د افغانستان ولسي جرګې ته د نوماند وزیرانو د پروګرامونو د شریکولو په بهیر کې نن سې شنبه (د لړم ۲۷مه) هم درې نوماند وزیران جرګې ته ولاړل.

دفاع وزارت ته نوماند وزیر اسدالله خالد، عدلیې وزارت ته نوماند وزیر فضل احمد معنوي او لوړ زده کړو وزارت ته نوماند عباس بصیري هغه درې نوماند وزیران وو چې نن یې خپل پروګرامونو د جرګې له غړو سره شریک کړل.

ولسی جرګه وايي چې تر اوسه یې د لسو نوماند وزیرانو اسناد څېړلي دي چې د دوی پروګرامونه به واوري او ټاکل شوې چې د پنجشنبې په ورځ ورته د اعتماد یا عدم اعتماد رایې ورکولو لپاره صندقونه کېږي.

پرون دوشنبه د افغانستان بهرنیو چارو وزارت ته نوماند محمد حنیف اتمر، کورنیو چارو وزارت ته نوماند، مسعود اندرابي او مالیې وزارت ته نوماند عبدالهادي ارغندیوال خپل پروګرامونه له ولسي جرګې سره شریک کړل.

د طالبانو د حکومت مرستیال ویاند حمدالله فطرت وایي، د پنجشنبې په ورځ د کونړ په سرکاڼو ولسوالۍ کې د پاکستان په توپچي بریدونو کې لس تنه ټپیان شوي دي.

هغه د پنجشنبې په ورځ په خپله ایکس پاڼه کې د دې خبرترڅنګ دغه راز ویلي چې د چهارشنبې له ورځې راهیسې په کونړ، پکتیکا او خوست کې دوه ملکي وګړي وژل شوي او ۲۵ تنه نورټپیان شوي چې د ده په خبره اکثره یې ماشومان دي.

پاکستاني چارواکو تر اوسه د طالبانو د حکومت د دې ادعا په اړه څه نه دي ویلي.

ښاغلي فطرت د افغانستان د کورنیو رسنیو د هغو راپورونو په اړه څه نه دي ویلي چې د طالبانو او پاکستاني ځواکونو ترمنځ یې د پنجشنبې په ماښام د نښتو خبرورکړی دی.

د طلوع نیوز په ګډون یوشمیررسنیو د ځینو سرچینو له قوله راپور ورکړی چې د دواړو لورو ځواکونو ډیورنډ کرښې ته څیرمه د پکتیا ولایت په ډنډ پټان ولسوالۍ او د خوست ولایت په غلام خان سیمه کې له یوبل سره نښتې کړې دي.

دا په داسې حال کې ده چې د طالبانو او پاکستان پلاوو د پنجشنبې په ورځ د چین په اورمچي ښار کې د تاوتریخوالي د کمولو په هدف خبرې اترې وکړې.

د فرانسې ولسمشر ایمانویل مکرون وایي، د هرمز تنګي د " خلاصولو" لپاره پوځي عملیات "غیرواقعي" دي او په دې برخه کې د ایران همکاري اړینه ده.

د فرانسپرس خبري آژانس د راپورله مخې مکرون له جنوبي کوریا څخه د کتنې په مهال وویل: "ځینې کسان شته چې د زور او پوځي عملیاتو له لارې د هرمز تنګي د خلاصولو ملاتړ کوي، هغه دریځ چې کله ناکله د متحده ایالاتو له خوا هم مطرح شوی دی." نوموړي دغه دریځ غیرواقعي وباله او ټینګار یې وکړ چې دا ډول عملیات به ډېر وخت ونیسي او هغه کسان به چې له دې تنګي تېرېږي له "ساحلي ګواښونو" سره مخ کړي، په ځانګړي ډول د سپاه پاسداران انقلاب ځواکونو له لوري چې "د پام وړ امکانات او بالستیک توغندي لري."

د فرانسې ولسمشر زیاته کړه: "دا کار یوازې د ایران په همکارۍ ممکن دی". هغه لومړی د اوربند د ټینګښت او د خبرو اترو د بېرته پیلیدو غوښتنه وکړه.

هرمز تنګی، چې د تیلو د لېږد لپاره یو حیاتي مسیر دی، په وروستیو اونیو کې د امریکا او اسرائیل له خوا د ایران پر ضد د جګړې له پیل وروسته عملاً تړل شوی او د نړۍ په کچه یې د اومه تیلو او اړوندو محصولاتو بیې لوړې کړې دي.

