د افغانستان مخابراتو او ټکنالوژۍ وزارت وایي، د سایبري امنیت پر قانون کار روان دی.

دغه وزارت که څه هم د سایبري قانون د جوړېدو خبر ورکوي، خو چې څه وخت به بشپړ شي لا هم معلومه نه‌ده.

د دې وزارت وزیره معصومه خاوري وایي، د سایبري امنیت د قانون جوړېدو لپاره یو شمېر سروې ګانې او اساسي کارونه شوي ترڅو په دې برخه کې د بریدونو مخه ونیول شي.

اغلې خاوري چې د پنجشنبې په ورځ «۱۳۹۹ کال د کب ۰۷» په کابل کې ملت ته د دولت د حساب ورکونې په پروګرام کې خبرې کولې، وویل: "تخنیکي سروې، د افغانستان د سایبري امنیت د ټیم پراختیا په اړه چې د سایبري بریدونو مخه ونیسي، بشپړه شوې ده."

اغلې خاوري له دې وړاندې ویلي و چې د سایبري قانون په تصویب سره به فعالیتونه قانوني بڼه غوره او د معلوماتي تکنالوژۍ ‏نړیوال امکانات لکه له سایبري فضا، د ملي زېربناوو ساتنه، د دولتي او شخصي دیجیټلي ‏معلوماتو محرمیت خوندي کولو او د هوایي امنیت او سایبري فضا خونديتوب او امنیت څخه ‏د ګټې اخیستنې لپاره به زمینه برابره شي‎.‎

سایبري امنیت د خپلو شخصي معلوماتو، د یوې ادارې یا هېواد محرمانه معلوماتو د ساتلو په معنی دی.

که د یو شخص یا ادارې سایبري امنیت پیاوړی وي، نو د تخنیکي ستونزو سره خپل معلومات بیا ځلي ترلاسه او د بهرنیو سایبري حملو مخه په اسانه نیول کېږي.

د مخابراتو او معلوماتي ټکنالوژۍ وزارت دا هم وویل چې ټول هېواد کې ۶ زره کیلو مټره د فایبر نوري شبکه غځول شوې چې ۵،۵۰۰ یې په دولت پورې اړه لري چې ټول‌ټال ۱۵۰ ملیونه ډالره پانګونه یې په‌کې کړې ده.

د دوی د معلوماتو له مخې اوس‌مهال، ۲۶ ولایتونه له فایبر نوري سره وصل شوي او یوازي ۹ ولایتونه د امنیتي ستوتزو له امله له یادې شبکې سره نه‌دي وصل چې د دې کار په بشپړېدو سره به انټرنټي اسانتياوي نور هم ډېرې شي.

د امریکا ولسمشر ډونالډ ټرمپ وايي، "که ایران معترضین اعدام کړي، له جدي اقداماتو سره به مخ شي".

هغه پرون سه شنبې د سي بی اس خبرې شبکې د یو خبریال د هغه پوښتنې په ځواب کې چې ښايي د ایران حکومت نن چهارشنبې یو شمیر معترضین اعدام کړي؟ وویل،" تراوسه مو د اعدام څه اوریدلي نه دي، خو که ایران دا کار وکړي، له جدي اقداماتو سره به مخ شي".

بل پلو، د ایران حکومت امریکا متحده ایالاتونه او اسراییل په دې هېواد کې د "بې ګناه کسانو" د وژلو مسوول ګڼلي دي.

په ملګرو ملتونو کې د ایران دایمي استازي امیرسعید ایرواني په یو لیک چې د دې سازمان مشر انتوني ګوتریش ته يې استولي د امریکا ولسمشر ډونالډ ټرمپ او د اسراییلو حکومت په ایران کې وروستیو مظاهرو کې په لاس لرلو او د "د بې ګناه کسانو" په وژلو تورن کړي دي.

نژدې دوه اونۍ کیږي چې په ایران کې د بهرنیو اسعارو پر وړاندې د ایراني ریال د ښکته کیدو پر ضد مظاهرې پیل شوې دي، چې اوس په کې د زرګونو کسانو د وژلو او ټپي کیدو راپورونه ورکړل شوي.

