ټاکل شوې چې افغانستان او پاکستان د سوداګرۍ په برخه کې نوی تړون لاسلیک کړي.

د افغانستان د سوداګرۍ وزارت وياند فواد احمدي نن شنه (د لېندۍ ۲۹مه) ازادي راډیو ته وویل چې د دې تړون له لارې به د دواړو هېوادونو ترمنځ په سوداګرۍ کې اسانتیاوې رامنځته شي.

نوموړي وویل چې دا مهال دواړه خواوې د یو تړون په ترتیب بوخت دي، څو د دواړو هېوادونو په اتمه ناسته کې لاسلیک شي.

د چارواکو په خبره چې د دې تړون له لاسلیک سره به افغانستان له مرکزي اسیا او پاکستان سره د سوداګرۍ په برخه کې له ګڼو اسانتیاوو برخمن شي.

افغان چارواکي وايي چې پاکستان ورسره یو ځل بیا د سوداګريزو ستونزو د هواري ژمنه کړې هغه ژمنه چې د دوی په وينا مخکې هم په وار- وار ورسره شوې خو عمل پرې نه دی شوی.

د دیورند کرښې په اوږدو کې په پکتیا او ننګرهار ولایتونو کې د چهارشنبې د ماښام له نښتو وروسته وضعیت ارام دی.

د ننګرهار ولایت په دوربابا ولسوالي کې قومي مشرانو ازادي راډیو ته وویل چې پرون (چهارشنبې) د طالبانو او پاکستاني پوځیانو ترمنځ پر دیورند کرښه نښتې وشوې چې د شپې تر ناوخته یې دوام درلود. همداراز د ننګرهار په مومند درې ولسوالي او د پکتیا په ډنډ پټان ولسوالي کې هم د دیورند کرښې په اوږدو کې نښتې شوي دي.

د افغانستان په ختیځ کې د ۲۰۱ خالد بن ولید قول اردو ویندوی وحیدالله محمدي تایید کړه چې نښتې تایید کړې خو د مرګ ژوبلو په اړه یې څه ونه ویل.

د افغانستان او پاکستان ترمنځ تاوتریخوالی وروسته له هغه بیا زیات شو چې د یکشنبې په ورځ پاکستاني الوتکو په ننګرهار او پکتییکا کې بمبارۍ وکړې او د ملګروملتو په وینا په نتیجه کې یې ۱۳ ملکیان ووژل شول.

د ملګروملتو د ماشومانو د ملاتړ ادارې، یونسیف نن اعلان وکړ چې جاپان د ۴.۴ میلیون ډالرو بشري مرستې ژمنه کړې ده، او په دې پیسو به شاوخوا ۶۰ زره کسانو ته، چې نیمایي یې ماشومان دي، ژوند ژغورونکي خدمات وړاندې شي.

دا مرسته په داسې حال کې کېږي چې بشري کړکېچونه او جبري کډوالۍ زیاتې شوې دي.

یونیسف تایید کړې چې د جاپان له لوري ورکړل شوې دا ۴.۴ میلیون ډالره به د افغانستان هغو خلکو ته د بیړنیو او حیاتي خدمتونو په برابرولو ولګول شي چې د طبیعي پېښو او بیړنیو حالاتو له امله زیانمن شوي دي.

د دې بودجې له لارې به مستقیم ډول ۶۰ زره کسانو ته مرسته ورسېږي، چې له دې ډلې به کابو ۳۰ زره ماشومان د روغتیا، تغذیې او ساتنې مهم خدمات تر لاسه کړي.

په ۲۰۲۵ کال کې له ایران او پاکستان څخه تر ۲.۸ میلیونه زیات افغانان هېواد ته راستانه شوي، چې ۶۰ سلنه یې ښځې او ماشومان دي. دې چارې پر بشري مرستو او خدمتونو لا زیات فشار راوستی دی.

پرله‌پسې کړکېچونو د افغانستان د ماشومانو د ساتنې سیستمونه کمزوري کړي دي. د یونیسف د راپور له مخې، د ۲۰۲۵ کال له جنورۍ څخه تر نوومبر پورې یوازې یا له کورنیو بېل شوي ۱۳ زره ۸۹ ماشومان پېژندل شوي، چې دا د تېر کال پرتله ۵۰ سلنه زیاتوالی ښيي.

