدو په اړه تراوسه څه نه دي ویلي.

زرقا یفتلي تیرکال دمتحدو عربي اماراتو لخوا "د بشري پیوستون لپاره دزاید د ۲۰۲۶ کال" بین المللي جایزه وګټله.

افغانستان کې د طالبانو د حکومت د مهاجرینو او راستنیدونکو چارو وزارت د پنجشنبې ورځې خبرپاڼه وايي روانه اونۍ د پاکستان له بندخونو یو زر او ۹۹ افغان کډوال ازاد او د ننګرهار او کندهار ولایتونو له لارې هېواد ته راستانه شول.

خبرپاڼه زیاتوي چې په دغو کسانو کې کورنۍ او انفرادي وګړي شامل او د مختلفو لاملونو له امله بندیان وو، چې له ډلې یې ۸۹۶ تنه د تورخم او ۲۰۳ تنه د سپین بولدک له لارې هېواد ته راستانه شوي.

دغه کسان په داسې حال کې افغانستان ته ستنیږي چې پاکستاني چارواکو د جولاي میاشتې له لسمې نیټې راهیسې د افغان کډوالو د نیولو او ستنولو نوې لړۍ پیل کړې.

پاکستاني چارواکي خپل دغه کمپاین دهغو بهرنیانو د نیولو او اخراج لپاره عملیات بولي چې په وینا یې په دغه هیواد کې د اوسیدو لپاره د اعتبار وړ اسناد نلري.

ملګري ملتونه وايی له ۲۰۲۳ کال راهیسې شاوخوا ۶ ملیونه افغانان خپل هیواد ته ستانه شوي دي.

رویترز خبري اژانس د چارواکو په حواله رپوټ ورکوي چې د روانې اونۍ په ترځ کې افغانستان،پاکستان او دهند په شمال کې د سختو بارانونو او سیلابونو له کبله لږ تر لږه ۸۲ کسان مړه شوي او کرنیزې ځمکې، بنسټیزې زیربناوې او عامه تاسیسات هم سخت زیانمن شوي دي.

د رپوټ په اساس، د افغانستان د نورستان ولایت او د پاکستان د خیبر پښتونخوا ایالت په بېلابېلو سیمو کې په تېرو ۷۲ ساعتونو کې د سېلابونو له امله لږ تر لږه ۴۶ کسان مړه او لږ تر لږه ۱۰۰ نور ټپیان شوي دي.

دغه راز د هند د آسام ایالت چارواکي وایي، په تېرو ۲۴ ساعتونو کې د سېلابونو له امله هلته لږ تر لږه ۱۰ کسان مړه شوي، چې ورسره د روانې اوونۍ د مړو شمېر ۳۶ تنو ته رسېدلی دی.

د آسام د طبیعي پېښو د مدیریت ادارې د چهارشنبې ورځې په راپور کې ویلي چې د ایالت په ۱۱ ولسوالیو کې له ۶۵۰ زرو څخه ډېر کسان د سختو بارانونو له کبله اغېزمن شوي دي.

بلخوا د اقلیم د بدلون کارپوهان وايي، سره له دې چې افغانستان او پاکستان د نړۍ د شنوخونو ګازونو په تولید کې ډېره لږه ونډه لري، خو د اقلیم د بدلون له اغېزو څخه تر ټولو ډېر زیانمن هېوادونه دي. په دغو هېوادونو کې د سېلابونو، وچکالیو، د واورو د ویلې کېدو او د اوبو د کمښت زیاتېدونکي ګواښونه د میلیونونو خلکو ژوند له خطر سره مخامخ کړی دی.

د امریکا د پوځ مرکزي قوماندانۍ (سنټکام) وايي چې د ایران دننه یې د شپنیو بریدونو یو بل پړاو بشپړ کړی دی.

سنټکام په ایکسپاڼه اعلامیه کې ویلي چې دغه عملیات د پنځه نیمو ساعتونو له دوام وروسته، د پنجشنبې په سهار پای ته ورسېدل.

په اعلامیه کې راغلي چې امریکایي ځواکونو د دولسمې پرله‌ پسې شپې لپاره د ایران سمندري وړتیاوې، د راکټونو او بې‌پیلوټه الوتکو د ساتنې تاسیسات، د رادار او ساحلي څارنې مرکزونه، او همدارنګه د هوايي دفاع سیستمونه په نښه کړي دي.سنټکام وايي چې د دغو بریدونو موخه د ایران هغه امکانات کمول دي چې په تجارتي بېړیو بریدونو کې ورڅخه کار اخلي .

بلخوا د ایران ځواکونه وايي د امریکا د نویو بریدونو په ځواب کې یې د کویټ په څو ځایونو د بې پیلوټه الوتکو بریدونه کړي دي.