د ایران د جګړې په اړه د امریکا د ولسمشرډونالډ ټرمپ د وړمې شپې له وینا وروسته د پنجشنبې په ورځ پرایران د هوایي بریدونو لړۍ روانه وه. ولسمشرټرمپ په دې وینا کې بیا ایران ته ګواښ وکړچې په بریدونو سره به دا هیواد د "حجردورې" ته وګرځوي.

د ایران د پارلمان رئیس محمد باقر قالیباف په ټولنیزو رسنیو کې په یوه پیغام کې وویل: "ایرانیان یوازې د خپل هېواد د دفاع خبره نه کوي، موږ د دې لپاره وینه ورکوو."

په همدې حال کې ایراني رسنیو د امریکا او اسراییل په تازه بریدونو کې په کرج ښار کې د یوه لوی نوي پله چې لا نه و فعال شوی، د زیانمنیدو خبرورکړی. د امریکا ولسمشرډونالډ ټرمپ هم تایید کړه چې متحدو ایالتونو پردغه پله په برید کې لاس درلود او یوځل بیا یې غوښتنه وکړه چې تهران دې له واشنګټن سره د جګړې د پای ته رسولو لپاره یوه هوکړه وکړي.

او همدارنګه یې ویلي چې په دغو بریدونو کې د سپاه پاسداران انقلاب ځواکونو یو جګپوړی قومندان جنرال محمد علي فتح‌علی ‌زاده وژل شوی دی.

د اسراییل دفاعي ځواکونو هم پرون اعلان وکړ چې د تبریز په سیمه کې یې د توغندیو د جزوتام اړوند "د بالستیک توغندیو یو زیرمتون" په نښه کړی دی.

د طالبانو د حکومت د ټرانسپورټ او هوایي چلند وزارت د هواپیژندې اداره نن جمعه او سبا شنبې د افغانستان په ډیرو ولایتونو کې د سختو بارانونو، تالندې بریښنا، تیزو بادونو او سیلابونو د پیښیدو اټکل کوي. دې وزارت پرون پنجشنبې پرخپل ایکس پاڼه کې لیکلي چې په نورستان، پکتیکا، پکتیا، خوست، غزني، میدان وردګ، بامیان، سرپل، جوزجان، بلخ، بغلان، تخار، کندوز، سمنګان، پروان، پنجشیر، کاپیسا، کابل، لوګر، ننګرهار، کونړ، لغمان، بدخشان، فراه، هلمند، فاریاب، غور، ډایکنډي، ارزګان، کندهار او زابل ولایتونو کې د سالنګونو په ګډون د باران کچه په بیلابیلو سیمو کې له لسو څخه تراویا ملي مترو پورې اټکل کيږي. همدارنګه په مرکزي او ختیځو ولایتونو کې د سالنګونو په ګډون د تیزو بادونو د پیښیدو اټکل کیږي چې سرعت به یې په بیلابیلو سیمو کې له پنځوسو څخه تر۸۵ کیلومترو پورې وي.

د هواپیژندنې ادارې د بیان له مخې د سالنګونو په ګډون په لوړو او یخو سیمو کې د درنې واورې د اوریدو اټکل کیږي. دې ادارې هیوادوالوته سپارښتنه کړې چې د ورښتونو په مهال له هغو سیمو څخه چې د سیلابونو له خطر سره مخ وي، په جدي توګه ځان لیرې وساتي. په افغانستان کې د وروستیو ورښتونو او سیلونو له امله د طالبانود حکومت له پیښو سره د مبارزې ادارې په وینا د وري له ۶ تر۱۳ پورې ۵۱ کسانو خپل ژوند له لاسه ورکړي او په لسګونو ټپیان شوي دي.

د افغانستان د بشري حقونو لپاره د ملګروملتونو ځانګړی راپور ورکونکی ریچارډ بینیټ وایي، په افغانستان کې د ماین پاکۍ د هڅو دوامداره مالي ملاتړ د ماشومانو ژوند ژغوري. بینیټ د پنجشنبې په ورځ د وري په ۱۳ مه پرخپله ایکس پاڼه کې د ماینونو د پوهاوي او عمل نړیوالې ورځې په مناسبت لیکلي، د اپریل د څلورمې په درشل کې دا یو څرګند حقیقت دی: "دوامداره مالي ملاتړ د ماشومانو ژوند ژغوري. له دې پرته، د چاودېدونکو توکو اغېزې به پرافغان ملکي وګړو، په ځانګړي ډول ماشومانو دوام ومومي. پانګونه اختیاري نه ده؛ دا ژوند ژغوري."

