د افغانستان جمهور رئیس محمد اشرف غني دوحې ته روان دی.

د قطر دولتي خبري اژانس بېګا ناوخته په خپل ټویټر تأیید کړه چې د افغانستان ولسمشر به دوشنبه دوحې ته ورسېږي او تمه ده سې شنبه د قطر له امیر تمیم بن حمد بن خلیفه آل ثاني سره وګوري.

اژانس زیاته کړې چې شېخ تمیم او افغان ولسمشر به په دوه اړخیزو اړیکو او د دغو اړیکو په پراختیا خبرې وکړي.

اخوا د افغانستان د ملي امنیت شورا یوه چارواکي کبیر حقمل په خپل ټویټر لیکلي چې ولسمشر به له کوربه چارواکو سره د افغانستان د سولې پروسې او نورو مسایلو په اړه بحث وکړي.

د قطر پلازمېنه دوحه له څو کلونو د طالبانو د سیاسي دفتر کوربه ده او اوس وخت په دغه ښار کې د افغانستان د دولت او طالبانو ترمنځ خبرې هم روانې دي.

د پاکستان پوځ ادعا کوي چې د تحریک طالبان پاکستان (ټي ټي پي) هغه ۱۵غړي يې وژلي چې هڅه يې کوله د افغانستان له خاورې پاکستان ته واوړي.

د پاکستان پوځ نن پنجشنبې (د سپټمبر۳مه) په هغه اعلامیه کې چې پر خپلې فیسبوک پاڼه يې خپره کړې ویلي چې دغو کسانو د تیرې سه شنبې په ورځ غوښتل شمالي وزیرستان ته ځانونه ورسوي.

د اعلامیه په ټکو، د دغو وسله والو او پوځ ترمنځ نښتې ۳۶دقیقې دوام وکړ او د ټي ټي پي ټول ۱۵غړي په کې ووژل شول.

د اعلامیې په اساس، د پاکستان پوځ د عملیاتو په جریان کې یو شمیر وسلې او مهمات ترلاسه کړي دي.

پاکستان یوځل بیا له افغانستان سره پر پوله د امنیت پر ټنګښت ټینګار کړی او پر افغانستان له واکمنو طالبانو يې غوښتي چې پرنیږي افغان خاوره د پاکستان پرضد وکارول شي.

تراوسه د طالبانو حکومت د پاکستان د نوي ادعا په اړه څه نه دي ويلي، خو له دې وړاندې يې د پاکستان ورته ادعاوې په ځلونو رد کړې دي.

د ملګرو ملتونو د کډوالو لویه کمیشنري وايي، په نژدې دریو کلونو کې شپږمیلیونه افغان کډوال بیرته افغانستان ته راستانه شوي چې دا په معاصر تاریخ کې د کډوالو بې سارې راستنیدنه ده.

دې کمیشنري پرون چهارشنبې پر خپلې فیسبوک پاڼې لیکي،" د کډوالو راستنیدل باید په خپله خوښه، خوندي او با عزته وي".

د ملګرو ملتونو دې ادارې له نړیوالو غوښتي چې افغانستان او افغان کډوال هیر نه کړي.

بل پلو، د طالبانو د حکومت د کډوالو او راستنیدونکو چارو وزارت وايي، په روانه اونۍ کې نژدې څلور سوه افغان کډوال د پاکستان له زندانانو ازاد او بیرته افغانستان ته راستانه شوي دي.
پاکستان او ایران په تیرو دریو کلونو کې پر افغان کډوالو فشارونه زیات کړي او له هغو هېوادونو یې راباسي.

ټاکل شوې چې د ملګرو ملتونو امنیت شورا په روانه سپټمبر میاشت کې د افغانستان په اړه غونډه وکړي.

د امنیت شورا د راپور له مخې، په دې درې میاشتنۍ غونډه کې به د افغانستان لپاره د ملګرو ملتونو د سرمنشي ځانګړې استازې او په دغه هېواد کې د د ملګرو ملتونو د مرستندوی مأموریت (یوناما) مشره رباب فاطمه، د افغانستان د سیاسي، امنیتي، بشري حقونو او بشري وضعیت په اړه خپل راپور وړاندې کړي.