د مطبوعاتو د ازادۍ نړیوالو ډلو له پاکستان څخه غوښتي چې د افغان خبریالانو نیول او شړل سمدستي ودروي، او خبرداری یې ورکړی چې که هغوی بېرته واستول شي، له جدي ګواښونو سره به مخامخ شي.

د رسنیو د ازادۍ او د بشري حقونو د نړیوالو بنسټونو یوه ائتلاف د چهارشنبې په ورځ د پاکستان صدراعظم شهباز شریف ته په یوه لیک کې د هغو افغان خبریالانو د نیولو او ایستلو د سملاسي درولو غوښتنه کړې چې دا مهال په پاکستان کې مېشت دي.

په لیک کې د وروستیو نیونو پر زیاتوالي ژوره اندېښنه څرګنده شوې ده.

د لیک لاسلیک کوونکو خبرداری ورکړی چې په زوره ستنول، دا خبریالان د نیول کېدو، تاوتریخوالي او ان د مرګ له خطر سره مخامخولی شي.

دغو بنسټونو له اسلام‌اباد څخه غوښتي چې د نه ستنولو اصل ته درناوی وکړي او د کډوالو او له خطر سره مخ رسنیزو کارکوونکو پر وړاندې خپلې نړیوالې ژمنې پوره کړي.

دا غوښتنه په داسې حال کې کېږي چې پاکستان په خپله خاوره کې د افغان کډوالو نیونې او ایستنې زیاتې کړي دي، چې له امله یې تر دې دمه زرګونه افغانان نیول شوي یا ایستل شوي دي.

د راپورونو له مخې، په تېر یوه کال کې له ایران او پاکستان څخه تر درې میلیونه ډېر افغان کډوال بېرته ستانه شوي دي، چې ډېری یې په زوره ایستل شوي دي.

د ملګرو ملتونو ځانګړي راپور ورکوونکي ریچارډ بنېټ خبرداری ورکړی چې پراخ محدودیتونه او د نړیوالو مرستو ناڅاپي کمښت اساسي روغتیايي خدمتونو ته د افغان ښځو لاسرسی سخت کمزوری کړی او د هیواد له وړاندې نازک روغتیايي نظام ته یې لا زیات زیان رسولی دی.

ریچارډ بنېټ، چې د افغانستان د بشري حقونو لپاره د ملګرو ملتونو ځانګړی راپور ورکوونکی دی، ټاکل شوې د ښځو او نجونو د روغتیا حق په اړه نن (پنجشنبې) نوی راپور په جنیوا کې د ملګرو ملتو د بشري حقونو شورا ۶۱مې غونډې ته وړاندې کړي.

بنېټ وویل چې د افغانستان روغتیايي سیستم د جګړو، بېوزلۍ او پر بنسټیزو تاسیساتو د کمې پانګونې له امله له کلونو راهیسې کمزوری پاتې شوی؛ خو هغه ټینګار وکړ چې اوسنيو محدودیتونو د ښځو او نجونو لپاره د روغتیايي خدمتونو لاسرسی په بې‌ساري ډول خراب کړی دی.

د هغه په وینا، د دې کړکېچ درې اصلي عوامل دي: د روغتیايي نظام جوړښتي کمزوري، د طالبانو له خوا لګېدلي محدودوونکي سیاستونه، او د نړیوالو مرستو شدید کمښت.

بنېټ وویل چې د بودجې د کمېدو له امله تر ۴۰۰ ډېر روغتیايي کلینیکونه تړل شوي، او د کاري ساعتونو او د کارکوونکو شمېر—په ځانګړي ډول د ښځینه ډاکټرانو، نرسانو او قابلو—په څرګند ډول راکم شوی دی.

د مخدرو موادو او جرمونو په وړاندې د ملګرو ملتونود مبارزې د دفتر مشر پولیک اوک سیري د طالبانو د حکومت د کورنیو چارو وزارت معین شیخ عبدالرحمن منیر سره ولیدل.

د طالبانو ترواک لاندې باختر خبري اژانس د چهارشنبې په ورځ رپوټ ورکړ چې د کورنیو چارو وزارت معین په غونډه کې له دغه نړیوال چارواکي د سرحدونو دلاښه کنټرول لپاره د مجهزو سکنرونو غوښتنه کړې ده.

