د افغانستان مخابراتو او ټکنالوژۍ وزارت وایي، د سایبري امنیت پر قانون کار روان دی.

دغه وزارت که څه هم د سایبري قانون د جوړېدو خبر ورکوي، خو چې څه وخت به بشپړ شي لا هم معلومه نه‌ده.

د دې وزارت وزیره معصومه خاوري وایي، د سایبري امنیت د قانون جوړېدو لپاره یو شمېر سروې ګانې او اساسي کارونه شوي ترڅو په دې برخه کې د بریدونو مخه ونیول شي.

اغلې خاوري چې د پنجشنبې په ورځ «۱۳۹۹ کال د کب ۰۷» په کابل کې ملت ته د دولت د حساب ورکونې په پروګرام کې خبرې کولې، وویل: "تخنیکي سروې، د افغانستان د سایبري امنیت د ټیم پراختیا په اړه چې د سایبري بریدونو مخه ونیسي، بشپړه شوې ده."

اغلې خاوري له دې وړاندې ویلي و چې د سایبري قانون په تصویب سره به فعالیتونه قانوني بڼه غوره او د معلوماتي تکنالوژۍ ‏نړیوال امکانات لکه له سایبري فضا، د ملي زېربناوو ساتنه، د دولتي او شخصي دیجیټلي ‏معلوماتو محرمیت خوندي کولو او د هوایي امنیت او سایبري فضا خونديتوب او امنیت څخه ‏د ګټې اخیستنې لپاره به زمینه برابره شي‎.‎

سایبري امنیت د خپلو شخصي معلوماتو، د یوې ادارې یا هېواد محرمانه معلوماتو د ساتلو په معنی دی.

که د یو شخص یا ادارې سایبري امنیت پیاوړی وي، نو د تخنیکي ستونزو سره خپل معلومات بیا ځلي ترلاسه او د بهرنیو سایبري حملو مخه په اسانه نیول کېږي.

د مخابراتو او معلوماتي ټکنالوژۍ وزارت دا هم وویل چې ټول هېواد کې ۶ زره کیلو مټره د فایبر نوري شبکه غځول شوې چې ۵،۵۰۰ یې په دولت پورې اړه لري چې ټول‌ټال ۱۵۰ ملیونه ډالره پانګونه یې په‌کې کړې ده.

د دوی د معلوماتو له مخې اوس‌مهال، ۲۶ ولایتونه له فایبر نوري سره وصل شوي او یوازي ۹ ولایتونه د امنیتي ستوتزو له امله له یادې شبکې سره نه‌دي وصل چې د دې کار په بشپړېدو سره به انټرنټي اسانتياوي نور هم ډېرې شي.

د امریکا د پوځ مرکزي قوماندانۍ (سنتکام) ویلي چې په تېرو څو ساعتونو کې یې د هرمز تنګي پر لور روانې څو ایراني بریدګرې بې‌پیلوټه الوتکې (ډرونونه) په نخښه او نسکورې کړې دي.

سنتکام په اېکسپاڼه کې په یوه خبرپاڼه کې ویلي چې دغو بې پېلوټه الوتکو د سوداګریزو بېړیو تګ راتګ له خطر سره مخ کړی و.

تر دې وړاندې د امریکا ولسمشر ډونالډ ټرمپ هم ایران ته خبرداری ورکړی و چې د هرمز تنګي له لارې د تېرېدو په حال کې بېړیو پر لور د بریدګرو ډرونونو له لېږلو ډډه وکړي.

ټرمپ تهران ته په خطاب کې ویلي وو: «ښه ده چې ژر تر ژره خپل وضعیت سم کړئ!».

امریکا د ناقانونه کډوالو د ایستلو د پالیسۍ په لړ کې د ایران، افغانستان او یو شمېر نورو هېوادونو اتباع د مرکزي افریقا جمهوریت ته لېږلي دي.

د راپورونو له مخې، د امریکا د کډوالۍ او ګمرک ادارې (ICE) یوه چارټر الوتکه د پنجشنبې په شپه له لوېزیانا ایالت څخه والوته او په غانا کې له لنډې دمې وروسته د جمعې په شپه د مرکزي افریقا جمهوریت پلازمېنې بانګي ته ورسېده.

