ټاکل شوې چې ارمنستان د سولې د هغه تړون له مخې چې د نګورنو قره باغ پر سر د شپږو اونیو جګړې ته یې د پای ټکی کېښود، نن اذربایجان ته د لانجمنو سیمو د سپارلو بهیر پیل کړي.

د اذربایجان د چلبجار د سیمې اوسېدونکو چې له لسیزو راهیسې پرې ارمن ټبري واکمن و، خپل کورونه پرېښودل.

د ازادي راډیو د ارمني څانګې د راپور له مخکې یو شمېر اوسېدونکو مخکې له دې چې له خپلو کورونو ووځي هغو ته یې اور ورته کړ.

تر۱۹۹۰ لسیزې مخکې د چلبجار ډېری اوسېدونکي اذریان و چې پر سیمې د ارمن ټبرو د واکمني ترټینګېدو وروسته یې ډېر له دې سیمې وشړل شول.

مخکې له دې چې دا سیمه رسماً اذربایجان ته وسپارل شي، اوسېدونکو یې د وروستي ځل لپاره د دادیوانک په صومعه کې مذهبي مراسم ترسره کړل.

دغې صومعې ته نژدې د روسیې سوله ساتونکي پرون شنبې په پوستو کې ځای پرځای شوي و.

کریملین وایي، د روسیې ولسمشر ولادیمیرپوتین پرون شنبې د اذربایجان له ولسمشر الهام علییف څخه وغوښتل چې د نګورنو قره باغ په هغو سیمو کې چې رسماً اذربایجان ته سپارل کېږي، د عیسویانو عبادت ځایونه خوندي کړي.

د خپرې شوې خبرپاڼې له مخې علییف ژمنه کړې چې دغه مذهبي ځایونه به خوندي کړي.

د اذربایجان اکثریت وګړي مسلمانان دي.

اوکراین او روسیې د چهارشنبې په ورځ په ابوظبۍ کې دامریکا په منځګړیتوب دوه ورځنۍ خبرې پای ته ورسولې.

دغه مذاکرات چې له تیرژمي راهیسې د روسیې او اوکراین د چارواکو ترمینځ لومړۍ مخامخ خبری ګڼل کیږي د جګړې د پای ته رسولو د لارو چارو دموندلو لپاره ترسره شوې. د نتایجو په هکله تر دې دمه څه جزییات نه دي خپاره شوي.

اوکرایني مرکچیانو روسي اړخ سره له مذاکراتو وروسته امریکايي او اروپايي استازو سره غونډه وکړه.

خبر:

د افغانستان د کرکټ د ۱۹ کلونو نه کم عمره لوبډله د پنجشنبې په ورځ د اسیا جام په نیمه پایلوبه کې د هند له ټیم سره لوبه کوي.

د دې سیالیو چې د عمان پلازمېنه مسقط‌ یې کوربه دی، په بله نیمه پای ‌لوبه کې پاکستان او بنګله‌دیش سره مخ کېږي.

ټاکل شوې چې د سیالیو پای‌لوبه د راتلونکې شنبې په ورځ ه ترسره کېږي.

د نړۍ مشران ترکیه کې په کاپ ۳۱ غونډه کې نن داقلیمي بدلونو په وړاندې د مبارزې پر لارو چارو خبرې کوي.

د ملګرو ملتونو سرمنشي انتونیو ګوتیرش د اقلیمي بدلون په وړاندې د چټکو اقداماتو پراړتیا تینګار کړی.

د ترکیې په انتالیا کې دغه غونډه د نومبر تر شلمې دوام کوي.

انقرې افغانستان کې د طالبانو حکومت ته بلنه ورکړې وه چې د څارونکي په توګه غونډه کې برخه واخلي خو د طالبانو یوې سرچینې ازادي راډیو ته وویل چې ددوی لخوا هیڅوک غونډې ته نه دي ورغلي. افغانستان د نړۍ د هغو هیوادونو په کتار کې دی چې د اقلیمي بدلونونو څخه سخت زیانمن شوي دي.

