امریکا کې میشت افغان مبصرینو په قطر کې د طالبانو سیاسي مشرانو سره د ویډیو کنفرانس له لارې د افغانستان د سولې د اړوند خبرې وکړې.

هاشم وحدتیار چې د دې غونډې نوښت یې کړی وو، ازادي رادیو ته د دې خبرو په هکله داسې وویل:"دا د ټولو افغانانو مسؤلیت دی چې هېواد د کورنیو جګړو څخه وژغوري او تلپاتې سولې لپاره کار وکړي. موږ هم دلته په امریکا کې میشت مبصرینو وغوښتل چي د طالبانو سیاسي مشرانو ته د افغانستان انځور د نړیوال لینز څخه وروښایو او په افغانستان کې د تلپاتې سولې لپاره د دوی مسولیتونه روښانه کړو."‎

وحدتیار زیاته کړه چې د طالبانو له سیاسي مشرانو يې وغوښتل چې اوربند وکړي:"موږ دا وړاندیز هم وکړ چې که طالبان په ټول هېواد کې اوربند نه کوي، حد اقل په ښارونو کې او چیرته چې د خلکو ګڼه ګوڼه وي، هلته دې اوربند وشي تر څو د ملکي تلفاتو مخنیوی وشي.موږ د طالبانو سیاسې مشرتابه باندې غږ وکړ چې په جدیت سره غواړي چې افغانستان کې د تلپاتې سولې لپاره کار وشي، دا فرصت به تل نه وي او راتلونکې کې به دومره آسانه هم نه وي. طالبان دې له دې فرصت څخه ګټه پورته او سوله شونې کړي."

په دې ناسته کې افغان مبصرینو هر یو هاشم وحدتیار، ډاکټر روښان نورزی، ډاکټر ادریس رحماني او حسین مهرمي هېواد کې د تلپاتې سولې لپاره ویناوې او څرګندونې وکړې.

په دې غونډه کې، د طالبانو سیاسي مشرانو ځینو پوښتونو ځوابونه وویل او د دوی په اصطلاح د اشغال ختم، اسلامي نظام حاکمول، بین الافغاني خبرې او تلپاتې سولې اړوند خبرې وکړې.

د طالبانو سیاسي مشرانو دا راز مجالس او له بھرمېشتو افغان مبصرینو سرہ د افغانستان اړوند او تلپاتې سولې اړوند بحثونه ګټور وبلل.

د پاکستان په واڼه ښار کې د دوشنبې په سهار د سړک غاړې بم چاودنه کې لږ تر لږه درې کسان وژل شوي او څلورنور ټپیان شوي دي. د راپورونو له مځې په وژل شویو کې د جنوبي وزیرستان د احمدزي وزیرد قوم یو وتلی مشر ملک طارق وزیر هم شامل دی.

د ځايي پولیسو افسر محمد طاهر شاه وزیر ویلي چې دا چاودنه ګلشن پلازا ته نږدې هغه مهال وشوه چې د طارق وزیرموټر له بازار څخه تېرېده.

پولیس وایي، ناپېژانده وسله والو ظاهراً د شپې له خوا د ګلشن پلازا په شاوخوا کې چاودېدونکي توکي ځای پر ځای کړي وو او بیا یې په سهار کې چاودنه ورکړې.

د پاکستانۍ ډان ورځپاڼې د راپور له مخې، طارق وزیر د قبیلوي شخړو په حل او د سولې د ټینګښت لپاره په جرګو کې مهم رول درلود.

هغه د ۲۰۲۴ کال په ډسمبر کې هم د وسله والو له خوا تښتول شوی و، خو وروسته د قومي مشرانو او محلي منځګړو د هڅو په نتیجه کې خوشې شوی و. تراوسه چا یا کومې ډلې د دغې پیښې مسولیت ندی اخیستی.

د بښنې نړیوال سازمان امنیستي انټرنشنل وایي، په ۲۰۲۵ کال کې په نړۍ کې د اعدامونو شمیر له ۱۹۸۱ کال راهیسې ترټولو لوړ ثبت شوي حد ته رسیدلی دی.

