د لیبیا په ساحل کې پرون (پنجشنبه) د یوې بېړۍ د ډوبېدو له کبله لږ تر لږه ۷۴ تنه مړه شول.

د ملګرو ملتونو د کډوالو د چارو اداره وايي چې ساحل ساتونکو او کب نیونکو ۴۷ نور ژغورلي دي.

د کډوالو نړیواله اداره یا "ای.او.اېم" وايي، په بېړۍ کې د ښځو او ماشومانو په ګډون پناه غوښتونکي سپاره وو چې د لیبیا الخُمس بندر ته نژدې ډوبه شوه.

لیبیا د پناه غوښتونکو په تېره بیا د افریقايي هغو چې غواړي له مدیترانې تېر او ځان اروپا ته ورسوي، د ټرانزیټ مهم ټپال دی.

د "ای.او.اېم" پر اساس، تردې وړاندې سږ کال لږ تر لږه ۹۰۰ پناه غوښتونکي له مدیترانې څخه د تېرېدو په ترڅ کې ډوب شوي دي.

اوکرایني چارواکي وایي، د دې هیواد په جنوب ختیځ دنیپروپیتروفسک سیمه کې د روسیې د یکشنبې د ورځې په دوو جلا بریدونو کې لږترلږه اولس کسان وژل شوي او لږترلږه اوه تنه نور ټپیان دي.

د چارواکو په خبره په پاولوهراد سیمه کې یو ډرون د کارګرانو یوه بس ته نژدې ولګېد چې په نتیجه کې یې ۱۵ کان ‌کیندونکي ووژل شول، او دوه تنه نور هم د سیمې په مرکز دنیپرو ښار کې پر یوه شخصي کور د بل برید په نتیجه کې ووژل شول.

په همدې حال کې چارواکو وویل چې په زاپوریژیا ښار کې پریو زېږنتون د روسیې په برید کې ۶ تنه ټپیان شوي او هم روغتون ودانۍ زیانمنه شوې ده. دا بریدونه په داسې حال کې شوي چې ټاکل شوې د کییف او مسکو ترمنځ د سولې د خبرو یو نوی پړاو دا اونۍ پیل شي.

د اوکراین ولسمشر ولودیمرزیلینسي کې وویل چې د خبرو دغه پړاو به د متحده عربي اماراتو په دوبی ښارکې د فبرورۍ د میاشتې له ۴ نه تر ۵ پورې ترسره شي. زیلینسکي پرټلګرام چینل ولیکل،" موږ لېواله یو چې ډاډ ترلاسه کړو چې پایله یې موږ د جګړې رښتینې او باعزته پای ته نږدې کړي."

د طالبانو د حکومت د ترانسپورت او هوايي چلند وزارت د هوا پېژندنې ریاست نن دوشنبې د افغانستان په درېیو ولایتونو کې د واورې او باران د ورېدو اټکل کړی.

د دې ریاست په خبرپاڼه کې چې د یکشنبې په ورځ خپره شوې، راغلي چې د بلخ، جوزجان او هرات ولایتونه به نن دوشنبه (۱۳ دلو) د واورې او باران د ورېدو شاهدان وي.

د باران اندازه له ۱۰ څخه تر ۲۵ میلی ‌متره او د واورې اندازه له ۱۰ څخه تر ۲۵ سانتي ‌متره پورې اټکل شوې ده.

دا په داسې حال کې ده چې په دې وروستیو کې د افغانستان په بېلابېلو ولایتونو کې د واورې او باران د ورېدو له امله له ۶۰ څخه زیات کسان مړه شوي دي.

نن دوشنبې د افغانستان په یوشمیرولایتونو کې د ماشومانو لپاره د پولیو د واکسین کمپاین پیلیږي.