د ملګروملتونو د بشري حقونو څانګې د پنجشبنې په ورځ په خپله ویبپاڼه کې لیکلي چې په ۲۰۲۵ کال کې د ماین چاودنو له امله ۴۷۱ کسانو خپل ژوند له لاسه ورکړی چې ۶۷ سلنه یې ماشومان و. په ماشومانو کې هم اکثریت یې هلکان و.

د ماینونو د پوهاوي او پروړاندې یې د اقدام نړیواله ورځ، چې هر کال د اپرېل په ۴مه لمانځل کېږي، د ځمکنيو ماینونو او د جګړې له پاتې شويو چاودېدونکو توکو د خطرونو په اړه پوهاوی لوړوي. دا ورځ په ۲۰۰۵ کال کې د ملګرو ملتونو د عمومي اسمبلې له خوا اعلان شوه او هدف یې د ککړو سیمو پاکول، د قربانیانو لاسنیوی او د امن ټینګښت ته وده ورکول دي.

په تهران کې د طالبانو تر کنټرول لاندې د افغانستان سفارت، یوې سرچینې وویل چې سفارت تراوسه په ایران کې د ۲۰ افغانانو وژل کېدا تثبیت کړې ده.

سرچینې، چې نه یې غوښتل نوم یې څرګند شي، نن (پنجشنبې) ازادي راډوی ته وویل، پر هغو ۶ تنو سربېره، چې د یوې کورنۍ غړي وو او د تهران په جنوب کې وژل شوي، سفارت د ۱۲ تنو نورو د جنازو د انتقال مکتوب صادر کړی او ۲ تنه هم په یوه بله جلا پېښه کې وژل شوي دي.

لا هم په دقیق ډول معلومه نه ده چې پر ایران د امریکا او اسراییل د بریدونو په نتیجه کې څومره افغانان وژل شوي دي.

ایراني چارواکي وايي چې په دغه هیواد کې شاوخوا ۴ میلیونه افغان کډوال اوسي.

د هوا پېژندنې نړیوالو ادارو د افغانستان په ګڼو سیمو کې د سختو سېلونو وړاندوینه کړې ده.

د اروپايي اتحادیې د هوا پېژندنې ادارې کوپرنیک خبرداری ورکړی چې نن (پنجشنبې) او سبا (جمعه) د افغانستان د ختیځ، جنوب او لویدیځ په ګڼو سیمو کې د شدیدو سېلونو د راوتلو احتمال شته.

د طالبانو چارواکو هم له خلکو غوښتي چې له پُلونو، سیندونو او ټیټو سیمو څخه لېرې پاتې شي.

د وړاندوینو له مخې، په راتلونکو څو ورځو کې به د افغانستان په جنوب ختیځ کې سخت بارانونه او سېلابونه دوام وکړي. په پکتیا، پکتیکا او د غزني او زابل ځینې برخې به تر ټولو سخت سېلونه جاري شي.

د هرات، کندهار، فراه، او خوست په شان په جنوبي او لویدیځو سیمو کې د ورښتونو او ورپسې د منځنۍ کچې سېلونو د راوتلو اټکل شوی دی.

نیمروز، بادغیس، میدان وردک، پروان، کاپیسا، هلمند او ځینې نورې سیمې به د کم شدت له سېلونو سره مخامخ شي.

تر دې مخکې د طالبانو د ترانسپورت او هوايي چلند وزارت د هوا پېژندنې ریاست د چهارشنبې او پنجشنبې د ورځو لپاره په څه باندې ۲۰ ولایتونو کې د سختو بارانونو، تندر او سېلونو د احتمال وړاندوینه کړې وه.

د طالبانو د رسمي شمېرو له مخې، د وروستیو سېلونو له امله لږ تر لږه ۴۸ کسان مړه شوي دي. درنو بارانونو نه یوازې د خلکو مرګ ژوبله زیاته کړې، بلکې بنسټیزو تاسیساتو او کرنیزو ځمکو ته یې هم درانه زیانونه اړولي دي.