د دې غونډې دقیقه نېټه لا نه‌ده ټاکل شوې.

په راپور کې ویل شوي چې پر ښځو او نجونو لګېدلي محدودیتونه، د طالبانو د حکومت او پاکستان ترمنځ ترینګلتیا، د ملکي وګړو وضعیت او ترهګریز ګواښونه به له هغو مهمو موضوعاتو څخه وي چې د ملګرو ملتونو د امنیت شورا غړي به‌یې په دې غونډه کې وڅېړي.

دا لومړی ځل دی چې رباب فاطمه به په افغانستان کې د یوناما د مشرې په توګه د دغه هېواد په اړه خپلې موندنې او ارزونې د ملګرو ملتونو د امنیت شورا ته وړاندې کړي.

نوموړې د روان میلادي کال د جولای میاشتې په لومړیو کې د روزا اوتونبایوا پر ځای د افغانستان لپاره د ملګرو ملتونو د ځانګړې استازې او په دغه هېواد کې د یوناما د مشرې په توګه وټاکل شوه.

د هند او افغانستان د سوداګرۍ ګډې کاري ډلې د دوه اړخیزې سوداګرۍ او اقتصادي همکاریو د پیاوړتیا لپاره پر یو شمېر نوو ګامونو هوکړه کړې ده.

د هندي رسنیو د راپور له مخې، د هند د سوداګرۍ وزارت نن (چهارشنبې) وویل، د دواړو خواوو د سوداګرۍ ګډې کاري ډلې په خپله مجازي یا انلاین غونډه کې د سوداګرۍ د اسانتیا، ګمرکي همکاریو او د مالوماتو د شریکولو د پیاوړتیا په اړه خبرې کړې دي.

دوی د افغان سوداګرو لپاره د ویزو پر اسانتیا، بانکي او مالي همکاریو، د درملو او کرنیزو محصولاتو پر سوداګرۍ، انرژۍ، پانګونې، بار وړلو او بندري چارو هم خبرې وکړې.

دواړو خواوو هوکړه کړې چې د ګمرکي همکاریو، سوداګریزو لارو او د درملو او کرنې په برخو کې همغږي زیاته کړي او د پانګونې او سوداګریزو اړیکو د پراختیا لپاره خپلې خبرې روانې وساتي.

ملګري ملتونه وایي، افغانستان د ماشومانو د خوارځواکۍ له مخ پر زیاتېدونکي کړکېچ سره مخ دی.

دې سازمان د سې شنبې په ورځ په خپله اېکس‌پاڼه کې لیکلي چې ۳،۷ میلیونه ماشومان له حادې خوارځواکۍ سره مخ دي چې له دې ډلې یو میلیون‌یې په شدیدې حادې خوارځواکۍ اخته دي.

د ملګرو ملتونو په ټکو په داسې حال کې چې د مالي مرستو د کمېدو له امله د خوارځواکۍ د درملنې او مخنیوي خدمتونه پای ته رسول کېږي، یونیسف د ماشومانو د ساتنې او د ژوند ژغورلو لپاره د لا ډېرو مرستو غوښتنه کوي.

د جرمني د کورنیو چارو وزارت ویاند د سې شنبې په ورځ وویل، ۲۲ تنه افغانان چې ټول‌یې نارینه او مجرمین وو، په یوه چارټر الوتکه کې د دوشنبې په ورځ افغانستان ته واستول شول.

د جرمني «ډي‌پي‌اې» خبري اژانس د راپور له مخې، دغه افغانان چې د جرمني له ټولو ۱۲ فدرالي ایالتونو څخه ډیپورټ ته برابر شوي و، د قتل، غلا او په قصدي ډول د اور اچونې په ګډون د جدي جرمونو مجرمین پېژندل شوي و.