د اوکراین او روسیې مذاکره کوونکو د سې‌شنبې په ورځ، د لړم په ۱۹مه، د امریکا په منځګړیتوب د دوه ورځنیو مذاکراتو لومړۍ ورځ پای ته ورسوله.

خو لا هم څرګنده نه ده چې په دغو خبرو کې څومره پرمختګ شوی دی.

دا مذاکرات د روسیې او اوکراین ترمنځ د جګړې د پای ته رسولو لپاره د یوې لارې موندلو په موخه، د متحده عربي اماراتو په پلازمېنه ابوظبۍ کې ترسره شول. دا له تېر ژمي راهیسې د روسیې او اوکراین د چارواکو لومړنۍ مخامخ لیدنه بلل کېږي.

د امریکا د بهرنیو چارو وزیر، مارکو روبیو، چې په پاریس کې یې د اوو سترو صنعتي هېوادونو (G7) د ډلې د غونډې په څنډه کې له خپل اوکرایني سیال سره لیدلي ، دغه مذاکرات «ډېر رغنده» وبلل.

هغه وویل: «موږ باور لرو چې په پای کې باید زموږ اروپايي شریکان هم د درې‌اړخیزو مذاکراتو په چوکاټ کې ګډون وکړي؛ ځکه هغوی هم د دې مسئلې د اوږدمهاله حل یوه برخه دي.»

د اوکراین مذاکره کوونکي پلاوي ویلي چې د کی‌یف تمرکز د امنیتي ضمانتونو ترلاسه کول او د تلپاتې سولې ټینګښت دی.

د مسکو له مهمو غوښتنو څخه یوه دا ده چې اوکراین په هېڅ ډول شرایطو کې د ناټو په تړون کې غړیتوب ترلاسه نه کړي.

اوکراین هم له خپلو لوېدیځو شریکانو د امنیتي تضمینونو غوښتنه کړې، څو د جګړې له پای ته رسېدو وروسته په راتلونکي کې د روسیې د بیا برید له ګواښ څخه خوندي پاتې شي.

د امریکا د بهرنیو چارو وزیر مارکو روبیو وايي، پر ایران د اقتصادي فشارونو د اغېز له امله، واشنګټن اوس پر دغه هېواد د نورو پراخو پوځي عملیاتو اړتیا نه‌ویني.

روبیو د سې شنبې په ورځ «د لړم په ۱۹مه» په پاریس کې د اوو سترو صنعتي هېوادونو یا «جي۷» د بهرنیو چارو وزیرانو له غونډې وروسته وویل، پر ایران اقتصادي فشارونه دومره سخت دي چې نور پراخ پوځي عملیات اړین نه‌دي.

دا څرګندونې داسې مهال کېږي چې د امریکا ولسمشر ډونالد ټرمپ د ایران د جګړې د پای ته رسېدو لپاره په ډیپلوماتیکو هڅو کې د پرمختګ خبر ورکړی دی.

بل‌خوا، ایران ویلي چې د هرمز تنګي د بېرته پرانیستلو لپاره‌یې وړاندیز لا هم پر خپل ځای دی، خو واشنګټن باید د بندیزونو د لیرې کولو او د ایران د کنګل شویو شتمنیو د خوشې کولو په ګډون د تهران غوښتنې ومني.

قطر او پاکستان د امریکا او ایران ترمنځ د جګړې د پای ته رسولو لپاره منځګړیتوب کوي.

د بلغاریا په ختیځ کې د «اې۱» پر لویه لاره د ګڼو موټرو د پرله‌‌پسې ټکر له امله لږترلږه ۱۲ کسان مړه او ۵۰ نور ټپیان شوي دي.

دا پېښه د سې شنبې په ورځ «د لړم ۱۹مه» د یامبول ښار ته نږدې د سختې لړې له امله رامنځته شوې ده.

د بلغاریا د چارواکو په وینا، په دې پېښه کې د بار وړونکو موټرو په ګډون شاوخوا ۵۰ موټر ښکېل و.

