د امریکا د متحد ایالتونو د بهرنیو چارو وزیر مایک پومپیو د اروپا او منځني ختیځ د اوو هېوادونو سفر پیل کړ.

دی به د دې سفر په ترڅ کې فرانسې، ترکیې، ګورجستان، اسرائیل، قطر، سعودي عربستان او متحده عربي اماراتو ته ولاړ شي.

د فارس خلیج د درېیو هېوادو د سفر پر مهال داسې اټکل کېږي چې د پومپیو د خبرو د اجنډا په سر کې به د ایران مسئله وي.

د روغتیا نړیوال سازمان (دبلیو‌اېچ‌او) وایي چې د نري رنځ ناروغي لا هم په افغانستان کې یو جدي روغتیايي ګواښ دی.

دې سازمان نن د نري رنځ د نړیوالې ورځې په مناسبت د افغانستان لپاره د خپل استازي اېډوېن سېنېزا سلوادور له قوله په اېکسپاڼه کې لیکلي چې هر کال زرګونه کسان په افغانستان کې پر توبرکلوز اخته کېږي.

هغه زیاته کړې چې په افغانستان کې د نري رنځ ډېرې پېښې نه تشخیص کېږي.

په خبر کې دا هم ویل شوي چې پر وخت د نري رنځ د تشخیص لپاره او دا چې ډاډ ترلاسه شي چې هیڅوک له پامه نه غورځول کېږي، ګډو او همغږو هڅو ته اړتیا ده.

د روغتیا د نړیوال سازمان پر اساس، د دې ساري ناروغۍ له کبله په ۲۰۲۴ کال کې د یو میلیون او ۲۳ زره کسانو مړینې ثبت شوې وې.

د جرمني د باندنیو چارو وزارت اعلان کړی چې په برلین کې د افغانستان په سفارت کې د طالبانو له لوري نوی ګومارل شوی استازی د سفیر یا شارژدافیر په توګه نه پېژني.

جرمني دا اعلان وروسته له هغه وکړ چې د دغه هیواد ARD تلویزیون د شنبې په ورځ راپور ورکړ چې د طالبانو حکومت د جرمني له تایید پرته خپل یو دیپلومات د برلین د سفارت د مشرۍ لپاره معرفي کړی دی.

د دویچې ویلې د راپور له مخې، د جرمني د بهرنیو چارو وزارت ویاند د دوشنبې په ورځ په برلین کې وویل: «د افغانستان په سفارت کې د کارکوونکو د بدلون په اړه موږ ته هېڅ رسمي خبر نه دی راکړل شوی.»

هغه زیاته کړه چې د جرمني حکومت به د افغانستان د طالبانو له حکومت سره اړیکه ونیسي او په دې به ټینګار وکړي چې د سفارت حقوقي وضعیت په اوسني حالت پاتې شي.

د ARD په راپور کې راغلي وو، هغه کس چې طالبانو د سفارت د مشرۍ لپاره معرفي کړی، له هغو دوو قونسلي مامورینو څخه یو دی چې جرمني د تېر کال په جولای کې منلي وو، څو افغانستان ته د رد شویو پناه غوښتونکو د بېرته ستنولو په بهیر کې مرسته وکړي.

د طالبانو حکومت تر اوسه په دې اړه څه نه دي ویلي.

د بشري حقونو د څار سازمان اعلان کړی چې د ایران له خوا څو ورځې مخکې په هرمز تنګي او شاوخوا سیمو کې یې لږ تر لږه پر دوو ملکي سوداګریزو کښتیو بریدونه کېدای شي جنګي جنایت وبلل شي.

دې بشري بنسټ په هغه بیان کې چې د سې‌شنبې په ورځ (د وري ۴مه) یې خپره کړې، ویلي چې د هرمز تنګي په شاوخوا اوبو کې پر بېړیو بریدونه یې څېړلي دي. دوی زیاته کړې چې ویشتل شوې بېړۍ یې د سمندرونو د نړیوال سازمان تر پوښښ لاندې، د کښتیو د تعقیب په ویبپاڼو کې پېژندلې دي، او دا یې تایید کړې چې دا ټولې سوداګریزې ملکي کښتۍ وې چې غیرنظامي عمله یې لرله.

سي‌بي‌ایس خبري چاینل ویلي چې د ایران د بهرنیو چارو وزارت یوه جګپوړي چارواکي ورته ویلي چې دوی د منځګړو له لارې له متحدو ایالتونو څخه ځینې پیغامونه ترلاسه کړي دي او دا موضوعات اوس تر غور لاندې دي.»

سي‌بي‌ایس د دې «لوړپوړي چارواکي» نوم نه دی یاد کړی.

