د ننګرهار ولايت ګمرک رئيس وايي چې په تېرو اتو ورځو کې يې ۶۷۵ ميليونه افغانۍ عوايد راټول کړي چې د تېرې اوونۍ په پرتله ۴۰ سلنه زیاتوالی ښيي.

نصرالله صاحبزاده له ازادي راډیو سره په خبرو کې د عوايدو د لوړېدو لاملونه داسې په ډاګه کړل: "لامل د کرونا ويروس وېرې ختمېدل، د سوداګريزو چارو ګړنديتوب، اصلاحات، شفافيت، سوداګرو ته د قانوني سهولتونو او په چارو کې د همغږۍ رامنځته کول دي."

نوموړي تمه وښوده چې په راتلونکي کې به په دغو عوایدو کې نور هم زیاتوالی راشي، خو په دې برخه کې له خپلو همکارانو او سوداګرو همکاري غوښتنه وکړه.

د ښاغلي صاحب‌زاده په وینا تېر کال په همدې ورځو کې د عوایدو راټولېدو منځنۍ کچه ۴۰ میلیونه افغانۍ وه، خو په تېرو څو ورځو کې په منځني ډول تر ۸۲ میلیونه افغانۍ راټولېږي.

دا په داسې حال کې ده چې په تېرو نږدې شپږو میاشتو کې د کرونا ویروس د لا خپراوي د مخنیوي په موخه له ګاونډیو هېوادونو سره نږدې ټولې ټرانزیتي دروازې تړل شوې وې چې په ګمرکي عوایدو یې ناوړه تأثیر کړی و.

ملګري ملتونه وايي سره لدې چې افغانستان کې هر وګړي ته واکسین رسول یوڅه ستونزمن دي خو بیاهم شاوخوا ۸۷ سلنه وړ کسانو د کووېډ-۱۹ بشپړ واکسین ترلاسه کړی دی.

د ملګرو ملتونو د ماشومانو وجهي صندوق (یونیسف) دچهارشنبې په ورځ په خپله ایکسپاڼه ولیکل چې، له نیمایي څخه ډېر هغه کسان چې په افغانستان کې یې د کووېډ-۱۹ واکسین ترلاسه کړی، ښځې دي.

یونیسف ژمنه کوي چې د خپلو همکارو موسسو په مرسته، په افغانستان کې د واکسین د تطبیق هڅو دوام ته دوام ورکوي.

له جګړو پاته ناچاودېدلي مهمات لا هم په افغانستان کې د خلکو، په ځانګړې توګه د ماشومانو، ژوند له جدي ګواښ سره مخامخ کوي.
د ملګرو ملتونو د بشري مرستو د همغږۍ ادارې (اوچا) د چهارشنبې په ورځ په خپلې اېکسپاڼې وویل، چې د روان میلادي کال له جنورۍ تر مې میاشتې پورې په افغانستان کې د ناچاودېدلو مهماتو له امله ۱۷۵ د مرګ ژوبلې پېښې ثبت شوې دي، چې ۷۵ سلنه قربانیان یې ماشومان دي.

د اوچا په وینا، په افغانستان کې د ماین پاکۍ پروګرامونو لپاره له اړینو ۱۴.۵ میلیونه ډالرو څخه د روان میلادي کال تر جون میاشتې پورې یواځې ۳.۶ میلیونه ډالر برابر شوي دي. دغه اداره ټینګار کوي چې د بېړني ملاتړ برابرول کولی شي د نورومرګ ژوبلو مخه ونیسي.

د روسیې د بهرنیو چارو وزارت له افغانستان او پاکستان وغوښتل چې د خپلو اوږدمهالو اختلافاتو د حل لپاره له ډیپلوماسۍ کار واخلي.