خبر زیاتوي چې ښاغلي سیري د نشه یې توکو په وړاندې د لاس ته راوړونو ستاینه کړې او د سکنرونو د برابرولو په برخه کې یې د همکارۍ ژمنه کړې.

د مخدرو موادو او جرایمو په وړاندې دملګرو ملتونو د مبارزې دفتر (UNODC) تیره میاشت په یو راپور کې وویل چې افغانستان کې له مصنوعي مخدرو موادو او د طبي درملو څخه د ناوړه استفادې ترڅنګ ، دودیز مخدر موادهم ډیر کارول کیږي.

حمد الله فطرت د طالبانو د حکومت مرستیال ویاند دچهارشبنې په ورځ په خپله ایکسپاڼه ولیکل چې د هندوانو او سیکانو د شورا رئیس منجیت سنګ لامبه د ریاست الوزراء د دفتر عمومي رئیس ډاکټر ملا عبدالواسع سره په غونډه کې د غصب شویو ځمکو او ملکیتونو ، برښنا او دیوناني طبابت د جواز ترڅنګ ، د کابل شوربازار کې د درمسال په اړه چې د سړک د نقشې لاندې راغلی خپلې ستونزې او وړاندیزونه شریک کړل.

خبر زیاتوي چې ډاکټر ملا عبدالواسع ورغلي پلاوي ته ډاډ ورکړی دی چې ستونزې او غوښتنې به یې له اړوندو ادارو او مسئولینو سره شریکې کړي.

د طالبانو حکومت مخکې ویلي وو چې د هندوانو او سیکانو د هغو جایدادونو او ملکیتونو د ازادولو لپاره چې د تیرو حکومتونو په مهال غصب شوي د عدلیې وزارت لخوا یو ځانګړی کومیسیون جوړ شوی دی.

د بښنې نړیوال سازمان تیر کال په خپل راپور کې د هندوانو او سیکانو په شمول په افغانستان کې د لږکیو د حقوقو د نقض خبره کړې وه.

د افغان هندوانو او سیکانو اقلیت چې پخوا کلونو کې یې شمیر لسګونو زرو کسانو ته رسیده پلازمینه کابل او نورو لویو ښارونو کې کار اوبار او تجارت کاوه خو د تیرو درې لسیزو د جګړواو ناکراریو له امله ددوی ګڼ شمیرکسان له افغانستانه بهرته کډه شول.

پاکستاني رسنیو راپور ورکړی چې د صوابۍ د پولیسو د مرکزي قرارګاه مرستیال مشرې الینا شکیل پرون له برکای کمپ څخه د لیدنې پرمهال افغان کډوالو ته خبرداری ورکړ چې د پاکستان حکومت رسما دا کمپ بند کړی دی.

مېرمن شکیل له ټولو کډوالو غوښتي دي چې د اسلام آباد له پالیسیو سره سم د کډوالو د خپلې خوښې ستنېدو په چاره کې له چارواکو سره همکاري وکړي.

د پاکستان حکومت له ۲۰۲۳ کال راهیسې د افغان کډوالو جبري ایستل پیل کړي خو په وروستیو میاشتو کې یې دا لړۍ چټکه کړې ده.

د تېرکال د سپټمبر په ۲۵مه د پاکستان د ایالتونو او سرحدونو چارو وزارت په یوه رسمي مکتوب کې خبرداری ورکړ چې په خیبرپښتونخوا، سند او پنجاب کې د افغان کډوالو شپاړس کمپونه تړل کېږي.

ډېری دا کمپونه د اتیایمې لسیزې په لومړیو کې جوړ شوي او تراوسه هم هلته لسګونه زره کډوال ژوند کوي.

په پاکستان کې وروسته له دې چې د دې هېواد الوتکو پر افغانستان هوايي برید وکړ، کلک امنیتي تدابیر نیول شوي دي.

د رویټرز خبري آژانس د راپور له مخې د پاکستان د کورنیوچارو وزارت مرستیال طلال چودري نن وویل، پر ننګرهار او پکتیکا ولایتونو د شنبې ورځې له حملو وروسته په پاکستان کې چارواکو امنیتي تدابیر پیاوړي کړي او لسګونه مشکوک کسان یې نیولي دي.

ښاغلی چودري زیاتوي چې کله هم دوی په افغانستان کې، د ده په وینا پر وسله والو ډلو برید کړی نو هغو غبرګون ښودلی. چودري رویټرز ته ویلي چې پاکستاني امنیتي ځواکونه د تیارسۍ په حال کې دي څو د احتمالي بریدونو مخنیوی وکړي.