پېښه لومړی د یوه بس او بار وړونکي موټر ترمنځ له ټکره پیل شوه او وروسته ګڼ نور موټر هم یو له بل سره وجنګېدل.

پولیس، اور وژونکي او د ژغورنې ډلې د پېښې ځای ته رسېدلي او ټپیان‌یې روغتونونو ته لېږدولي دي.

د بلغاریا صدراعظم رومن رادف دا پېښه یوه غمیزه بللې او د چهارشنبې ورځ‌یې ملي ماتم اعلان کړی دی.

د اروپايي کمېسیون مشرې اورزولا فون دېر لاین هم د دې پېښې له امله خواشیني څرګنده کړې او د قربانیانو له کورنیو سره‌یې خواخوږي ښودلې ده.

د امریکا ولسمشر ډونالډ ټرمپ د دفاع د وزیر پيټ هیګسټ د استیضاح په درشل کې د هغه دفاع کړې ده.

ټرمپ پرون په سپينه ماڼۍ کې خبریالانو ته ویلي چې د پيټ هیګسټ پر ځای دې هغه کسان استیضاح شي چې د ده په خبره د افغانستان، عراق او ویټنام جګړه یې مخته وړله.

هغه دا جګړې ناکامه بللي. خو ویلي یې دي چې پيټ هیګسټ د وینزویلا او ایران جګړې وګټلې.

د امریکا د استازیو جرګې جمهوري غوښتونکي استازي توماس مسي د دفاع د وزیر پيټ هیګسټ د استیضاح طرحه وړاندې کړې او استدلال کوي چې پيټ هیګسټ د کانګرس له قانوني اجازې پرته د ایران جګړه مخته وړې او د دفاع د وزیر په توګه له خپلو واکونو پورته تللی.

ټرمپ پخوا هم د افغانستان جګړه او له هغه ځایه د راوتلو بهیر ګډوډ او ناکام بللی و خو پخواني ولسمشر جوبایډن ویلي و چې د افغانستان د جګړې د ختمولو لپاره متعهده و او نه یې غوښتل بل ولسمشر ته دا پروسه پریږدي.

د امریکا ولسمشر ډونالډ ټرمپ وايي د ایران ګاونډیان پر دغه هېواد د تازه برید پرځای غوره ګڼي چې د دغه هېواد سمندري او ځمکنۍ محاصره دوام پیدا کړي.

ولسمشر ټرمپ د دوشنبې په ورځ، د نومبر په ۹مه، په خپل ټولنیزه شبکه تروث سوشیال،کې لیکلي چې : "قطر، سعودي عربستان، متحده عربي امارات، بحرین، کویت او نور به غوره وګڼي چې اوسنی حالت وساتي؛ په بل عبارت، په تاریخ کې ترټولو لویه سمندري محاصره او په ځمکه او سمندر کې د اوسپنیزې دروازې عملیات."

د امریکا ولسمشر دا بیان د قطر له صدراعظم شیخ محمد بن عبدالرحمن بن جاسم الثاني سره له خبرو وروسته ورکړی او ټینګار یې کړی چې خبرې "ښې" وې او د ایران اسلامي جمهوریت پورې اړوند څو مسلو په اړه بحث وشو.

هغه همدارنګه ویلي ټولو موافقه کړې چې ایران اټومي وسلې نه شي لرلی او دا خبره هېڅ د مذاکرې وړ نه ده.

«د کاپ ۳۱» په نوم د اقلیمي بدلونونو په اړه نړیوال کنفرانس د دوشنبې په ورځ (د نومبر په نهمه) ترکیه کې پیل شو.

د روېټرز خبري اژانس د راپور له مخې، د ملګرو ملتونو چارواکو په انتالیا کې د دې غونډې په پیل کې د نړۍ له هېوادونو وغوښتل چې د ځمکې د تودوخې د مخنیوي لپاره خپل اقدامات چټک کړي.

د اقلیمي بدلونونو په چارو کي د ملګرو ملتونو استازي سایمون سټیل وویل چې د اقلیمي بدلونونو پر وړاندې روان اقدامات کافي نه‌دي.