د الوتکې د مسافرو کره شمېر نه دی اعلان شوی، خو لږ تر لږه دوه ایراني مېرمنې هم پکې شاملې وې، چې د امریکا د کډوالۍ محکمې له خوا یې د موقتي استوګنې اجازه او د نه ایستلو حکم ترلاسه کړی و.

د بشري حقونو وکیلانو ویلي چې له دغو مېرمنو څخه یوه مسیحي مذهب ته اوښتې او بله سیاسي او ټولنیزه فعاله ده. د هغوی وکیلان وایي که ایران ته بېرته ولېږدول شي، د شکنجې یا حتی اعدام له خطر سره مخامخ کېدای شي.

د دغو کسانو د ایستلو په اړه پوښتنې او اندېښنې هغه مهال زیاتې شوې چې د امریکا حکومت ایران «ترهګر رژیم» بولي او ورسره په سخت کړکېچ کې دی.

مرکزي افریقا جمهوریت له جدي اقتصادي او امنیتي ستونزو سره لاس و ګرېوان دی، او هغه کسان چې هلته لېږدول شوي، د خپلې نامعلومې راتلونکي په اړه سختې اندېښنې لري.

له دې سره په یو وخت د امریکا د تابعیت او کډوالۍ خدماتو ادارې (USCIS) اعلان کړی چې د هغو کډوالو د غوښتنلیکونو د کار جریان یې بېرته پیل کړی چې د یوې پخوانۍ تګلارې له مخې د افغانستان او ایران په ګډون د ۳۹ هېوادونو د وګړو لپاره ځنډول شوی و.

رویټرز خبري اژانس په یوه ځانګړي راپور کې، چې د شنبې په ورځ (د غبرګولي ۲۳مه) له ایران سره د امریکا او اسراییل د ۱۲ ورځنۍ جګړې د پیل د کالیزې په مناسبت خپور شو، ویلي چې متحده عربي امارات د ایران د میلیاردونو ډالرو کنګل شویو شتمنیو له خوشې کولو سره موافقه کړې ده.

د راپور له مخې، دا اقدام د ایران له لوري د جګړې په ترڅ کې پر متحده عربي اماراتو له درنو بریدونو وروسته د یوه تاکتیکي بدلون په توګه ارزول کېږي.

رویټرز د څلورو سرچینو له قوله ویلي چې دوو سیمه‌ییزو سرچینو د ۱۰ میلیارد ډالرو د خوشې کېدو خبر ورکړی، چې درې میلیارد یې ایران ته لېږدول شوي دي. دوو نورو سرچینو بیا د دې موافقې ارزښت ۲۰ میلیارد ډالره ښودلی او ویلي یې دي چې دا اقدام د ایران له خوا پر اماراتو د بریدونو د درولو په بدل کې شوی دی.

خو د متحده عربي اماراتو د بهرنیو چارو وزارت د شنبې په لومړیو ساعتونو کې په یوه خبرپاڼه کې دا راپورونه په بشپړه توګه رد کړل او ویې ویل چې ایران ته د پیسو د لېږد، په ځانګړي ډول د درې میلیارد ډالرو د انتقال ادعاوې، بې‌بنسټه دي.

د افغانستان د کرکټ ملي لوبډله، چې له هند سره د درو پنځوس اوره سیالیو لپاره په دغه هیواد کې ده، نن د هند له ملي لوبډلې سره په درمسالا کې د مسابقې میدان ته ووځي.

همداراز الف یا ابدالیان لوبډله، چې د سریلانکا په کوربه توب په دغه هیواد کې په درې اړخیزه لوبلړۍ کې برخه لري، نن د کوربه هیواد سریلانکا له الف لوبډلې سره مخامخ ده.

د دې سیالۍ، چې اوس روانه ده، پچه سریلانکا وګټله او غوره یې وبلله چې لومړی توپ وهنه یا بیټنګ افغانستان وکړي.