د پولیو فري افغانستان په نوم بنسټ په خپله ایکسپاڼه کې په یوه بیان کې ویلي چې له پنځو کلونو کم عمره ماشومانو ته د پولیو د واکسین دغه کمپاین به د افغانستان په ۱۶ ولایتونو، کندوز، نورستان، کونړ، لغمان، ننګرهار، خوست، پکتیا، پکتیکا، غزني، زابل، ارزګان، کندهار او هلمند ولایتونو کې په بشپړډول او د کابل، بلخ او هرات ولایتونو په ځینو سیمو کې ترسره شي. دې بنسټ ندي ویلي چې د دغه کماپین په ترڅ کې به څومره ماشومانو ته د پولیو د واکسین څاڅکې ورکړل شي خو اټکل کیږي چې په دغو ولایتونو کې به ملیونونه ماشومان د پولیو په وړاندې واکسین شي.

په نوي ۲۰۲۶ کال کې په افغانستان کې تراوسه د پولیو د کومې مثبتې پیښې د ثبتیدو راپورندی ورکړل شوي خوتیرکال په دې هیواد کې د لږترلږه نهمو مثبتو پیښو د ثبتیدو راپورورکړل شوی و. افغانستان او پاکستان په نړۍ کې هغه دوه هیوادونه دي چې لاهم پکې د پولیو یا ګوزڼ ناروغي له منځه نده تللې. پولیو یا ګوزڼ هغه ناعلاجه ناروغي ده چې یوازې واکسینونه یې مخه یې نیولی شي.

د پاکستان په بلوچستان ایالت کې د شنبې د ورځې تر خونړیو پېښو ورسته، نن هم د دغه ایالت د مرکز کويټې په ګډون په بېلابیلو ښارونو کې د جدي امنیتي وضعیت خبره کېږي.

یو شمېر سیمه ییز خبریالانو د موضوع د حساسیت له امله خپل او د رسنۍ د نوم نه ښودلو په شرط ازادي راډیو ته وویل، یکشنبه د دلوې دولسمه هم د کویټې په ګډون په بیلا بیلو ښارونو کې ګرځبندیز نافذ او هیچاته له کورونو د وتلو اجازه نه ورکول کیږي.

په خیبر پښتونخوا کې د افغان کډوالو سرتاسري شورا وايي، انټرنیټي او ټلیفوني خدمتونه هم تر اوسه په بشپړ ډول قطع دي او اندېښنه څرګندوي چې په یاد ایالت په ځانګړي ډول کویټه کې به میشت افغانان له جدي ستونزو سره مخ وي.

د دې شورا مسول بریالي میاخیل ازادي راډيو ته وویل:

هغه زیاته کړه: « دلته په پښتونخوا کې د افغانانو ژوند له ډېر سخت کړاو سره مخ دی او بیا په بلوچستان کې خو حالت جنګي دي نو هلته خو به بیخي وضعیت غیر نور مال وي، ځکه د پاکستان حکومت ته خو د دغه ډول پېښو په وخت افغانان ښه لاس پاک وي او ټوله پړه پر دوی اچوي.»

پرون شنبه د دلوې یولسمه بلوچستان یوه نارامه ورځ تېره کړه او د مرکز کوټې په شمول په ۱۲ ښارونو او ښارګوټو کې همغږي وسله وال خونړي بریدونه او چاودنې وشوې.

سیمه ییزو خبریالانو ازادي راډیو ته وویل، اوس مهال که څه هم وضعیت د امنیتي ځواکونو په کنترول کې ښکاري خو د خلکو تر منځ ویره لا هم موجوده ده.

مرګژوبله

د بلوچستان اعلی وزیر میرسرفزار بګټي د ولوې په دولسمه نېټه په کوټه کې خبري غونډي ته وويل چې په "تېرو ۴۰ ساعتونو کې" له وسلوالو سره په نښتو کې "۱۷ امنيتي سرتېري" او ۳۱ ولسي وګړي وژل شوي دي.

نوموړي دغه شان ویلي، چې د وسله والو پر ضد په عملیاتو کې ۱۴۵ وسله هم وژل شوي دي.