ټاکل شوې ده چې نن چهارشنبې د افغانستان د کرکټ له نولس کلنو کم عمره لوبډله په یوه تمریناني لوبه کې له سریلانکا سره مخامخ شي.

دا لوبه به چې د کابل په وخت د غرمې په دولسو بجود نامیبیا په پلازمینه ویندهوک کې پیل شي، د نولس کلنو لږ عمره کرکټ نړیوال جام ته د چمتوالي په ترڅ کې ترسره کیږي. تردې مخکې افغانستان د یکشنبې په ورځ په تمریناتي لوبه کې اسټرالیا ته ماتې ورکړه.

ټاکل شوې د کرکټ د نولس کلنو کم عمره لوبډلو جام د جمعې په ورځ د مرغومې په ۲۵ د زیمبابوې او نامیبیا په کوربتوب پيل شي.

د روغتیا نړیوال سازمان، WHO وایي، پر شیرینو او الکولي مشروباتو دې مالیه زیاته شي ځکه هغه له حده زیات ارزانه دي او دا د دې سبب شوي چې په خلکو کې د چاغي، شکرې او نورې ناروغۍ زیاتې شي.

د دې سازمان په وینا د غټانو پرتله ماشومان او ځوانان ډیراغیزمن کیږي. د روغتیا نړیوال سازمان سپارښتنه کوي چې پردغو مشروباتو دې مالیې ولګول شي یا دې پرېمالیې زیاتې شي، ترڅو بیې یې ورسره لوړې شي چې په نتیجه کې به یې مصرف کم او په عین حال کې د روغتیا د برخې لپاره عواید زیات شي.

د روغتیا د نړیوال سازمان مشر تیدروس ادهانم ګیبریسوس ویلي،" روغتیایي مالیې یوله هغو پیاوړو وسیلو څخه دي چې موږ یې د روغتیا د ودې او د ناروغیو د مخنیوي لپاره په لاس کې لرو."

د طالبانو د حکومت د بهرنیو چارو وزیر امیرخان متقي پرون سې شنبې د افغانستان لپاره د ملګروملتونو د مرستندویه ماموریت له سرپرستې جورجټ ګانیون سره په کتنه کې د دوحې د پروسې د پرمختګونو په اړه خبرې وکړې.

د دې وزارت ویاند عبدالقهار بلخي پرون سې شنبې په خپله ایکسپاڼه کې لیکلي چې په دې کتنه کې د دوحې د پروسې په چوکاټ کې د مخدره توکو په وړاندې د مبارزې او خصوصي سکتور د ملاتړ د کاري ډلو د پرمختګونو او راتلونکو ناستو او نورو اړوندو موضوعاتو خبرې وشوې او د بهرنیو چارو وزیر یادونه وکړه چې د دوی له اړخه د دې پروسې په کاري ګروپونو کې پرمختګ د قناعت وړدی خو مقابل لوري ندي توانیدلي چې د بدیل معیشت او بانکي مشکلاتو اړوند قناع بخښونکې لاسته راوړنې ولري.

په بیان کې همدارنګه ویل شوي چې میرمن جورجیټ د دوحې د پروسې د دوو کاري ډلو د مخکینیو ناستو پایلې مثبتې وبللې او یادونه یې وکړه چې په دې برخه کې به لا نوره توجه وشي. د ملګروملتونو مرستندویه مامویت یا یوناما د دې خبر ترچمتو کیدو پورې د دغې کتنې په اړه څه ندي ویلي.

د دوحې د پروسې په چوکاټ له ښکلیو اړخونو د طالبانو د حکومت یوه عمده غوښتنه داده چې نړیواله ټولنه دې په افغانستان کې د کوکنارو د له منځه وړلو د هڅو په بدل کې له بزګرو سره د بدیل معیشت په برخه کې زیاته مرسته وکړي.

ترکیه غواړي د افغانستان په شمال کې د سمنټو د تولید یوه نوې فابریکه جوړه کړي.