تر دې وړاندې د افغانستان ابدالیان لوبډلې خپله لومړۍ لوبه د ۴ منډو په توپیر له هند څخه ګټلې ده.

هند بیا خپله لومړۍ سیااي له سریلانکا څخه ګتلې ده.

د افغانستان او هند ملي لوبډلې به پر نننۍ لوبه سربېره د چهارشنبې په ورځ (د جون ۱۷) د لکهنو په لوبغالي کې په دوهمه سیالۍ کې سره مخامخ شي او د دوی وروستۍ یو ورځنۍ مسابقه به د جون په شلمه په چینای کې وي.

تر دې وړاندې دواړو ټیمونو یوه ټیستلوبه وکړه چې د هند تجربه کار ټیم په لوړ توپیر وګټله.

افغانستان د ټیست سیالیو په نسبت په یو ورځڼیو کې ښه تجربه لري.

د امریکا د تابعیت او کډوالۍ خدماتو ادارې (USCIS) اعلان کړی چې د هغو کډوالو د غوښتنلیکونو د کار جریان یې بېرته پیل کړی چې د یوې پخوانۍ تګلارې له مخې د افغانستان او ایران په ګډون د ۳۹ هېوادونو د وګړو لپاره ځنډول شوی و.

دې ادارې د جمعې په ورځ (د جون ۱۲مه) په خپره کړې خبرپاڼه کې ویلي چې دا اقدام د یوې فدرالي محکمې د حکم له مخې ترسره کوي، ځکه محکمې د مهاجرت د ځینو دوسیو ځنډول غیرقانوني بللي دي.

د امریکا د تابعیت او کډوالۍ د خدماتو ادارې زیاته کړې چې اوس به ټولې اغېزمنې شوې دوسیې داسې وڅېړل شي لکه هېڅکله چې د هغو د پروسس بهیر نه وي درول شوی.

په امریکا کې ډېر شمېر افغان کډوال، چې له ۲۰۲۱ وروسته دې هیواد ته تللي، ګرین کارت یا د امریکا د دایمي اقامت جواز نه لري او ډېرو اندېښنه لرله چې اه امریکا به وایستل شي.

د محکمې پرېکړه د کډوالۍ د بېلابېلو امتیازونو لپاره پر غوښتنلیکونو پلې کېږي، چې په کې د دایمي استوګنې کارت (ګرین کارډ)، د امریکا تابعیت، د کار جواز او د کډوالۍ نور اړوند غوښتنلیکونه شامل دي.

ټاکل شوې ده چې د افغانستان او هند د کرکټ د ملي لوبډلو ترمنځ د درو لوبلړیو لومړۍ مسابقه نن (شنبه) د هند په درمسالا کې پیل شي.

تر دې وړاندې دواړو ټیمونو یوه ټیستلوبه وکړه چې د هند تجربه کار ټیم په لوړ توپیر وګټله.

افغانستان د ټیست سیالیو په نسبت په یو ورځڼیو کې ښه تجربه لري.

دواړه ټیمونه به د چهارشنبې په ورځ (د جون ۱۷) د لکهنو په لوبغالي کې په دوهمه سیالۍ کې سره مخامخ شي او د دوی وروستۍ یو ورځنۍ مسابقه به د جون په شلمه په چینای کې وي.

د امریکا د دواړو ګوندونو ۸۳ قانون جوړوونکو د بهرنیو چارو له وزیر مارکو روبیو څخه غوښتي چې د قطر له «السلیه» کمپ څخه د کانګو ډیموکراتیک جمهوریت ته د شاوخوا ۱۱۰۰ افغان کډوالو د لېږدولو پلان تر هغه وځنډوي څو کانګرس ته بشپړ حقوقي، تخنیکي او بشري معلومات وړاندې نه شي.

قانون جوړوونکو په خپل لیک کې د دې لېږد حقوقي بنسټ، په کانګو کې د احتمالي استوګنې شرایط او د کډوالو اوږدمهاله وضعیت په اړه وضاحت غوښتی او د جون تر ۲۴مې یې د رسمي راپور غوښتنه کړې ده.