د دې سازمان په کلني راپورکې چې د دوشنبې په ورځ یې خپورکړی، ویل شوي چې تیرکال ټولټال ۲۷۰۷ کسان په ۱۷ هېوادونو کې اعدام شوي دي.

په راپور کې راغلي چې دا شمېر د ۲۰۲۴ کال د ثبت شویو اعدامونو په پرتله څه باندې دوه پر درېیمه زیاتوالی ښيي.

د راپور له مخې، د دغو اعدامونو زیاتوالی تر ډېره په ایران پورې تړلی، هغه هیواد چې تیرکال لږ تر لږه ۲۱۵۹ اعدامونه پکې ترسره شوي دي. دا په وروستیو څو لسیزو کې په دې هېواد کې د اعدامونو تر ټولو لوړ شمېر بلل کېږي.

دغه سازمان زیاتوي چې په نړۍ کې د ۲۰۲۵ کال د اعدامونو په شمېر کې په سعودي عربستان، کویټ، مصر، یمن، سنګاپور او متحده ایالاتونو کې ترسره شوي اعدامونه هم شامل دي.

د ازادې اروپاـ ازادي راډیو د فرداڅانګې د راپورله مخې له ایران څخه د دقیقو معلوماتو په ترلاسه کولو د ستونزو له امله نورو ډلو بیا په دې هیواد کې د اعدامونو په اړه بېلابېلې شمېرې وړاندې کړي دي.

په ناروې کې مېشت د ایران د بشري حقونو سازمان د کال په پیل کې ویلي وو چې په ایران کې تېر کال له ۱۶۰۰ څخه زیات کسان اعدام شوي دي.

د امریکا ولسمشر ډونالډ ټرمپ د یکشنبې په ورځ خبرداری ورکړ چې ایران ډېر وخت نه لري او که ژر له متحده ایالاتو سره د هوکړې لپاره اقدام ونه کړي، له دې هېواد څخه به "هیڅ هم پاتې نه شي".

هغه په خپله ټولنیزه شبکه تروټ سوشیل کې په یوه لنډ بیان کې ولیکل:
"د ایران لپاره وخت په ختمېدو دی، ښه ده چې ډېر ژر اقدام وکړي، که نه له هغوی څخه به هېڅ هم پاتې نه شي. وخت ډېر حیاتي دی!"

ولسمشرټرمپ د دغه بیان له خپریدو څو دقیقې وروسته له اکسیوس خبري ویب سایټ سره په یوه ټلیفوني مرکه کې خپل ګواښ بیا تکرار کړ او ویې ویل: "وخت د ایران لپاره په ختمېدو دی".

هغه خبرداری ورکړ چې که د ایران حکومت د توافق لپاره غوره وړاندیز وړاندې نه کړي، نو "ډېر سخت ګوزارونه" به پرې وشي.

اکسیوس د ولسمشرټرمپ له قوله لیکلي چې ویلي یې دي: "موږ غواړو توافق ته ورسېږو. هغوی لا تر اوسه هغه ځای ته نه دي رسېدلي چې موږ یې غواړو. یا باید هغه ځای ته ورسېږي، یا به سخته ضربه وویني، او هغوی دا نه غواړي."

ټرمپ زیاته کړه چې که ایران غوره وړاندیز وړاندې نه کړي، متحده ایالات به پردې هیواد "له مخکې څخه ډېر سخت" برید وکړي.

دوو امریکایي چارواکو هم ویلي چې تمه کېږي چې ولسمشر ټرمپ به د سې شنبې په ورځ د سپینې ماڼۍ د "وضعیت خونه" کې د خپل ملي امنیت له لوړپوړي ټیم سره غونډه وکړي، څو د احتمالي پوځي اقدام انتخابونه وڅېړي.

په فارس خلیج کې د جیوپولیټیکي ترینګلتیاوو د زیاتوالي او د انفلاسیون د فشارونو د دوام په اړه د اندېښنو له امله، د نړۍ د انرژۍ په بازار کې د تیلو بیې لوړې شوې دي.