فرانس پرېس او رویټرز خبري اژانسونو په خپلو راپورونو کې ویلي بلوڅ ازادي غوښتونکې ډلې بلوڅ لېبرېشن ارمي (بي اېل اې) چې امریکا یې د ترهګرې ډلې په توګه پېژنې د دغه حملو مسولست منلي او په حملو کې یې د پاکستان "۸۴ امنیتي سرتېرو د وژنې" دعوه کړې ده.

ډیورنډ کرښې ته څېرمه د کندهار د سپین بولدک ولسوالۍ د ویش بازار یو شمېر دوکانداران وايي که څه هم له سیمې تازه حال نه لري خو په خبره یې پرون وضعیت ډېر خونړی وو.

د ویش بازار یو دوکاندار میرویس ازادي راډيو ته وویل:

«پرون خو هاغاړه وضعیت ډېر خراب وو، که څه هم اوس هلته انټرنیټ بند او ټلیفوني شبکې بندې دي او هیچا سره اړیکه نه نیول کیږي، خو پرون چې ما خبرې کړي دي، څو درنې درنې چاودنې شوي دي په کویټه او د بلوچستان په لس پنځلس ځایونو کې جنګ روان وو، اوس هیڅ تازه مالومات نه لرم چې هلته څّ کیسه روانه ده.»

د دې ولسوالۍ یوه بل اوسېدونکې هم د نوم د نه ښودلو او غږ بدلون په شرط ازادي راډيو ته وویل:

«له پرون راهیسي په کویټه کې انټرنیټ کار نه کوي زما هلته د کاکا زامن دي، ډېر مو ورته تشویش او اندېښنه ده، ځکه پرون هلته ډېر سخت جنګ وو، موږ له خپلوانو هیڅ احوال نه لرو چې د هغوی وضعیت به څنګه وي، ویل کیږي چې نن هم په ټوله کویټه کې د خلکو په ګرزېدو بندیز دی او هیچاته له کورونو نه د وتلو اجازه نه ورکول کیږي.»

که څه هم په وروستیو کې د بلوچستان له بیلابیلو سیمو نه په ګڼ شمېر کې افغان کډوال په جبري ډول افغانستانه ته ایستل شوي خو د راپورونو له مخې لا هم د کویټې په ګډون په یو شمېر سیمو کې ځیني افغان کډوال میشت دي.

بلوچستان له افغانستان او ایران سره ګډه اوږده پوله لري له لسیزو راهیسې د ناکراریو شاهد دی.

د پاکستان امنیتي چارواکي تور لګوي چې د بلوچستان په وروستیو ناکراریو او بریدونو کې د هند له ملاتړ برخمنې وسله والې ډلې چې دوی یې "فتنة الخوارج" او "فتنة الهندوستان" یادوي لاس لري.

هغه ادعا چې هندي چارواکو رد کړې ده.

د بلوچستان اعلی وزير میر سرفراز بګټي ادعا کوي چې امنيتي ځواکونو په تېرو نژدې دوو ورځو کې د دې ایالت په بېلابېلو برخو کې د عملیاتو او جګړو پر مهال ۱۴۵مشکوک وسله وال وژلي دي.

ښاغلي بګټي نن په کوټه کې خبریالانو ته وويل، په تېرو ۴۰ ساعتونو کې له وسله والو سره په نښتو کې ۱۷ امنيتي سرتېري هم وژل شوي دي.

د هغه په وینا پرون شنبې په وسله والو حملو کې د وژل شویو ولسي وګړو شمېر ۳۱ ته رسېدلی دی. بګټي زیاته کړه چې په ګوادر کې د یوې کورنۍ پنځه مېرمنې او درې ماشومان چې ټول د خضدار سیمې اوسېدونکي بلوڅان وو، وژل شوي دي.

د بلوچستان په مرکز کوټه، مستونګ، نوشکي، دالبندین، خاران، پنجګور، تمپ او ګوادر سیمو کې له وسله والو حملو وروسته چې پړه یې بلوڅ بېلتونپالو ومنله، د پاکستان پوځ پرون وویل چې په ځوابي عملیاتو کې یې ۹۲ تنه مشکوک وسله وال وژلي دي.