دغه افغانان له ۲۰۲۱ کال وروسته له افغانستانه ایستل شوي وو او په قطر کې د امریکا د بیا مېشتېدو په تمه پاتې دي. ډېری یې د امریکايي پوځ، قراردادي شرکتونو، مرستندویو بنسټونو او ډیپلوماتیکو ماموریتونو پخواني کارکوونکي او د هغوی کورنۍ دي.

د بشري حقونو سازمانونو خبرداری ورکړی چې د امریکا د ماموریتونو ملاتړ کوونکي افغانان لا هم له جدي خطر سره مخامخ دي او واشنګټن باید له افغانستانه د هغوی د ایستلو پر مهال د بیا مېشتېدو ژمنې عملي کړي.

د ایران د بهرنیو چارو وزیر، عباس عراقچي، د جمعې په ورځ وویل چې له امریکا او اسراییل سره د ایران د جګړې د پای ته رسولو لپاره د «اسلام‌اباد تفاهم‌لیک» تر بل هر وخت د نهايي کېدو مرحلې ته ډېر نژدې شوی دی.

عراقچي په اېکسپاڼه کې په خپور کړي بیان کې له رسنیو وغوښتل چې د تړون تر بشپړېدو او نهايي کېدو پورې د هغه د محتوا په اړه له اټکلونو او ګومانونو ډډه وکړي.

هغه زیاته کړه چې ایران به په مناسب وخت کې د دې تفاهم‌لیک ټول جزییات له خلکو سره شریک کړي او دا به د تهران د مسوولانه او شفاف چلند په چوکاټ کې ترسره شي.

بل لور ته، د امریکا ولسمشر ډونالډ ټرمپ څو ساعته مخکې پر ایران نیوکه کړې او ویلي یې دي چې د تړون ځینې جزییات ایران رسنیو ته افشا کړي دي.

ټرمپ ټینګار کړی چې د دې احتمالي تړون په اړه د ایران دریځ «له واقعیت سره هېڅ سمون نه لري».

د امریکا ولسمشر ډونالډ ټرمپ د جمعې په ورځ ویلي، هغه معلومات چې ایران د واشنګټن او تهران ترمنځ د احتمالي تړون په اړه رسنیو ته رسولي، د دواړو لورو د اصلي تفاهم استازیتوب نه کوي.

ټرمپ په ټروت سوشل کې په یوه پیغام کې لیکلي: «هغه څه چې ایران ویلي، د دوی د کمزورې او خواشینوونکې اعلامیې په ګډون، له حقیقت سره هېڅ تړاو نه لري.»

نوموړي د ایران چارواکي «بې‌باوره کسان» بللي او زیاته کړې یې ده چې د هغوی له لوري د ښه نیت پر بنسټ د خبرو او تعامل تمه نه شي کېدای.

د امریکا ولسمشر همداراز ویلي چې د ایران له لوري د وړمې شپې هغه بې‌پیلوټه برید، چې له هرمز تنګي څخه پر وتونکو هندي بېړیو شوی و او په بشپړه توګه شنډ شوی، «په هېڅ ډول د منلو نه دی».

د بلخ ولایت په مرکز مزارشریف ښار کې پرون (جمعه) پراخ اور ولګېد چې له امله یې د سیمې اسمان ته لوخړې او لوګي پورته شول.

ځايي اوسېدونکو ویلي چې اور د ښار د دوهمې حوزې په دشت شور سیمه کې، د خبریال څلورلارې ته نژدې، پیل شو او څو ساعته یې دوام وکړ. د پېښې د رامنځته کېدو لامل تر اوسه نه دی څرګند شوی.

د اورلګېدنې سیمه یو شمېر مهمو مرکزونو، لکه طبي انستیتیوتونو، وترنري کلینیک، پخواني پوځي روغتون او څو خصوصي روغتیايي مرکزونو ته نژدې دی. د سیمې اوسېدونکي وایي چې لوګي د ښار له لرې سیمو هم لیدل کېدل.

په ټولنیزو رسنیو کې په خپرو شویو ویډیوګانو کې لویې لمبې ښماري او لږ تر لږه یوه زوروره چاودنه اورېدل کېږي.