په پاکستان کې په وروستیو کې څو تروریستي حملې وشوې. په دې ترڅ کې د سه شنبې په ورځ د خیبرپښتونخوا په کوهاټ او د پنجاب په بهکر سیمو کې حملې وشوې چې په یوه کې پنځه پولیس او دوه ملکیان او په دوهمه کې دوه پولیس ووژل شول.

د پاکستان حکومت وايي دا حملې د پاکستاني طالبانو په ګډون هغه ډلې کوي چې مرکزونه یې په افغانستان کې دي، خو د طالبانو حکومت وايي هېڅ یوې ډلې ته اجازه نه ورکوي چې د کوم هېواد امنیت وګواښي او وايي پاکستان دې د خپلو ناکامیو پړه پر افغانستان نه اچوي.

دا په داسې حال کې ده چې طالبانو او پاکستاني چارواکو پرون تایید کړه چې ځواکونو یې تېره شپه د ډیورنډ کرښې په اوږدو کې نښتې کړې دي.

د افغانستان د بشري حقونو لپاره د ملګروملتونو ځانګړی راپورتر وايي چې د طالبانو پالیسیو د افغان مېرمنو او نجونو پر روغتیا ناوړه اغېز کړی دی.

ریچارډ بینېټ په خپل تازه راپور کې چې نن چارشنبې (د کب ۶مه) خپور شو ویلي دي چې طالبانو پر افغانستان له بیاواکمنېدو وروسته د جنسیت پربنسټ د تبعیض داسې یو منظم سیسټم رامنځ ته کړی چې زده کړو، کار، صحي پاملرنې، تګ راتګ او په عامه ژوند کې د ښځو ګډون محدودوي. بینیټ دا سیسټم له بشري ضد جرمونو سره انډول بللی دی.

راپور ټینګار کوي چې دا تبعیضي پالیسي نه یوازې د ښځو بنسټیز حقوق تر پښو لاندې کوي بلکې د هېواد په کچه د روغتیايي سیسټم پایښت هم ګواښي.

ښاغلي بینیټ د دې وضعیت د پای ته رسولو لپاره د بېړني او دوامداره نړیوال اقدام غوښتنه کړې او خبرداری یې ورکړی چې که داسې ونه شي نو افغانستان به یې له اوږدمهاله ناوړه عواقبو سره مخامخ شي.

طالبانو د ښاغلي بینېټ د تازه راپور په اړه تراوسه څه نه دي ویلي خو مخکې له دې یې د نوموړي راپورونه له حقایقو لیرې بللي او افغانستان ته یې د هغه پر تګ راتګ هم بندیز لګولی دی.

طالبانو او پاکستاني چارواکو تایید کړې ده چې ځواکونو یې تېره شپه د ډیورنډ کرښې په اوږدو کې نښتې کړې دي.

د طالبانو د حکومت یوې سرچینې د خپل نوم نه ښودلو په شرط بېګا ناوخته ازادۍ راډیو ته تایید کړه چې د ننګرهار ولایت د نازیانو ولسوالۍ په شاه کوټ سیمه کې د دوی د پوله ساتو او پاکستاني پوځیانو ترمنځ نښته شوې ده.

سرچینې زیاته کړه چې نښته پاکستاني لورې پیل کړه او د طالبانو ځواکونو ځوابي ډزې وکړې. د سرچینې په وینا نښته پای ته رسیدلې او مرګژوبله نه لري.

بل خوا د پاکستان د صدراعظم یوه ویاند مشرف زیدي تېره شپه پر ایکس شبکې ولیکل چې د طالبانو ځواکونو په تورخم او تیرا سیمو کې پر پاکستاني ځواکونو بې دلیله ډزې کړي چې امنیتي ځواکونو يې سمدستي ځواب ورکړی دی.

د طالبانو او پاکستاني ځواکونو ترمنځ دا نښتې وروسته له هغه کېږي چې تېره شنبې د پاکستان جنګي الوتکو په ننګرهار او پکتیکا ولایتونو کې هوايي حملې وکړې. دې حملو د ننګرهار په بهسودو ولسوالۍ کې د یوې کورنۍ د ۱۸ غړو په ګډون لسګونه کسانو ته مرګ ژوبله واوړله.