د سپاه پاسداران ځواکونو اعلامیه وايي په کویټ کې یې د علی السالم په هوايي اډه ، د العدیري په پوځي اډه او په مخابراتي تاسیساتو برید کړی دی .

اعلامیه ادعا کوي چې په دغو بریدونو کې یو شمیر امریکایی عسکر "وژل شوي او ټپیان شوي" او د پاتریوت دافع هوا یو سیستم، او دغه راز څوامریکايي هیلي کوپټرې او ډرونونه له مینځه وړل شوي دي.

سپاه پاسداران ځواکونو د امریکا له بریدونو څو ساعته مخکې ګواښ کړی وو چې که د ایران زیربناوې په نښه شي نو د سیمې دهیوادونو د انرژۍ په تاسیساتو به برید وکړي.

افغانستان کې له تازه سېلابونو وروسته په هېواد کې د روغتیا نړیوال سازمان څانګې د سېلاب ځپلو سیمو خلکو ته یوه لارښونه خپره کړې ده.

سپارښتنه شوې چې له سېلاب وروسته د څښاک اوبو کې باید احتیاط وشي، خوندي او پاکې اوبه وڅکل شي، له هغو خوړو باید ډډه وشي چې د سېلاب اوبو سره تماس کې وي، خواړه وپوښل شي او لاسونه ومینځل شي.

دغه راز سپارښتنه شوې چې اوبه په خوندي ځای کې ذخیره شي او که څوک ناروغ وي کافي اوبه وڅکي.

د دوشنبې په ورځ نورستان ، ننګرهار او لغمان کې ناڅاپي سېلابونه راغلل چې تر ټولو زیات ځاني او مالي زیان یې د نورستان مرکز پارون ښار ته اړولی دی.

وروستۍ رسمي شمېرې ښيي چې پارون کې د دغه سېلاب په نتیجه کې لږترلږه ۲۳ کسان مړه او شاوخوا ۸۰ تنه نور ټپیان شوي او لسګونه کسان دد غه خبر تر لیکلو لادرکه دي. د تلفاتو شمېر امکان لري لوړ شي.

د افغانستان کرکټ بورډ وايي د حشمت‌الله شهیدي له استعفا وروسته، رحمت شاه د ټېسټ او نړیوالو یو ورځنیو سیالیو لوبډلمشر وټاکل شو.

حشمت‌الله شهیدي د سه شنبې په ورځ وویل چې د خپلې شخصي پریکړې په اساس استعفا کوي.

رحمت شاه چې له دې مخکې یې د مرستیال لوبډلمشر مسئولیت په غاړه درلود په ځای یې رحمن‌الله ګربز ټاکل شوی دی.

د کرکټ بورډ خبرپانه وايي ښاغلی رحمت شاه له نړیوال کرکټ او د لوبډلې له جوړښت سره ځانګړې تجربه لري او د رحمن‌الله ګربز په مرسته به د یوه مجرب لوبډلمشر په توګه افغانستان ته سترې بریاوې ورپه برخه کړي.

خبرپاڼه زیاتوي چې دواړه دغه لوبغاړي به د ایرلند پر وړاندې دراتلونکې لوبلړۍ پر مهال دغه مسئولیتونه په غاړه ولري.

د امریکا متحده ایالاتو ولسمشر د چهارشنبې په ورځ، د چنګاښ ۳۱مه، خبرداری ورکړ چې که ایران په هرمز تنګي کې پر یوې بېړۍ برید وکړي، امریکا به په ځواب کې یو پل یا د برېښنا تولید مرکز بمبار او ویجاړ کړي.

ډونالد ټرمپ په خپلې ټولنیزې شبکې ټروت سوشیل کې ولیکل: "له همدې شېبې وروسته، هر وخت چې د ایران اسلامي جمهوریت په هرمز تنګي کې پر یوې بېړۍ د توغندي، راکټ، بې‌پیلوټه الوتکې (ډرون) یا هر ډول بلې وسلې په وسیله برید وکړي، متحده ایالات به‌یې یو پل یا برېښناکوټ بمبار او له‌منځه یوسي."

هغه زیاته کړه چې دې خبرداري کې هغه پلونه او برېښناکوټونه هم شاملېږي چې د ایران د پلازمېنې تهران په شاوخوا یا دننه کې موقعیت لري.

د امریکا ولسمشر د چنګاښ په ۲۴مه هم ویلي و، که تهران هوکړه ونه مني، نو په راتلونکې اوونۍ کې به پر ایراني برېښناکوټو او پلونو خپل بریدونه پراخ کړو.