د راپورونو له مخې دا خبره په جوزجان کې د طالبانو د والي دفتر د سې شنبې په ورځ کړې او ویلي یې دي چې دا ژمنه په مزارشریف کې د ترکیې جنرال قونسل مراد دیکمن د جوزجان له والي مولوي عبدالله سرحدي سره په کتنه کې کړې ده.

د ترکیې جنرال قونسل په جوزجان کې د خپل هیواد د اوسنیو فعالیتونو او د راتلونکو انکشافي پروګرامونوپه اړه خبرې وکړې او ژمنه یې وکړه چې په نژدې راتلونکې به په دې ولایت کې له ۱۵۰ نه تردوه سوه ملیون ډالرو پانګونې د سمنټو د تولید یوه فابریکه جوړه کړي چې په سلګونو کسانو ته به د کارزمینې برابرې شي. د هغه په خبره ترکیې په تیرو کلونو کې په جوزجان کې د زده کړې، روغتیا او دوامداره پرمختګ په برخوکې اغیزمن اقدامات کړي او په راتلونکې به هم دغو هڅو ته دوام ورکړي.

ترکیه سره له دې چې د طالبانو له حکومت سره نژدې اړیکي پالي خو د هغوی حکومت یې تراوسه په رسمیت ندی پیژندلی.

د متحدوایالاتو ولسمشر، دونالدټرمپ، دسه شنبې په ورځ وویل چې ایرانیان باید خپلو پراخو مظاهرو ته دوام ورکړي، دولتي تاسیسات ونیسي او د« ځپونکو عاملانو او قاتلانو» نومونه ثبت کړي.

ټرمپ په خپله خواله رسنۍ ،تروث سوشال کې ولیکل: «ایراني وطنپالو ! ،اعتراضونو ته دوام ورکړئ.»

ټرمپ زیاته کړه: « د معترضینو د بې معنی وژنې تر درولو پورې یې ایراني چارواکو سره ټولې لیدنې لغوه کړي، مرسته په لار ده.»

د امریکا ولسمشر وروستیو ورځو کې د ایراني لاریونوالو دملاتړلپاره ګڼ پیغامونه خپاره کړي دي. د شنبې په ورځ یې ولیکل چې« ایران ازادي ته سترګې په لار دی؛ کیدای شي تیر هروخت ته په کتو. متحد ایالات مرستې ته چمتودي. »

ښاغلي ټرمپ ایراني چارواکو ته څو ځلې خبرداری ورکړ که چیرې لاریونوال ووژني ، نو متحد ایالات به یې مرستې ته وردانګي.

په ورستیو ورځو کې دایران دامنیتي ځواکونو په لاس د لاریونوالو د وژنې ویروونکي رپوټونه خپاره شوي دي، ګڼو خلکو ددغو وژنو د درولولپاره د امریکا د عملي اقداماتو غوښتنه کړې.

ټرمپ ته نږدې مخکښ سناتور لیندسي ګراهام وویل اوس د عملي اقدام وخت رارسیدلی دی.

اوکرایني چارواکي وايي په دغه هیواد باندې د روسیې د تیرې شپې بریدونو کې ۴ کسه مړه او څو تنه نور ټپیان شوي دي.

ددغو بریدونو په نتیجه کې د برښنا او تودوخې شبکې هم زیانمنې شوي او په ملیونو خلک د ژمې په دې سړه هوا کې له برښنا او د تودوخې له خدماتو بې برخې شوي دي.

ولسمشر ولودیمیر زیلنسکي وویل چې روسي ځواکونو داوکراین په اتو سیمو دغو بریدونو کې تقریبا ۳ سوه ډرون ، ۱۸ بالیستیک توغندي او ۷ کروز توغندي کارولي دي.

زیلنسکي په ټیلیګرام کې ولیکل چې په دغو بریدونو کې د انرژي او برښنا تاسیسات په نښه شوي دي.

روسي چارواکو تراوسه په دې هکله څه نه دي ویلي.

په اوکراین کې د روسیې د جګړې د درولو لپاره خبرو تراوسه کومه نتیجه نه ده ورکړې.

ایټالیا د بدیل معیشت د یوې پروژې دوام ته یو ملیون یورواختصاص کړي چې افغان اړمن ځوانان او ښځې د وړوکسبونو له لارې مشروع عاید ترلاسه کړي.