په دې سره د تېر کال راهیسې چې په جرمني کې نوي ائتلافي حکومت په کار پیل کړی، افغانستان ته د بېرته استول شویو افغانانو شمېر ۲۵۰ تنو ته ورسېد.

برلین تېره اوونۍ تأیید کړه چې د طالبانو یوې درې کسیزې تخنیکې ډلې ته‌یې په مؤقت ډول دغه هېواد ته د ننوتو اجازه ورکړې چې په جرمني کې د افغانستان په سفارت او قونسلګریو کې د دغه بهیر د اداري چارو په ګړندي کولو کې مرسته وکړي.

د پناه ملاتړ «پرو ازیل» په نوم یوه سازمان د جرمني د پارلمان په حواله راپور ورکړی چې د ۲۰۲۵ کال تر پایه په جرمني کې شاوخوا ۱۳ زره افغانان تثبیت شوي و چې له دې هېواده باید ووځي.

ملګري ملتونه وايي په افغانستان کې دڅو لسیزو د جګړو قربانیان لاهم له ژورو فزیکي ، رواني او اقتصادي ـ اجتماعي پایلو کړیږي.

په افغانستان کې د ملګرو ملتونو مرستندوی ماموریت یوناما په خپل تازه رپوت کې وايي چې دغه کسان عدالت او کافي مرستې ته لاسرسی نلري او ورته رسیدلي زیانونه هم نه دي منل شوي.

راپور کې راغلي دي چې له ۲۰۰۹ تر ۲۰۲۱ کال پورې په افغانستان کې څه دپاسه ۴۰ زره ولسي خلک وژل شوي او ۷۷ زره نور ټپیان شوي دي.

راپور د ۲۰۰۱ کال نه تر ۲۰۲۱ کال پورې چې طالبان واک ته ستانه شول موده را نغاړي اود جګړو ۱۹۵ تنو قربانیانو او خپلوانو سره یې دمرکو په اساس جوړ شوی دی.

په راپور کې راغلي دي چې د مرکه شویو کسانو څخه ترنیمايی ډیرو کسانو عدالت ته د لاسرسي او زیانونو د جبران هڅه ځکه نه ده کړې چې اکثرو باور درلوده چې اندیښنې یې جدي نه ګڼل کیږي او یایې هم د غچ اخیستنې څخه ویره درلوده.

افغانستان کې د طالبانو د حکومت بهرنیو چارو وزیر امریکا سره د اړیکو د رغولو په موخه دغه هیواد ته د افغانستان په کانونو کې د پانګونې لپاره وړاندیز کړی.

امیرخان متقي کابل کې فایننشیل ټایمز ورځپاڼې ته ویلي چې افغانستان به په بېلابېلو برخو، لکه کانونو، زیربناوو، کرنې او سوداګرۍ کې د امریکا پانګونې ته «په بشپړه توګه» هرکلی ووایي.

متقي ورځپاڼې سره مرکه کې چې د دوشنبې په ورځ خپره شوه ویلي: «د افغانستان او امریکا اړیکې باید د تېرو شلو کلونو جګړې له لیدلوري ونه ارزول شي، بلکې د راتلونکې همکارۍ پر بنسټ باید وکتل شي. زموږ اقتصادي سیاست پرانیستی دی.»

ورځپاڼه لیکي چې افغانستان غواړي د بندیزونو د لیرې کیدو او د کنګل شویو شتمنیو د خوشې کیدو لپاره ملاتړ ترلاسه کړي ترڅو یې اقتصاد بیا پیاوړی شي.

د شویو سروې ګانو له مخې افغانستان د مسو ، وسپنې،کوبالټ ، سرو زرو او لیتیم په شمول د لږترلږه ۱ ټریلیون ډالرو په ارزښت معدني زیرمې لري چې د لسیزو جګړو له امله ترډیره نه دي استخراج شوي.

دا وړاندیز په داسې مهال کېږي چې د طالبانو د واکمنۍ د پنځو کلونو په تیریدو سره هم له روسیې پرته کوم هیواد ددوی حکومت تراوسه په رسمیت نه دی پیژندلی.

