اذربایجان د هغو ۲۹ سرتېرو مړي چې په لانجمنه سیمه نګورنو قره باغ کې د جګړې په نتیجه کې وژل شوي وو، ارمنستان ته پرون وسپارل.

دواړو لوریو د دغو مړو د سپارل کېدو خبر تأیید کړی دی.

دا په داسې حال کې ده، چې باکو او یریوان یو او بل د هغه درېیم اوربند په ماتولو تورنوي، چې د واشنګټن په منځګړیتوب ورباندې موافقه شوې وه.

د ارمنستان د دفاع وزارت ویاند وویل، یریوان یو وار بیا چمتو دی، چې د اذربایجان د سرتېرو مړي هغه هېواد ته تسلیم کړي.

تمه کېده چې د دواړو هېوادونو د بهرنیو چارو وزیران د منسک ډلې دغه راز د اروپا د امنیت او همکارۍ سازمان له استازو سره پرون په ژنیف کې وګوري، خو وروسته راپورونه راغلل چې دغه کتنه لږترلږه د یوې ورځې لپاره ځنډول شوې ده.

پر لانجمنه سیمه نګورنو قره‌باغ د اذربایجان او ارمنستان جګړه د سپټمبر پر ۲۷مه، پیل شوه.

منځني ختیځ کې دامریکايي ځواکونو قومانداني ( سنتکام ) وايي په ایران د تیرې شپې نوي بریدونه یې پای ته رسولي دي.

د سنتکام اعلامیه وايي دغه بریدونه چې د تهران په وخت تیره شپه ۲۱:۳۰ پیل شول د جمعې په سهار۵:۱۰ پای ته ورسیدل.

اعلامیه زیاتوي چې ددغو عملیاتو په ترځ کې لسګونه اهداف لکه دافع هوا تجهیزات ، لوژیستیکي او پوځي زیربناوې او د ساحلي رادار تاسیسات له مینځه وړل شوي دي.

بلخوا ایراني رسنیو د وسله والو ځواکونو په حواله په سیمه کې امریکايي اډو باندې د ایران لخوا د نویو بریدونو خبر ورکړ.

ایراني رسنۍ رپوټ ورکوي چې د ایران اردو او سپاه پاسداران ځواکونو د عراق د کردستان په اربیل ، بحرین او په قطر کې د العدید په اډه بریدونه کړي دي.

قطر مخکې د ایران له لوري دیوه بل برید په وړاندې د خپل غبرګون د هڅو خبر ورکړی و.

د سعودي عربستان د بهرنیو چارو وزارت د پنجشنبې په ورځ په یوه اعلامیه کې د ایران هغه بریدونه چې د کوېټ، بحرین او اردن په ګډون پر عربي هېوادونو شوي، «غیرموجه» وبلل او په کلکو ټکو یې وغندل.

په اعلامیه کې ویل شوي چې ریاض د خپلو عربي ګاونډیو د هغو متقابلو اقداماتو ملاتړ کوي چې د ایران د «دښمنانه» کړنو پر وړاندې یې ترسره کوي، او ټینګار یې کړی چې سعودي عربستان د هغوی تر څنګ ولاړ دی.

د تېر کال د کب میاشتې په پیل کې، کله چې امریکا او اسرائیل په ګډه پر ایران برید وکړ، د ایران سپاه پاسداران ځواکونو په ځواب کې د فارس خلیج په عربي هېوادونو د بالستیک توغندیو او بې‌پیلوټه الوتکو بریدونه وکړل.

خو د ایران بهرنیو چارو وزارت ټینګار کوي چې د غو بریدونو کې د عربي هېوادونو خلک او تاسیسات نه، بلکې امریکايي پوځي اډې په نښه شوي دي. اما سره له دې چې دغو بریدونو امریکايي اډو ته د پام وړ زیانونه اړولي، د عربي هېوادونو ملکي ساحې ، ودانۍ او نور تأسیسات یې هم څو ځله زیانمنې کړي دي.

د راپورونو له مخې، د ایران حکومت پر متحده عربي اماراتو تر اسرائیلو هم زیات بریدونه کړي دي.

تر اوسه دغو عربي هېوادونو یوازې د غندنې اعلامیې خپرې کړې دي او د ایران د بریدونو پر وړاندې یې ګډ پوځي غبرګون نه دی ښودلی. د سعودي عربستان د بهرنیو چارو وزارت د تیرې سې‌شنبې په ورځ هم ورته یوه اعلامیه خپره کړې وه.

د فلسطین روغتیایي چارواکي وايي چې د پنجشنبې په ورځ په غزې تړانګه د اسراییلو په بریدونو کې لږ تر لږه ۵ کسان وژل شوي دي.

ډاکترانو ویلي چې دوه تنه تفاح سیمې ته نږدې په هوايي بریدونو او یو بل کس زیتون سیمې ته نږدې د ټانک په مرمیو وژل شوي.

دوه نور کسان د غزې په لویدیځ کې د کډوالو په یوه کمپ او په خان یونس کې په یوه موټر باندې په برید سره وژل شوي.

د اسراییلو پوځ لا د دغو بریدونو په تړاو څه نه دي ویلي.