د پوځ عامه اړیکو څانګې وویل چې د وسله والو په حملو کې ۱۸ ولسي وګړي او ۱۵ پوځیان وژل شوي دي.

د ایران د پارلمان مشر د هغو هېوادونو پوځونه تروریستي ډلې بللي چې د ایران سپاه پاسداران یې تروریستي ډله اعلان کړې ده.

محمدباقر قالیباف نن د پارلمان غونډې ته په وینا کې وویل د ایران د قوانینو له مخې هغوی چې سپاه تروریستي ډله بولي، خپل پوځونه یې تروریستي ډلې دي.

هغه زیاته کړه چې اروپایانو د سپاه په هدف ګرځولو سره خپلې پښې په تبر ووهلې او ثابته یې کړه چې یوځل بیا یې په ړندو سترګو د امریکا اوامر ومنل.

اروپايي ټولنې د پنجشنبې په ورځ د یو سیمبولیک اقدام په ترڅ کې د ایران سپاه پاسداران انقلاب ځواک د یوه تروریستي سازمان په توګه اعلان کړ. د اروپايي ټولنې غړو دا اعلان وروسته له هغه وکړ چې دې ځواک په ایران کې د خلکو پراخ اعتراضونه په کلکه وځپل.

دا لاریونونه چې ساری یې د ۱۹۷۹ کال له اسلامي انقلاب راهیسې لږ لیدل شوی د ډسمبر په ۲۸ مه د ایراني ریال د ارزښت د رالوېدو او ګرانۍ په وړاندې د تهران له بازاره پیل شول چې وروسته نورو ولایتونو ته وغځیدل او د رژیم پر وړاندې د پراخو اعتراضونو بڼه یې غوره کړه.

د طالبانو حکومت، د ګډو ګټو د امنیتي تړون له هغې پرېکړې وروسته چې غواړي د تاجکستان سرحدي ځواکونه په پرمختللو وسلو سمبال کړي ویلي چې ځواکونه یې د تاجکستان له ځواکونو سره په ګډه د ناآرامیو مخنیوی کوي.

د حکومت ویاند ذبیح الله مجاهد تېره شپه د طالبانو تر ادارې لاندې ملي راډیو ټلویزیون ته وویل چې د مخدرو موادو قاچاقبران کله ناکله هڅه کوي چې له دې لارې د خپلو ګټو لپاره کار واخلي خو ښاغلي مجاهد وویل افغانستان هڅه کوي چې د تاجکستان له ځواکونو سره په ګډه د دې قاچاقبرانو مخه ونیسي.

روسي رسنیو پرون د ګډو ګټو د امنیتي تړون د مشر طلعت بیګ مسادیکوف له قوله راپور ورکړ چې وايي تاجکستان ته د وسلو د سپارلو لست چمتو کوي خو دا موضوع تر اوسه نه ده روښانه شوې چې تاجکستان ته به دا وسلې څه وخت سپارل کیږي.

د تېرې پنجشنبې په ورځ د تاجکستان امنیتي ځواکونو په ختلان ولایت کې د مخدرو موادو له شکمنو قاچاقبرانو سره د نښتې خبر ورکړ. په دې نښته کې د تاجکستان د سرچینو په وینا ۳ وسله وال ووژل شول او ۲ نور افغانستان ته وتښتېدل.

له دې مخکې په ګډ سرحد کې د نورو ناامنیو راپورونه هم ورکړل شوي دي.

د افغانستان د فوټسال ملي لوبډله نن مازیګر له ایران سره مخ کېږي.

دا د اندونیزیا په کوربه توب د فوټسال د اسیايي جام په ګروپي دور کې د افغانستان وروستۍ لوبه ده.

افغانستان دمګړۍ د ډي ګروپ په سر کې ځای لري ځکه خپلې دواړه لومړۍ لوبې یې ګټلي.

په اولنۍ لوبه کې یې درې پر صفر سعودي عربستان مات کړی او په دویمه لوبه کې یې اوه پر صفر مالیزیا له مخې لرې کړې ده.