په همدې حال کې، د هوا پېژندنې نړیوال سازمان خبرداری ورکړی چې ۲۰۲۶ کال ښايي د ثبت شویو څلورو تر ټولو ګرمو کلونو په ډله کې وي.

ټاکل شوې چې د «کاپ ۳۱» غونډه د نومبر تر ۲۰مې نېټې دوام وکړي او په ترڅ کې به‌یې د شنو خونو د ګازونو د خپرېدو د کمولو، د پاکې انرژۍ د پراختیا او له اقلیمي بدلونونو سره د زیانمنو هېوادونو د مالي ملاتړ په اړه بحثونه وشي.

افغانستان هم د اقلیمي بدلونونو پر وړاندې له سختو زیانمنو هېوادونو څخه دی.

افغانستان کې د طالبانو حکومت چارواکو د غونډې په درشل کې وویل چې د دوی استازي به د څارونکو په توګه په دې کنفرانس کې ګډون وکړي.

د ترکیې په لوېدیځ کې د اوسپنې او فولادو د تولید په یوه فابریکه کې د چاودنې له امله لږ تر لږه درې کسان وژل شوي، ۱۴ ټپیان شوي او ۱۰ تنه نور لادرکه دي.

د روېټرز خبري اژانس د راپور له مخې، د ترکیې د ازمیر ولایت د والي دفتر ویلي چې دغه چاودنه د دوشنبې په ورځ، د نومبر په نهمه، د غرمې شاوخوا د علي‌اغا ولسوالۍ د «هاباش» په نوم د اوسپنې او فولادو د تولید په فابریکه کې شوې ده.

د ځايي چارواکو په وینا، ټپیان د درملنې لپاره د سیمې روغتونونو ته لېږدول شوي چې د درېیو تنو روغتیايي وضعیت‌یې نازک ښودل شوی دی.

په ورته وخت کې، د هغو ۱۰ کسانو د موندلو لپاره د ژغورنې او لټون عملیات روان دي چې د چاودنې له امله د فابریکې د نړېدلو برخو لاندې بند پاتې دي.

د ځايي رسنیو له‌خوا خپرې شوې وېډیوګانې ښيي چې د فابریکې له سیمې څخه د خړ رنګه دوړو لویې لوړې ورېځې پورته کېږي.

د اسرائیلو ولسمشر اسحاق هرتزوګ د «یاشار» د ګوند مشر، ګادي ایزنکوټ د نوي حکومت په جوړولو مکلف کړ.

ایزنکوټ د بنیامین نتانیاهو سیاسي رقیب دی.

هرتزوګ له سیاسي ګوندونو سره تر سلا مشورو وروسته، د یکشنبې په ورځ ایزنکوټ ته د حکومت جوړولو دنده وسپارله.

د جمهوري ریاست دفتر وویل، په داسې حال کې چې د پارلمان ۶۷ غړو ایزنکوټ ته د حکومت جوړولو د دندې د سپارلو ملاتړ کړی، ۴۶ نورو غړو د نتانیاهو ملاتړ کړی دی.

ایزنکوټ ۲۸ ورځې وخت لري چې د بېلابېلو ګوندونو د ملاتړ په ترلاسه کولو سره نوی حکومت جوړ کړي.

دا موده ښايي ۱۴ ورځې نوره هم وغځول شي.

خو د نوي حکومت جوړول له ننګونو سره مخ دي، ځکه چې د ایزنکوټ سیاسي ائتلاف د پارلمان له ټولو ۱۲۰ څوکیو څخه یوازې ۴۸ څوکۍ لري، په داسې حال کې چې د حکومت جوړولو لپاره د لږ تر لږه ۶۱ استازو ملاتړ ته اړتیا ده.

ایزنکوټ ویلي، هڅه به وکړي چې یو پراخ ائتلافي حکومت جوړ کړي.

که نوموړی د حکومت په جوړولو بریالی نه‌شي، ښايي د حکومت جوړولو فرصت یو ځل بیا بنیامین نتانیاهو ته ورکړل شي.