د امریکا د پوځ مرکزي قومندانۍ سنټکام خبر ورکړی چې د بندر عباس په شمول یې په څو سیمو کې د ایران د قوماندې مراکز، د هوایي دفاع سایټونه او په ساحلي څارځایونو کې د توغندیو او ډرون تاسیسات هدف ګرځولي.

امریکا وايي په ایران دا بریدونه په هرمز تنګي کې په کښتیو د ایران د بریدونو د وړتیا د کمزورولو په هدف کوي.

اخوا د ایران سپاه پاسداران ځواکونو هم ادعا کړې چې په اردن او کویټ کې یې د امریکا پوځي اډې تر توغندیزو او ډرون بریدونو لاندې راوستي.

د نړیوال جام په نیمه پایلوبه کې د انګلستان تر ماتولو وروسته لیونل مسي ویلي چې ټیم یې هېڅکله هڅه پرېنښوده او په پوره عزم یې تر پایه لوبه وکړه.

د ارجنټاین کپټان لیونل مسي که څه هم په خپله ګول ترسره نه کړای شو خو د انګلستان په وړاندې یې په لوبه کې د ټیم په انسجام او د ګولونو په پاس کې ډېره مرسته وکړه.

ارجنټاین که څه هم تر ۸۵ دقیقې یو – صفر شاته و خو په وروستیو څو دقیقو کې یې ټول لوبغاړي د انګلستان په لور ور ورغلل او وتوانېدل په اوه دقیقو کې دوه ګولونه ووهي.

په دې ترتیب ارجنټاین چې تېر وار هم د نړیوال جام اتلولي ګټلې یو وار بیا پایلوبې ته ووت.

پایلوبه کې به د یکشنبې په ورځ ارجنټاین له هسپانیې سره مخ کېږي.
هسپانیې هم پایلوبې ته د وتلو لپاره له فرانسې لوبه ګټلې.

په اروپا کې بې‌سارې تودوخې سره سم د اورګاډي پټلۍ، سړکونه او د برېښنا شبکې له جدي ستونزو سره مخ شوې دي.

چارواکي د دې وضعیت د کنټرول او د تأسیساتو د ساتنې لپاره له بې‌پیلوټه الوتکو، د مصنوعي ځیرکتیا له (سنسرونو) او ان د سپین رنګ له کارولو څخه ګټه اخلي.

د روېټرز خبري اژانس د راپور له مخې، د ناروې په پلازمېنه اوسلو کې د هوايي ډګر کارکوونکو د دې لپاره چې د ۳۰ درجې سانتي ګراد تودوخې له امله د ځغاست‌لیکې سطحه زیانمنه نه‌شي، پرې اوبه وشیندلې.

ناروې همدارنګه د تودوخې پر وړاندې د مقاوم قیر ازموینه هم کوي.

کارپوهان خبرداری ورکوي چې د اروپا اوسني تأسیسات د سختې ګرمۍ د څپو پر وړاندې چمتو نه‌دي.

د یوه راپور له مخې، سخت اقلیمي بدلونونه لکه سخته ګرمي، وچکالي او سېلابونه کولای شي تر ۲۰۳۰ کال پورې د یورو سیمې اقتصاد تر ۴.۷ سلنې پورې کمزوری کړي.

د بې پولې ډاکټرانو ټولنې (MSF) د چهارشنبې په ورځ خبرداری ورکړ چې په کانګو ډیموکراټیک جمهوریت کې د ایبولا ناروغي تر هغو هڅو ډېره په چټکۍ خپرېږي چې د مخنیوي لپاره یې ترسره کېږي. دې نړیوالې طبي مرستندویه ادارې د دغې ناروغۍ د کنټرول او درملنې لپاره د بیړنیو اقداماتو د پراخولو غوښتنه وکړه.

د رسمي معلوماتو له مخې، د ایبولا تایید شوې پېښې د څه کم پنځو اوونیو په موده کې درې برابره زیاتې شوي او د یکشنبې تر ورځې پورې ۱۹۲۶ ته رسېدلې وې، چې له امله یې ۷۰۲ کسان مړه شوي دي. د MSF په وینا، دا په تاریخ کې د ایبولا ترټولو لویه درېیمه او د ترټولو چټکې پراختیا په حال کې وبا ده.

په کانګو کې یوازې د دغې مرستندویه ادارې د ایبولا د درملنې اووه مرکزونه او څه باندې ۱۵ د قرنطین واحدونه فعال دي.

ایبولا یوه نادره خو شدیده او ډېری وخت وژونکې ویروسي ناروغي ده چې د بدن عادي فعالیتونه ګډوډوي او د داخلي یا بهرنۍ وینې بهېدو سبب ګرځي.

د فوټبال د ۲۰۲۶ کال نړیوال جام سیالیو په ترڅ کې نن چهارشنبې په نیمه پایلوبې یا فاینل کې ارجنټاین او انګلسټان یو دبل په وړاندې د سیالۍ ډګرته وځي. دا لوبه د کابل په وخت د شپې یولس نیمې بجې پیلیږي.