د برنټ تیلو د یوه بیرل بیه د دوشنبې په ورځ په ۱،۲ سلنه زیاتوالي سره له۱۱۱ امریکایي ډالرو څخه لوړه شوه او د امریکا د لوېدیځ ټېکزاس انټرمدیټ اومه تیلو بیه هم ۱ سلنه پورته شوه او د یوه بیرل بیه یې څه باندې ۱۰۸ ډالرو ته ورسیده.

کارپوهان په هرمزتنګي کې چې د نړۍ بازارونو ته د تیلو لیږدولو یوه ستراتیژیکه لاره ګڼل کیږي، د ګډوډۍ له امله نړۍ ته د عرضه کیدونکو تیلو د محدود پاتې کېدو په اړه خبرداری ورکوي.

دوی اټکل کوي چې که په هرمز تنګي کې چې د نړۍ د تیلو شاوخوا ۲۰ سلنه سوداګري له همدې لارې کیږي، محدودیتونه دوام ومومي، ښایي د تیلو بیې تر دې هم لوړې شي چې ورسره به په اروپاکې انفلاسیون نژدې لس سلنه لوړشي.

د اندام د ښکلا افغان لوبغاړي علي بلال د امریکا د پټسبورګ پرو نایب اتل شو.

ښاغلي بلال په خپله انسټاګرام پاڼه په یوه پیغام کې ویلي چې د سړیو د فیزیک د سپينو زرو مډال یې وګاټه.

بلال کایرون هیدون ته مبارکي ورکړه چې د دغو سیالیو اتلولي یې وګټله.

علي بلال بیا ژمنه وکړه چې له پخوا لا زحمت باسي او د المپيا سیالیو لپاره به ښه چمتووالی ونیسي.

علي تر دې نږدې دوه اوونۍ مخکې په نیویارک پرو کې اتلولي ګټلې وه.

علي بلال د ارنولډ کلاسیک اتلولي او د المپیا دوه وار نایب اتلولي هم په خپل نوم کړې ده.

د هند د پوځ د لوی درستیز ګواښ چې پاکستان به له جغرافیې لرې کوي د اسلام اباد کلک غبرګون پارولی.

د پاکستان د پوځ د مطبوعاتو څانګې ای اس پي ار دا خبرې «لیونتوب او جنګ غوښتنه» بللې او ویلي یې دي چې له جغرافیې حذفول به دوه اړخیز وي او پراخ عواقب به ولري.

د هند د پوځ مشر جنرال اوپندرا دویویدي د شنبې په ورځ په یوه غونډه کې د یوې پوښتنې په ځواب کې چې که پاکستان داسې کار وکړي چې هند بیا سندور عملیاتو ته اړ باسي څه غبرګون به وښيي؛ وویل چې «پاکستان به له جغرافیې لرې کړي.»

جنرال اوپندرا ویلي چې «که پاکستان له ترهګرۍ ملاتړ ته دوام ورکړي او د هند ضد فعالیتونو څخه لاس وانخلي نو تصمیم دې ونیسي چې غواړي په جغرافیه او تاریخ کې پاتې شي که نه.»

هند او پاکستان څو واره لویې او خونړۍ جګړې کړي.

هند تېر کال مې میاشت په پاکستان باندې توغندیز بریدونه وکړل.

هند هغو بریدونو ته د «سندور» عملیاتو نوم ورکړ.

هندي پوځ هغه عملیات د جمو کشمیر په پهلګام سیمه کې د ۲۶ هندي ملکیانو د وژنې په غچ کې وکړل.

د پهلګام د سیمې برید د لشکر طیبې ډلې وکړ چې هند وايي د پاکستان له ملاتړ برخمنه ترهګره ډله ده.

د ایران د پارلمان ریس محمد باقر قالیباف د چین په چارو کې د ایران د ځانګړي استازي په توګه ټاکل شوی دی.