د سره صلیب نړیواله کمیټه (ICRC) وايي سره لدې چې افغانستان بشري مرستو ته سخته اړتیا لري خو بیاهم دنړیوالې ټولنې له پاملرنې لویدلی دی.

ددغې کمیټې یوې لوړ پوړې چارواکې د دوشنبې په ورځ وویل چې نړۍ باید "افغاني ټولنې یوازې پرینږدي."

د سره صلیب نړیوالې کمېټې د عملیاتو مشرې، یاسمین پراز ډېسیموز، له فرانس پرېس خبري اژانس سره په کابل کې په مرکه کې ویلي چې افغانان په داسې حال کې د ژوندي پاته کیدلو لپاره مبارزه کوي چې د پام وړ بشري اړتیاوې لري او د روغتیايي خدماتو سیستم دنړیدو په حال کې دی.

د ملګرو ملتونو د ماشومانو وجهي صندوق (یونیسف) تېره اوونۍ خبرداری ورکړ چې په داسې حال کې چې په افغانستان کې ۳.۷ میلیونه ماشومان په شدیدې خوارځواکۍ اخته دي، شاوخوا یو میلیون نور ماشومان له ژوند ګواښوونکې خوارځواکۍ سره مخ دي.

ملګرو ملتونو په دې وروستیو کې ویلي چې د نړیوالو مرستو د کمېدو له امله په ټول افغانستان کې هغه ۱۰۰ روغتیايي مرکزونه تړل شوي چې د ماشومانو د خوارځواکۍ درملنه یې کوله.

افغانستان هغه هیواد دی چې لا هم په ټوله نړۍ کې د سره صلیب نړیوالې کمېټې د پنځو سترو عملیاتو څخه یو په کې روان دي.

یاده کمېټه په افغانستان کې د ۴۶ روغتیايي او بیارغونې مرکزونو ملاتړ کوي، چې د جګړې یا ناچاودو مهماتو له امله د ټپي شویو کسانو لپاره روغتیايي خدمتونه هم وړاندې کوي.

هلمند کې د طالبانو چارواکي وايي په دوو جلا پېښو کې یې د کم‌عمره نجونو د واده مخه نیولې ده.

د هلمند د والي دفتر وايي، په دې وروستیو کې د ګرمسېر ولسوالۍ یوه سړي خپله شپږ کلنه لور د ۲۰۰ زره پاکستاني کلدارو په بدل کې له یوه ۶۰ کلن سړي سره واده کړې وه.

یاد دفتر د یکشنبې په ورځ په خپله اېکس‌پاڼه په یوه اعلامیه کې ویلي چې د دې شپږ کلنې نجلۍ اجباري نکاح د دوی د مداخلې په پایله کې فسخه شوې ده.

دغه اداره په یوه جلا اعلامیه کې وايي چې د نادعلي ولسوالۍ یوه اته کلنه نجلۍ هم د خپلې کورنۍ له‌خوا له یوه ۸۰ کلن سړي سره واده شوې وه چې د طالبانو د امر بالمعروف او نهې عن‌المنکر ادارې دغه نکاح هم لغوه کړې ده.

دا په داسې حال کې ده چې د ملګرو ملتونو د ښځو برخې (یو اېن ومن) تېر کال په یوه راپور کې ویلي و چې په افغانستان کې د طالبانو له بیا واکمنېدو او پر ښځو او نجونو د پراخو محدودیتونو او بندیزونو له لګېدو وروسته اټکل کېږي چې د ۲۰۲۶ کال تر پایه به د کم‌عمره نجونو د ودونو کچه ۲۵ سلنه لوړه شي.

په افغانستان کې د ماشومانو د ودونو د زیاتېدو په اړه د نړیوالو سازمانونو د اندېښنو ترڅنګ، د طالبانو د «د زوجینو د تفریق اصول‌نامه» چې څه موده مخکې په رسمي جریده کې خپره شوې، په ځینو مواردو کې د ماشومانو نکاح «صحیح» بللې ده.