تیره شپه د نیمه فاینل په لومړنۍ لوبه کې هسپانیا د دوو ګولونو په وهلو سره فرانسې ته ماتې ورکړه او پایلوبې یا فاینل ته ووت.

د ننۍ لوبې ګټونکی به د راتلونکې یکشنبې په ورځ په پایلوبه کې چې د امریکا د نیوجیرسي په لوبغالي کې ترسره کیږي، له هسپانیا سره مخامخ شي.

د امریکا د مرکزي قوماندانۍ (CENTCOM) اعلان وکړ چې د شپې په اوږدو کې یې هرمز تنګي ته نږدې او د ایران د ساحلي سیمو پر پوځي هدفونو د بریدونو یو بل پړاو بشپړ کړی دی. همدارنګه یې پر هغو بېړیو چې د ایران بندرونو ته روانې وې یا ترې راوتلې، سمندري کلابندۍ بیرته پیل کړې ده. په عین حال کې تهران ویلي یې دي په بحرین او کویټ کې یې د امریکا پوځي تاسیسات په نښه کړي دي.

سینټکام په اېکسپاڼه کې په یوه خپره شوې اعلامیه کې وویل: "د امریکا جنګي الوتکو، بې ‌پیلوټه الوتکو (ډرونونو) او سمندري بېړیو د اووه ساعته عملیاتو په ترڅ کې د ایران د توغندیو او ډرونونو پرمرکزونو، سمندري وړتیاوو او ساحلي دفاعي سیسټمونو دقیق بریدونه وکړل، ترڅو د ایران هغه وړتیا نوره هم کمزورې کړي چې د سوداګریزو کشتیو او ملکي عملو امنیت ګواښي."

سینټکام زیاته کړه: "اوس مهال د امریکا د سمندري ځواکونو له ۲۰ څخه زیاتې جنګي بېړۍ او سلګونه پوځي الوتکې په منځني ختیځ کې په عملیاتو بوختې دي."

د ایران سپاه پاسداران انقلاب ځواکونو وویل چې په بحرین او کویټ کې یې د هغو سیمو په ګډون چې د امریکا د پنځم سمندري ځواک له خوا کارول کېږي، د امریکا پر پوځي تاسیساتوبریدونه کړي دي. په همدې حال کې د اردن پوځ د جولای په ۱۵مه راپور ورکړ چې درې ایراني توغندي یې شنډ کړي دي.

د امریکا د خزانې وزارت د ایران پر یوې مالي شبکې د نویو بندیزونو د لګولو خبر ورکړی دی.

د دغه وزارت په وینا، دغه نوي اقدامات په ځانګړي ډول محمد حسین شمخاني په نښه کوي، هغه شبکه چې د ایران له بندیزونو په تېښته کې مهم رول لري.

واشنګټن نوموړی د ایران د تېلو د صادراتو او د کانټینري لېږد رالېږد او د توکو د نړیوالې سوداګرۍ په برخه کې د دغه هېواد د فعالیتونو د پراختیا «یو له اصلي عاملینو» څخه بولي.

د امریکا د خزانې وزیر سکاټ بسنت د جولای په ۱۴مه د دغو بندیزونو د اعلان پر مهال په یوه اعلامیه کې ویلي چې "د ایران رژیم د دوکې له لارې خپلې بقا ته دوام ورکوي او د شمخاني شبکه یې یو له تر ټولو ګټورو وسیلو څخه ده".

هغه زیاته کړې چې "د خزانې وزارت هغه مالي زېربناوې له‌منځه وړي چې دغه رژیم ته اجازه ورکوي څو د امریکا ملي امنیت او د نړیوالې کښتۍ‌چلونې پر وړاندې خپلو ګواښونو ته دوام ورکړي".

د دغه وزارت د اعلامیې له مخې، په دې اقدام کې له ۵۰ څخه زیات کسان، ادارې او بېړۍ شاملې دي چې د واشنګټن په وینا، له محمد حسین شمخاني او د ایران له حکومت سره مرسته کوي څو "په داسې حال کې چې د ایران خلک د خپل حکومت د سیاستونو له امله له اقتصادي فشارونو سره مخ دي، دوی خپلو عایداتو ته دوام ورکړي".

د امریکا د خزانې وزارت ویلي چې دا اقدام د واشنګټن د هغو دوامدارو هڅو یوه برخه ده چې غواړي پر ایران اقتصادي فشارونه زیات کړي.

د دغه وزارت په وینا، دا پرېکړه وروسته له هغې شوې چې ایران په هرمز تنګي کې خپل بې‌ثباته کوونکي بریدونه بېرته پیل کړي دي.

په اعلامیه کې ویل شوي چې ایران په هرمز تنګي کې د نړیوالو بېړیو په ګواښلو او بریدونو سره د سمندري تګ راتګ بهیر نږدې درولی او له دې لارې یې د فارس خلیج پر خپلو ګاونډیو هېوادونو او نړیوال اقتصاد د پام وړ فشار راوړونکی ځواک ترلاسه کړی دی.

د امریکا د خزانې وزارت په وینا، همدې موضوع د هرمز تنګی د تقابل د روان بحران له مهمو ډګرونو څخه ګرځولی دی.