د رویترز د راپورله مخې په هغه اعلامیه کې چې د سې په ورځ د دې وزارت په ویبپاڼه کې خپره شوې، پر سرحدي سیمو د پاکستان د هوايي بریدونو "غمجنې پېښې" ته اشاره شوې ده. ملګرو ملتونو ویلي چې په دغو بریدونو کې چې د یکشنبې په شپه ترسره شول، لږ تر لږه ۲۸ کسان وژل شوي دي. خو د طالبانو حکومت د وژل شویو ولسي وګړو شمیر۳۶ ښودلي. پاکستان بیا ویلي چې د ډیورند کرښې ته څیرمه د پوځ په ځمکنیو عملیاتو او هوایي بریدونو کې ۲۹ وسله وال وژل شوي دي. د افغانستان په درې ولایتونو، پکتیا، پکتیکا او کونړکې یې د ۲۵ وسله والو د وژلو او له کرښې خپلې غاړې ته د خیبرپښتونخوا په باجوړ ولسوالۍ کې د څلورو وسله والو د وژلو خبرورکړی دی.

د روسیې د بهرنیو چارو وزارت په اعلامیه کې ویل شوي: "روسیه له اسلام‌ آباد او کابل څخه غوښتنه کوي چې وسله ‌والې شخړې پای ته ورسوي او لانجمن مسائل له سیاسي او ډیپلوماټیکو لارو حل کړي."

پاکستان پر افغانستان تور لګوي چې هغو وسله ‌والو ته یې په خپله خاوره کې پناه ورکړې چې پرپاکستان بریدونه تنظیموي خو افغان طالبان دا تورونه ردوي او وايي چې سختدریځي د پاکستان داخلي ستونزه ده.

ایران ۲۵۰۰ افغانانو ته وړیا ویزې ورکړي چې د ایران د پخواني مشر ایات الله علي خامنه ‌يي د جنازې په مراسمو کې ګډون وکړي.

ایراني رسنیو د سې ‌شنبې په ورځ، د چنګاښ ۹مه، د خراسان رضوي د والي د مرستیال علي عسکري له قوله راپور ورکړی چې د افغانستان شاوخوا ۴۰۰۰ وګړي به په دغو مراسمو کې د ګډون لپاره له ځمکنیو سرحدي لارو ایران ته داخل شي.

علي عسکري ویلي چې د افغان وګړو معلومات به د سرحدي دروازو پر مهال ثبتېږي او تر هغه وخته چې له ایرانه ووځي تر څارنې او ارزونې لاندې به وي، څو د هغوی د غیرقانوني پاتې کېدو مخه ونیول شي.

په پام کې ده چې د ایات الله علي خامنه یې د جنازې مراسم د جولای په څلورمه پیل شي او په تهران، قم او عراق کې یې له ترسره کیدو وروسته د جولای په نهمه په مشهد کې خاورو ته وسپارل شي.

ازبکستان او قطر د افغانستان د دوامدار پرمختګ د ملاتړ لپاره د دوه ‌اړخیزو همکاریو او سیمه ‌ییزو هڅو په اړه خبرې وکړې.

د ازبکستان د بهرنیو چارو وزارت وايي د افغانستان لپاره د ازبکستان د ځانګړي استازي عصمت‌الله ایرګاشف او په ازبکستان کې د قطر د سفیر حسن حمزه هاشم تر مینځ غونډه کې د سوداګرۍ، پانګونې، ترانسپورټ او لوژستیک په برخو کې د همکاریو پر پراخولو، او همدارنګه پر هغو فرهنګي او بشري نوښتونو خبرې شوي چې د افغانستان د ټولنیز او اقتصادي وضعیت په اوږدمهاله پرمختګ کې مرسته کولای شي.

ازبکستان او قطر افغانستان کې د طالبانو حکومت په رسمیت نه دی پېژندلی؛ خو دغو دواړو هېوادونو په وروستیو کلونو کې د زیربنايي پروژو، سوداګرۍ او بشري مرستو له لارې له افغانستان سره د فعال تعامل سیاست تعقیب کړی دی.

پر پکتیا، پکتیکا او کونړ ولایتونو د پاکستان د وړمې شپې بریدونو ته د غبرګونونو په دوام د هند د بهرنیو چارو وزارت دغه برید غندلی دی.

دغه وزارت پرون دوشنبې د یو بیان په خپرولو سره ویلي،"د پاکستان لخوا د تیري دا ښکاره عمل د افغانستان پر حاکمیت برید او د سیمې سولې او ثبات ته مستقیم ګواښ دی."