د ایران تسنیم خبري آژانس د باخبره سرچینو له قوله خبرورکړی چې نوموړی د ایران د ولسمشرمسعود پزشکیان په وړاندیز او د سترمشرایات الله مجتبی خامنه یي په تایید پردغه دنده ګومارل شوی دی. ویل شوي چې نوموړی به د ایران او چین ترمنځ په مختلفو سکټورونو کې همغږي رامنځته کوي. د راپورونو له مخې تردې مخکې دغه دنده د ایران د ملي امنیت سلاکار علي لاریجاني چې د مارچ په اولسمه د امریکا او اسراییل په بریدونو کې ووژل شو، مخته وړله. قالیباف د اپریل میاشتې په یولسمه او دولسمه د پاکستان په پلازمینه اسلام آباد کې د امریکا د مرستیال ولسمشرجې ډي وینس په مشرۍ پلاوي سره خبرو کې د ایران د مرکچي پلاوي مشري کوله. دغو خبرو کومه نتیجه ورنکړه خو د دواړو لورو ترمنځ د کړکیچ له دوام سره، نافذ شوی نازک اوربند هم دوام لري.

د امریکا د ولسمشرډونالډ ټرمپ ادارې د روسیې د تیلو د صادراتو هغه لانجمن معافیت پای ته ورساوه چې په موقت ډول یې د هند په څیریوشمیرهیوادونو ته اجازه ورکوله چې له روسیې تیل وپیري. د امریکا د خزانې وزارت د شنبې په ورځ دغه اعلان وکړ. په دغه اقدام سره پرروسیې د امریکا لګول شوي بندیزونه بیرته نافذیږي.

دغه معافیت د ایران د جګړې او په هرمزتنګي کې د نړیوالې انرژۍ د ګډوډیدو د اغیزو د کمیدو لپاره کارول شوی او څوځلې تمدید شوی و. د ایران له جګړې او د هرمز تنګي له تړل کیدو سره د نړۍ په بازارونو کې د تیلو بیې ډیرې لوړې شوې او د یوه بیرل بیه یې له سل ډالرو اوښتې.

د کابل ـ کندهارپرلویه لاره په یوه ټرافیکي پیښه کې پنځه کې کسان مړه او یوکس ټپي شوی.

د راپورونو له مخې دا پیښه د شنبې د ورځې ناوخته هغه وخت رامنځ شوه چې دوو موټرو پردې لاره د میدان وردګ په سیمه کې ټکروکړ. چارواکو کورنیو رسنیو ته د یوه کورولا ډوله موټرد چلونکي بې احتیاطي د دې پیښې د رامنځته کیدو لامل بللی دی. په افغانستان کې د سړکونو خرابوالی، د ټرافیکي قوانینو نه مراعاتول او د موټرچلونکو بې احتیاطي د ټرافیکې پیښو د رامنځته کیدو عمده لاملونه بلل کیږي.

سبا دوشنبې د افغانستان په یوشمیرولایتونو کې د پولیو یا ګوزڼ ضد ناروغۍ د واکسین کمپاین پیلیږي.

له "پولیو پاک افغانستان بنسټ" پرخپله ایکسپاڼه کې لیکلي چې دغه کمپاین به په شپاړسو ولایتونو کې پیل شي.

د خبرپاڼې له مخې په جنوبې ولایتونو کې دغه کمپاین د سې شنبې په ورځ پیلیږي.

دغه بنسټ له کورنیو غوښتي چې په دغه کمپاین کې خپله ونډه واخلي او خپلو ماشومانو ته د ګوزڼ واکسین ورکړي.
له پنځو کلونو کم عمره ماشومانو ته د پولیو دغه کمپاین داسې مهال پیلږي چې افغانستان تراوسه د پولیو د مثبتو پیښو د زیاتیدو له خطره ندی بج شوی. تردې مخکې د روان میلادي کال د اپریل په دیارلسمه د پولیو د واکسین کمپاین د افغانستان په اتلسو ولایتونو کې ترسره شو. د دغه کمپاین په ترڅ کې په ملیونونو ماشومانو ته د پولیو د واکسین څاڅکې ورکړل شول.

پولیو یوه ساري ناروغي ده چې یوازې واکسین یې مخه نیولی شي.