د مخدرو موادو او جرمونو په وړاندې د ملګرو ملتونو دفتر،(UNODC) نن سه شنبې خپله ایکسپاڼه کې ولیکل چې د ایټالیا دغه مرسته د مشروع عاید دترلاسه کولو د فرصتونو د زیاتولو له لارې د ښځو او ځوانانو د سوکالۍ لپاره لګول کیږي.

اعلامیه زیاتوي چې د بدیل معیشت ددغې پروژې دوهمه مرحله د یو ملیون یورو په لګښت په هرات او ننګرهار ولایتونو کې پلې کیږي او زیات تمرکز به یې د زعفرانو او ګلابو د کښت په پراختیا وي.

په پام کې ده چې له دغه پروګرام څخه اوه زره کورنۍ ګټه واخلي.

اعلامیه زیاتوي چې ددغې پروژې لومړۍ مرحله چې د ۲۰۲۴ کال په دیسمبر کې پیل شوې ،۱۵۰۰ اړمنو کورنیو ته یې ګټه رسیدلې ده.

په ایران کې د حکومت ضد لاریونونو له کبله هلته مېشت لسګونه پاکستانیان خپل هېواد ته ستانه شوي.

د پاکستان ډان ورځپاڼې نن (د جنورۍ پر ۱۳مه ) د تحقیقاتو د فډرالي ادارې (اېف ای اې) د یوه چارواکي بالاچ یعقوب له قوله لیکلي دي چې په تېرو دوو ورځو کې له ۱۰۰ زیات پاکستانیان له ایرانه بېرته پاکستان ته ستانه شوي دي.

د نوموړي په وینا دا هغه پاکستانیان دي چې یا یې د ایران په پوهنتونونو کې لوړې زدکړې کولې او یا هم د زیارت لپاره هلته تللي ول.

پاکستاني چارواکي تمه لري چې نن (د جنورۍ پر ۱۳مه ) به هم د ۵۰ زده کوونکو یوه بله ډله له ایرانه پاکستان ته ستنه شي

د پاکستان د بهرنیو چارو وزارت د جنورۍ پر ۱۰مه پر اېکس (پخواني ټوېټر) پیغام کې ویلي وو چې له پاکستانه دې خلک ایران ته "غیر ضروري سفر" نه کوي او هلته مېشت پاکستانیان دې هم له "احتیاطه" کار واخلي.

په داسې حال کې چې د امریکا ولسمشر دونالد ټرمپ وايی د ایران په هکله " ډیرو پياوړو " انتخابونو باندې غور کوي، تهران وايي امریکا سره هم خبرو او هم جګړې ته چمتوالی لري.

په عین حال کې رپوټونه وايی په ایران کې د حکومت ضد لاریونونو په ترځ کې سلګونه یا ممکن زرګونه کسان وژل شوي دي.

ټرمپ وړمه ورځ خبریالانو ته وویل چې دامریکا پوځ د لاریون کوونکو دملاتړ په لارو چارو فکر کوي.

بلخوا ، د ټرمپ او نوروامریکايی چارواکو له مکررو ګواښونو وروسته ، دایران بهرنیو چارو وزیر عباس عراقچي پرون وویل چې ایران هم جګړې او هم خبرو ته امادګي لري.

په داسې حال کې چې نا تایید شوي رپوټونه وايی چې په تیرو ۱۵ ورځو کې ددغو مظاهرو په ترځ کې څه دپاسه ۵۰۰ کسان وژل شوي ، دبشري حقوقو سازمانونه وايی د مړو شمیر کیدای شي څو چنده لوړ وي.

دا پاڅون چې د ۱۹۷۹ کال د اسلامي انقلاب راهیسې د ایران د مذهبي واکمنۍ لپاره یو له سترو ننګونو ګڼل کیږي، د انفلاسیون د زیاتوالي او د بهرنیو اسعارو په وړاندې د ایراني ریال د بې ساري لویدلو له کبله پیل شو خو وروسته یې د حکومت ضد پراخ اعتراض بڼه غوره کړه.