پاکستان وړمه شپه د پکتیا پر څمکنۍ، د پکتیکا پر ګیان او د کونړ ولایت پر مرورې ولسوالۍ هوايي بریدونه وکړل چې د ملګرو ملتونو د لومړنیو موندنو له مخې لږ تر لږه ۲۸ملکیان په کې وژل شوي او ۴۹نور ټپیان دي.

د هند د بهرنیو چارو وزارت په بیان کې وړاندې راغلي،" د پاکستان دغه بریدونه د بې‌باکه چلند دوامداره بڼه ښيي او له پولو بهر د تاوتریخوالي د ناهیله کوونکو اقداماتو له لارې، د خپلو ناکامیو د پټولو هڅه ده".

بل پلو، د ملګرو ملتونو د سرمنشي انتونیو ګوتریش ویاند سټیفن دوجاریک په یوه خبري غونډه کې ویلي،"ګوتیریش د افغانستان او پاکستان ترمنځ د وروستي تاوتریخوالي په اړه اندېښمن دی".

د طالبانو حکومت په دغو بریدونو کې د ۳۸ملکیانو د وژل کیدو او ۱۶۳ نورو د ټپي کیدو راپور ورکړی، خو پاکستاني لوری ادعا لري چې ۲۵وسله وال يې وژلي دي.

د ملګرو ملتونو د بشري مرستو د همغږۍ دفتر (اوچا) وایي چې د ۲۰۲۶ میلادي کال د جنورۍ څخه تر اپرېل پورې یې د خپلو شریکانو په همکارۍ په افغانستان کې لږ تر لږه ۵.۹ میلیونه اړمنو کسانو ته مرستې رسولې دي.

اوچا د دوشنبې په ورځ په خپله اېکس پاڼه لیکلي چې د ترلاسه شوې بودجې په پرتله دا د مرستو د پوښښ د پام وړ کچه ده، او د دغو کسانو ۵۹ سلنه خلکو ته خوراکي مرستې رسېدلې دي.

اوچا زیاتوي چې دا شمېرې ښيي چې د خوړو سخته ناامنۍ لا هم پراخه ده، او خلک د خپلو اړتیاوو د پوره کولو لپاره د کال په اوږدو کې پرله‌ پسې او په بېلابېلو برخو کې تکمیلي مرستو ته اړتیا لري.

بلخوا د خوړو نړیوال پروګرام (WFP) د غبرګولي په میاشت کې خبرداری ورکړی و چې په ۲۰۲۶ کال کې به شاوخوا ۱۷.۴ میلیونه افغانان د خوړو له سخت کمښت سره مخ شي، او نږدې ۴.۹ میلیونه میندې او ماشومان به د خوارځواکۍ له ګواښ سره مخ وي.

د دې ادارې د راپور له مخې، افغانستان لا هم د نړۍ دهغو هیوادونو په کتار کې دی چې له سختو بشري او خوراکي ناورینونو سره مخ دي.

د څلورو لسیزو جګړو، اقتصادي ستونزو، پراخې بېوزلۍ، وچکالۍ او طبیعي پېښو د خلکو د ژوند وضعیت خراب کړی دی.

د افغانستان لپاره د بریتانیا ځانګړی استازی افغانستان باندې د پاکستان وروستیو بریدونو ته په اشاره افغانستان او پاکستان کې د تاوتریخوالي د دوام په اړه خپله ژوره اندیښنه څرګندوي.

ریچارد لېنډسي د دوشنبې په ورځ په خپله اېکس پاڼه لیکلي:

"موږ په افغانستان او پاکستان کې روان تاوتریخوالي اودانساني تلفاتو له ویرډک دوام ته ژوره اندېښنه لرو. موږ د ترهګرۍ ټول ډولونه په کلکه غندو. "

ریچارد لیندسي د نړیوال بشردوستانه قانون د درناوي، د ولسي خلکو دساتنې او د تاوتریخوالي د مخنیوي غوښتنه کوي.

افغانستان کې د طالبانو حکومت وایي چې په پکتیا ، پکتیکا او کونړ ولایتونو د پاکستان د وړمې شپې هوايي بریدونو، ۳۶ ملکي وګړي وژلي او ۱۶۳ نور یې ټپیان کړي دي.