د امریکا ولسمشر ډونالډ ټرمپ، تر دې مخکې د دوشنبې په ورځ ویلي و چې متحد ایالتونه او ایران په وروستیو ورځو کې «ډېرې ښې او رغنده خبرې» کړې دي.

هغه د ایران پر برېښناکوټونو د برید په اړه خپل ضرب‌الاجل، چې ایران ته یې د هرمز تنګي د بیا پرانیستلو لپاره ټاکلی و، د ۵ ورځو لپاره شاته کړ او ویلي یې دي چې له ایران سره د یوې هوکړې ترلاسه کول ممکن ګڼي.

د امازون انټرنېټي شرکت اعلان کړی چې په بحرین کې د دغه شرکت د کلاوډ ډاټا د دخدماتو په یوه مرکز کې اختلال رامنځته شوی، او ویلي یې دي چې دا پېښه د بې‌پیلوټه الوتکې د برید له امله شوې ده.

د دې شرکت ویاند د سې‌شنبې په ورځ (د وري ۴مه) دا اختلال د رویټرز خبري اژانس ته تایید کړی، خو د احتمالي زیان کچه یا د دې ستونزې د دوام په اړه یې نور جزییات نه دي ورکړي.

امازون ویلي چې بدیلو سیمو ته د خپلو مشتریانو د لېږدولو په برخه کې مرسته کوي.

د امازون کلاوډ خدمات د ډېرو ویبپاڼو او دولتي انلاین خدمتونو لپاره مهم رول لري. بحرین هم د امازون په ډیټا سنټرونو کې د درنو پانګونو او د «کلاوډ زون» په جوړولو سره هڅه کوي چې د خلیج په سیمه کې د معلوماتي ټکنالوژۍ (IT) یو مهم مرکز شي.

بلخ کې د هوايي برید له رپوټونو وروسته د طالبانو حکومت وايي چې د پاکستاني الوتکو لور ته یې ډزې کړي دي.

حماد وصال د الفتح د ۲۰۹ قول اردو ویاند پرته له جزییاتو طلوع نیوز ته ویلي چې دافع هوا ځواکونه د پاکستاني الوتکو لور ته ډزې کوي او له خلکو یې غوښتي چې اندیښمن نه اوسي.

مخکې لدې، بلخ کې د طالبانو د والي ویاند عطاء الله زید ازادي راډیو ته ویلي وو چې نن شپه کومه پیښه نه ده شوې .

د پاکستان حکومت تراوسه په دې هکله څه نه دي ویلي.

ځینو داخلي رسنیو د منابعو په وینا رپوټ ورکړی وو چې بلخ کې هوايي بریدونه شوي دي.

پاکستان مخکې ویلي وو چې اوربند نن دوشنبه د شپې تر دولسو بجو دوام کوي.

اکسیوس رسنۍ راپور ورکوي چې د امریکا د ولسمشر مرستیال د اسراییلو له صدراعظم سره ایران سره د احتمالي توافق پر جزییاتو خبرې کړې دي.

د «اکسیوس» وېب‌پاڼې د دوشنبې په ورځ، د کب په درېیمه، د یوې باخبره سرچینې له قوله راپور ورکړی چې د امریکا د ولسمشر مرستیال جې ډي وینس ، په ټیلیفوني اړیکه کې د اسراییلو له صدراعظم بنیامین نتانیاهو سره، د ایران سره د مذاکراتو د پیل هڅو په اړه خبرې کړې دي.

د سرچینې په وینا، دواړو لورو همدارنګه د امریکا او اسراییلو او ایران ترمنځ د جګړې د پای ته رسولو لپاره د یوه احتمالي توافق پر جزییاتو سلا مشورې کړې دي.

تر دې مخکې د امریکا ولسمشر دونالد ټرمپ ، د ایران او امریکا ترمنځ د «رغنده مذاکراتو» خبر ورکړی و او ویلي یې وو چې واشنګټن له همدې امله د هرمز تنګي د تړل کیدلو له کبله د ایران د برېښناکوټونو په نښه کول، تر پنځو ورځو پورې ځنډولي دي څو د خبرو پایله روښانه شي.

د ایران د اسلامي جمهوریت چارواکو، او لدې ډلې دپارلمان رئیس محمد باقر قالیباف ، چې نوم یې امریکا سره د خبرو اترو د لوري په توګه د «یو اسرائیلي چارواکي» له خوا یاد شوی، له امریکا سره د مذاکراتو خبره رد کړې.

اکسیوس مخکې لیکلي و چې د ایران او امریکا ترمنځ منځګړي هڅه کوي چې د همدې اوونۍ تر پایه په اسلام اباد کې د قالیباف او د تهران د نورو چارواکو او بل لورته د امریکا د ځانګړي استازي سټیف ویټکاف ، د ټرمپ د زوم جارید کوشنر او جې ډې وینس ترمنځ د خبرو ترتیبات برابر کړي.