د اوربند د تفاهم‌لیک له امضا مخکې هم ډونالد ټرمپ د برېښناکوټو او پلونو په څېر پر بنسټیزو تاسیساتو د برید ګواښ کړی و.

متحده ایالاتو له ایران سره د جګړې په روان پړاو کې چې ۱۲مې ورځې ته داخل شوی، د ایران په بېلابېلو سیمو، په ځانګړي ډول د هېواد په جنوب کې څو پلونه په نښه کړي دي.

د بښنې نړیوال سازمان وايي،" په کابل کې د معتادینو پر مرکز د پاکستان برید دې د احتمالي جنګي جنایت په توګه وڅیړل شي".

پاکستان د روان کال د مارچ میاشتې په ۱۶مه په کابل کې د "امید" په نوم د روږدو د درملنې مرکز بمبار کړ.

پاکستان ادعا کړې وه چې "په دغه مرکز کې وسله وال او هغه ډرونونه په نښه شوي وو چې د دوی خلاف کاریدل".

د طالبانو حکومت هغه مهال وویل چې برید کې ۴۰۸کسان وژل شوي او ۲۶۵نور ټپیان شوي وو.

ملګرو ملتونو هغه مهال په دغو هوایي بریدونو د ۱۴۳ ملکیانو د وژلو ۲۶۹ ټپیانو پخلی کړی و.

د بښنې نړیوال سازمان وايي،" د سپوږمکۍ د لسګونو عکسونو او ویډیوګانو له ارزونې او عیني شاهدانو سره له خبرو اترو وروسته يې هیڅ داسې شواهد نه دي موندلي چې وښيئ دغه مرکز د پوځي موخو لپاره کاریده".

د دغه سازمان په ټکو،" په دغه مرکز کې د وسلو او نورو پوځو فعالیتونو شواهد او داسې نښې نشته چې د پاکستان ادعاوې ثابتې کړي".

د بښنې نړیوال سازمان د پاکستان له حکومته غوښتي چې په دې اړه بې پرې او خپلواکې څیړنې وکړي.

د اميد ۲۰۰۰ بستريز د معتادنیو د درملنې او ملاتړ مرکز د کابل-جلال اباد پر لويه لار د کابل په ختیځ کې پروت دی.

پخوا دا ځای د "فينېکس کمپ" په نوم يادېده او امریکایي ځواکونو د افغانستان د جګړې پر مهال د روزنيز مرکز په توګه ترې کار اخيسته.

د امریکا د بهرنیو چارو وزیر مارکو روبیو وايي،"ایران د مذاکراتو په اړه لازم هوډ نه لري".

روبیو د جنوب خیتځې اسیا هېوادونو (اسه ان) په ناسته کې وویل،"واشنګټن له تهران سره د اختلافاتو د حل او فصل لپاره چمتو دی، خو ایران په دې برخه کې جدي نه دی".

د هغه په ټکو، " پر هرمز تنګي د ایران واک به خطرناکې پایلې ولري".

د فلیپین په پلازمینه مانیلا کې د جنوب خیتځې اسیا هېوادونو درې ورځنۍ ناسته پرون سه شنبې پیل شوه.

د ایران او امریکا ترمنځ روانه شخړه د ناستې د اجنډا یوه مهمه برخه ده.

په ناسته کې د روبیو د ګډون موخه په سیمه کې د چین د نفوذ مخنیوی او د ایران په مسله کې د امریکا د ښکلیتا سربیره جنوب خیتځې اسیا هېوادونو ته د امریکا پاملرنه ده.

ملګري ملتونه وايي،"د افغانستان په خیتځ کې د سیلونو له کبله ۴۰کسان مړه شوي".

د ملګرو ملتونو د سرمنشي ویاند سټفین دوجاریک پرون سه شنبې د (جولای۲۱مه) په یو خبري کنفراس کې وویل،" له افغانستانه لومړني راپورونه ښيي چې په خیتځ کې سیلونو ۴۰کسان مړه، په لسګونو ټپیان او ډير شمیر نور يې ترې تم کړي دي".

د هغه په ټکو،" سیلونو کورونو، عامه ودانیو او سوداګرۍ ته پراخ زیان رسولی دی".

دوجاریک وړاندې وویل،"زموږ ټیمونه سیمې ته رسیدلي او له زیانمنو سره د خوړو، سرپناه، روغتیايي خدمتونو او نورو اړینو توکو په برخو کې مرستې کوي".

وړمه ورځ په نورستان کې له شدیدو بارانونو وروسته سیلونه راووتل چې خلکو ته پراخ مالي او ځاني زیانونه واړول.

د طالبانو حکومت د ۲۳کسانو مړینه تایید کړې او وايي چې تر سلو ډير کسان لا هم ترې تم دي.