ملګرو ملتونو هم په دغو بریدونو کې د ښځو او ماشومانو په شمول د لسګونو ولسي خلکو مرګ ژوبله تایید کړې.

خو پاکستاني چارواکي ادعا کوي چې ډیورنډ کرښې ته نږدې یې په ځمکنیو او هوايي عملیاتو کې ۲۹ وسله‌وال وژلي دي.

په افغانستان کې د ملګرو ملتونو مرستندوی ماموریت ( یوناما) تایید کړه چې پر افغانستان د پاکستان د تیرې شپې په بریدونو کې لږ تر لږه ۲۸ ملکیان وژل شوي او ۴۹ نور ټپيان شوي دي.

یوناما شیبه وړاندې په یوه خبرپاڼه کې ویلي چې په وژل شویو کې ښځې او ماشومان هم شامل دي.

دوی ویلي چې دغه بریدونه د دوشنبې په شپه د پکتیا پر څمکنۍ، د پکتیکا پر ګیان او د کونړ پر مرورې ولسوالۍ شوې دي چې په زیاته مرګ ژوبله یې څمکنیو ولسوالۍ کې پیښه کړې.

دا څویم ځل دی چې پر افغانستان د پاکستاني پوځ په بریدونو کې ملکیانو ته مرګ ژوبله اوړي او یوناما یې مستندوي.

د طالبانو حکومت دغو بریدونو کې د ۳۶ ملکیانو د وژل کېدو او ۱۶۳ نورو د ټپي کېدو خبره کړې وه.

پاکستاني لوری بیا ادعا کوي چې ۲۵ وسله وال یې وژلي دي.

د طالبانو د حکومت د بهرنیو چارو وزارت وایي چې د افغانستان پرڅو ولایتونو د پاکستان د ورستیو بریدونو په غبرګون کې یې په کابل کې د پاکستان د سفارت شارزدافیراحضارکړ او د ملکي وګړو پرکورونو د بمبارۍ په تړاو یې ورته خپل شدید اعتراض وړاندې کړ.

په هغه اعلامیه کې چې نن دوشنبې د بهرنیو چارو وزارت په ایکسپاڼه کې خپره شوې، دغه بریدونه د نړیوالو اصولو، بشري قوانینو او د هېوادونو د ملي حاکمیت ښکاره نقض بلل شوي او په کلکه غندل شوي دي. د اعلامیې له مخې دا لومړی ځل ندی چې د پاکستان پوځي رژیم د افغانستان له کرښې سلګونو کیلومتره لیرې د نا امنیو د پیښو ملامتي پرافغانستان اچوي او د خپلو امنیتي او سیاسي ناکامیو د پټولو په هدف پرافغانستان "بې بنسټه تورونه" لګوي. د اعلامیې په ټکو دا ډول چلند نه یوازې د ستونزو حل لاره نه ده، بلکې د دواړو هېوادونو ترمنځ د باور فضا، ګاونډیتوب اړیکې او د سیمې امنیت او ثبات ته هم جدي زیان رسوي.

د طالبانو حکومت ویلي، په پکتیا، پکتیکا او کونړ ولایتونو د پاکستان د تیرې شپې په هوایي بریدونو کې ۳۶ ولسي وګړي وژل شوي او ۱۶۳ نور ټپیان شوي دي.

خو د پاکستان د اطلاعاتو وزیر عطاءالله تارړ ویلي چې ډیورنډ کرښې ته څیرمه په ځمکنیوعملیاتو او هوایي بریدونو کې ۲۹ وسله وال وژل شوي دي.

دغه بریدونه یوه ورځ وروسته له هغې کیږي چې په کراچۍ کې د رینجرځواکونو پریوه مرکز په برید کې چې مسولیت یې له تحریک طالبان پاکستان څخه بیلې شوې جماعت الاحرار ډلې اخیستی، درې سرتیري ووژل شول. چارواکو ویلي چې د امنیتي ځواکونو په متقابلو ډزو کې د درې بریدګرووژل شول او څلورم چې افغان تبعه ښودل شوی، ژوندی نیول شوی دی.