ایران هم خپله لومړۍ لوبه ۴ پر ۱ له مالیزیا او دویمه لوبه ۲ پر صفر له سعودي عربستان ګټلې.

د افغانستان د فوټسال د ملي ټیم مشر روزونکی مجید مرتضايي چې په خپله هم د ایران دی ویلي دا وار به د افغانستان د ملي ټیم د بریا لپاره هڅه کوي ځکه وروستی وار افغانستان او ایران د اسلامي پیوستون په لوبو کې خپله مسابقه مساوي کړې وه.

یاده دې وي چې افغانستان واردمخه د اسیايي جام د فوټسال حذفي پړاو یا اتو غوره لوبډلو ته وتلی دی او د ایران په وړاندې بریا یا ماته به په راتلونکي پړاو کوم خاص تاثیر ونه لري خو یواځې به د ګروپ د سر ټیم معلومیږي.

د ایران په بندرعباس او اهواز کې دوه چاودنې شوي چې یو شمېر کسانو ته یې مرګژوبله اړولې ده.
د هرمزګان ولایت د بیړنیو چارو د کنټرول ادارې ویلي چې شنبه په بندرعباس ښار کې په یوه هستوګنیزه ودانۍ کې چاودنې لږ تر لږه ۱ کس وژلی او ۱۴ نور یې ژوبل کړي دي.

چارواکو ویلي چاودنه د ګازو د لیک کېدو له امله شوې.

اخوا په اهواز کې هم چارواکو تایید کړې چې په کیانشهر سیمه کې د ګازو د چاودنې له امله لږ تر لږه پنځه کسان وژل شوي او دوه نور ټپیان دي.

د چاودنو تر راپورونو وروسته د ایران سپاه پاسداران ځواکونو د ایران د سمندري ځواک د قومندان علیرضا تنګسیري د وژنې خبره رد کړه.
اسراییلي چارواکو هم ویلي چې دوی په ایران کې د شنبې ورځې په چاودنو کې لاس نه لري.

دا وروستۍ څو ورځې پر ایران د امریکا د پوځي اقدام امکان د کورنیو او نړیوالو رسنیو یوه مهمه موضوع ګرځیدلې.

په ګڼو رسنیو کې راغلي چې متحده ایالتونو په لویو پوځي جنګي بیړیو سربېره ګڼې جټ او تېل وړونکې الوتکې په سیمه کې ځای پر ځای کړی.

د امریکا لویه پوځي جنګي الوتکې وړونکې بیړۍ یو اس اس ابراهام لینکلن هم منځني ختیځ کې لنګر اچولی.

د طالبانو حکومت د ټولګټو وزارت خبر ورکړی چې په غور، دایکندي او میدان وردګ ولایتونو کې یې یو شمېر لارې د ټرافیکو پر مخ پرانیستي دي.

د دغه وزارت ویاند اشرف حق شناس شنبې ناوخته په خپله ایکس پاڼه ویلي چې دغو ولایتونو کې یو شمېر لارې د واورې د ورېدو او د توپان له امله موقتاً تړل شوې وې.

د افغانستان په ګڼو ولایتونو کې د فبروري تر څلورمې پورې د درنو واورو او بارانونو د ورېدو اټکل شوی. واردمخه په اکثرو سیمو کې لارې بندې دي.

یوه هم د سالنګونو لویه لار ده چې پلازمینه له شمال سره نښلوي.

دا لار په وقفه يي توګه پرانیستي وي خو هره شېبه یې د بیا بندېدو امکان شته ځکه سالنګونو کې د واورې د ورېدو اټکل شوی او هوا تر منفي پنځلسو پورې سړه ده.

د ټولګټو وزارت ویاند ښاغلي حقشناس له موټر چلوونکي غوښتي چې په واروینو او صعب العبورو لارو د سفر پر مهال ګرمې جامې، خوراکي توکي، اړین روغنیات او د موټرو لپاره ځنځیر یا چېن ولري.