د افغانستان د طالبانو او پاکستان ترمنځ په چین کې خبرې نن پیلېږي.

د رویټرز د راپور له مخې، د پاکستان د بهرنیو چارو وزارت ویاند نن (پنجشنبې) وویل چې دا خبرې نن په ارومچي کې کېږي.

هغه زیاته کړه چې په دې خبرو کې د دواړو هېوادونو جګپوړي چارواکي ګډون لري.

پرون ځینو پاکستاني رسنیو د خپل هیواد د چارواکو په قول ویلي و چې د ارومچي خبرې، چې د چین په منځګړتوب پیل شوي، بې نتیجې پای ته رسېدلې دي. خو

نن هم پاکستاني او هم طالب چارواکو وویل چې پرون د دوو هیوادونو پلاوی د خبرو ځای ته ورسېدل او نن به خبرې پیل کړي.

پرون طالبانو پاکستان تورن کړ چې د افغانستان پر خاوره یې د درنو وسلو ډزې کړي چې په نتیجه کې یې یو ماشوم وژل شوی او څو نور، چې هغوی هم اکثره ماشومان دي، ژوبل شوي دي.

چین تر اوسه د دې خبرو په اړه څه نه دي ویلي.

د امریکا ولسمشر ډونالډ ټرمپ، تېره شپه (چهارشنبې)، په یوه تلویزیوني وینا کې د ایران پر وړاندې د امریکا او اسرائیل د جګړې په اړه وویل چې دا پوځي عملیات به په راتلونکو «دوو تر درېیو اوونیو» کې په شدت دوام وکړي.

هغه زیاته کړه: «موږ به دا کار پای ته ورسوو او ډېر ژر به یې ختم کړو.»

ټرمپ په خپله وینا کې د ایران په اړه وویل: «موږ به په راتلونکو دوو تر درېیو اوونیو کې هغوی ته ډېر سخت ګوزارونه ورکړو. موږ به هغوی بېرته د حجر دروې ته ور وګرځوو؛ یعنې هغه ځای ته چې په دوی پورې اړه لري.»

ده همداراز وویل چې د امریکا ځواکونه به «ډېر ډېر ژر» په جګړه کې خپلو ټولو هدفونو ته ورسېږي.

ټرمپ ټینګار وکړ چې د ایران پوځي وړتیا ډېره زیانمنه شوې او «د جګړې سخته مرحله پای ته رسېدلې ده.»

ولسمشر ټرمپ دا هم وویل چې د ایران واکمنو «۴۵ زره خپل وګړي چې اعتراض یې کاوه، وژلي دي»، او زیاته یې کړه که دغه حکومت اتومي وسلې ترلاسه کړې وای، نو کولای یې شول دا ډول کړنو ته «تر اتومي چتر لاندې» دوام ورکړي.

هغه ټینګار وکړ چې دا موضوع باید تر دې مخکې حل شوې وای.

د اسرائیل پوځ د پنجشنبې په سهار وختي اعلان وکړ چې د دې هېواد هوايي دفاعي سیستمونو د ایران له لوري د توغندیو د دوو پړاوونو بریدونو ته ځواب ویلی دی.

د اسرائیلي رسنیو د راپورونو له مخې، د لومړي برید په ترڅ کې د هېواد په مرکزي سیمو کې څو ځایونه په نښه شول او لږ تر لږه څلور کسان د تل ابیب په سیمه کې برسېرن ټپیان شول.

پولیسو هم ویلي چې په څو ځایونو کې د توغندیو د لګېدو پېښې ثبت شوې دي، او ځینو راپورونو د دغو ځایونو شمېر تر ۹ پورې یاد کړی دی.

اسرائیلي رسنیو دا هم ویلي چې ځینې زیانونه ښايي د خوشه‌يي بمونو (کلستر بمونو) د کارولو له امله وي، هغه موضوع چې تر دې وړاندې هم ایران او اسرائیل یو بل پرې تورن کړي دي.

له دې بریدونو څه کم دوه ساعته وروسته، د اسرائیل پوځ اعلان وکړ چې د توغندیو دوهم پړاو هم توغول شوی، چې له امله یې د اسراییل په شمالي او مرکزي سیمو کې د خطر زنګونه وغږېدل.

خو په دوهم پړاو کې د مرګ ژوبلې یا زیانونو په اړه سمدستي راپور نه دی خپور شوی.