د افغانستان لپاره د بریتانیا ځانګړی استازی وايي چې له زده کړو څخه د نجونو د محرومیت دوام د افغانستان راتلونکې ته تاوان رسوي.

ریچارډ لینډسي د دوشنبې په ورځ (د حمل درېیمه) په خپله ایکس پاڼه لیکلي چې د افغانستان د نوي تعلیمي کال له پیل سره به د زده کړې له حق څخه د میلیونونو نجونو محرومیت دوام ومومي.

هغه د زده کړې ته د ټولو پر لاسرسي ټینګار کړی او ویلي یې دي چې د ښځو او نجونو له زده کړو محرومول د افغانستان راتلونکې زیانمنوي او د هېواد ټول قشرونه شاته ساتي.

تر دې مخکې، ریچارډ بنېټ، د افغانستان د بشري حقونو لپاره د ملګرو ملتونو ځانګړی راپور ورکوونکي ویلي وو چې د طالبانو له خوا د نجونو او ښځو پر زده کړو محدودیتونه د منلو وړ نه دي.

په همدې حال کې، په کابل کې د ځینو ښوونځیو مدیرانو ازادي راډیو ته ویلي چې ټاکل شوې د افغانستان په سړو سیمو کې نوی تعلیمي کال د وري په شپږمه نېټه پیل شي.

د کډوالو لپاره د ملګرو ملتونو د عالي کمیشنرۍ ویاند خبرداری ورکړی چې په ایران کې جګړه په جدي توګه پر هغو افغان کورنیو اغېزکړی چې ژوند یې د ورځني کار پورې تړلی دی.

د دې ادارې د افغانستان څانګې د دوشنبې په ورځ، د حوت په درېیمه نېټه، په خپلې اېکس پاڼه لیکلي چې دا حالت کولی شي دغه کډوال مجبور کړي چې بېرته افغانستان ته ستانه شي، په داسې حال کې چې په افغانستان کې د بیا ادغام ظرفیت ډیر کمزوری دی.

له دې مخکې، په ایران کې ځینو افغان کډوالو ازادي راډیو ته ویلي وو چې جګړې د هغوی ورځنی ژوند ګډوډ کړی دی.

د کډوالۍ نړیوال سازمان (IOM) د شمېرو له مخې، د امریکا او اسراییلو له خوا پر ایران د بریدونو له پیل وروسته، د مارچ میاشتې په لومړیو دوو اونیو کې له ۷۰ زرو څخه زیات افغانان له ایران څخه خپل هېواد ته ستانه شوي دي.

د امریکا ولسمشر دونالډ ټرمپ د دوشنبې په ورځ وویل چې متحده ایالاتو له ایران سره ښې او ګټورې خبرې کړې دي او هغه پوځ ته امر کړی چې د ایران پر برېښنا کوټونو او د انرژۍ پر بنسټیزو تاسیساتو هر ډول پوځي بریدونه د پنځو ورځو لپاره وځنډوي.

د رویترز خبري آژانس د راپورله مخې ټرمپ دا پرېکړه وروسته له هغې کړې چې ایران ګواښ وکړ که متحده ایالات د ایران د برېښنا شبکه په نښه کړي، نو دوی به د اسراییل د برېښنا د تولید فابریکې او هغه تاسیسات چې د خلیج په سیمه کې امریکایي اډو ته برېښنا برابروي، هدف وګرځوي.

ټرمپ په خپله ټولنیزه رسنۍ تروټ سوشل کې په یوه بیان کې وویل چې متحده ایالاتو له ایران سره په تیرو دوو ورځو کې په منځني ختیځ کې د شخړو د پای ته رسولو لپاره "جدي او ګټورې خبرې" ترسره کړي دي. هغه ولیکل: "ما د جګړې وزارت ته لارښوونه کړې ده چې د ایران پر برېښنا کوټونو او د انرژۍ پر بنسټیزو تاسیساتو هر ډول پوځي بریدونه د پنځو ورځو لپاره وځنډوي چې دا کار د روانو غونډو او خبرو اترو د بریالیتوب لپاره کیږي. "

ټرمپ ویلي چې خبرې اترې به د اونۍ په اوږدو کې دوام وکړي. ولسمشرټرمپ د یکشنبې په ورځ ګواښ کړی و چې که ایراني چارواکي په ۴۸ ساعتونو کې د هرمزتنګی په بشپړډول پراننیزي، نو د ایران د انرژۍ تاسیسات به نښه کړي او هغه به له مینځه یوسي.

تهران د ولسمشرټرمپ د دغو وروستیو څرګندونو په اړه تراوسه غبرګون ندی ښودلی.