د امریکا د متحدو ایالاتو ولسمشر ډونالد ټرمپ ویلي چې صربیا او کوسوو موافقه کړې چې خپل اقتصادي اړیکي ښې کړي.

ټرمپ پرون وویل چې دا یو لوی پرمختګ دی.

د صربیا ولسمشر او د کوسوو صدراعظم پرون په واشنګټن کې له ټرمپ سره وکتل.

ټرمپ وویل چې د صربیا حکومت موافقه کړې چې په اسرائيل کې خپل سفارت له تل ابیبه بیت المقدس ته ولېږدوي.

کوسوو په ۲۰۰۸ میلادي کې خپلواکي اعلان کړه.

له هغه راهیسې دا هېواد له صربیا سره پر اقتصادي او تجارتي اړیکو مخالفتونه لري.

د ایران د کورنیو چارو وزارت وايي، د ناقانونه افغان کډوالو د پېژندنې او ایستلو بهیر لا هم دوام لري او د ۱۴۰۴ کال د حمل له میاشتې راهیسې د دغې لړۍ په ترڅ کې شاوخوا دوه میلیونه افغانان له ایران څخه ایستل شوي دي.

د دې وزارت ویاند علي زیني‌ وند د دوشنبې په ورځ، د اسد په ۱۹مه، ایسنا خبري اژانس ته وویل چې د دغه پلان پلي کول له جګړې وروسته هم نه دي درول شوي. د هغه په وینا، ځینې کډوال په خپله خوښه او ځینې نور د قضايي حکم له مخې له ایران څخه وتلي دي.

هغه زیاته کړه چې د روان کال له پیل راهیسې، له ۲۰۰ زرو څخه زیاتو افغان کډوالو په خپله خوښه ایران پرېښی دی.

په همدې حال کې، د بشري حقونو د څار سازمان تېر کال په ایران کې د بهرنیو او دوه‌ تابعیت لرونکو وګړو د خپلسري نیونو او د افغان کډوالو د جبري ایستلو د زیاتېدو په اړه اندېښنه څرګنده کړې وه.

د ایران د بشري حقونو په چارو کې د ملګرو ملتونو ځانګړې راپورورکوونکې، مای ساتو، هم ویلي وو چې ایران د ۲۰۲۵ کال په لومړیو شپږ نیمو میاشتو کې له یو نیم میلیون څخه ډېر افغانان په جبري توګه خپل هېواد ته ستانه کړي دي.

د افغانستان لپاره د ملګروملتونو مرستندویه ماموریت یوناما وایي، سره له دې چې پرافغانستان واکمنو چارواکو د ۲۰۲۱ کال د اګسټ له میاشتې راهیسې په امنیتي ادارو کې د څارنې او حساب ورکولو اړوند هڅې ترسره کړي خو د روڼوالي او اقداماتو په برخو کې یې ځینې تشې موجودې وې.

یوناما نن دوشنبې د اګسټ په لسمه په یوه ۳۸ مخیزراپورکې هغه موارد مستند کړي چې واکمنو چارواکو( طالبانو) د امنیتي پرسونل د راپور شویو ناوړه چلندونو په اړه نیونې او تحقیقات ترسره کړي او نظامي محکمو ته یې وړاندې کړي. د یوناما په خبره په عین حال کې ډیری شکایتونه ندي حل شوي.

په افغانستان کې د ملګرو ملتونو د مرستندویه ماموریت سرپرستې او د سرمنشي د ځانګړې استازې مرستیالې جورجېټ ګانیون په وینا" د خلکو له خوا د ثبت شویو شکایتونو، ترسره شویو څېړنو او د اړوندو ادارو له خوا د ترسره شویو انضباطي یا قضايي اقداماتو په اړه د عامه معلوماتو محدودوالی، پر باور منفي اغېز کوي او د سرغړونو د مخنیوي اغېز کموي." د نوموړې په خبره د حساب ورکونې ښه کول د واکمنو چارواکو قانوني مکلفیت او د حکومتولۍ او بشري حقونو د درناوي د ښه کولو لپاره یو اړین ګام دی.

د راپورله مخې د غچ اخیستنې له ویرې او پر واکمنو ادارو د باورنشتوالي او خنډونو له امله په ځانګړې توګه د هغو میرمنو لپاره چې په خپل ورځني ژوند کې له ډیرو محدودیتونو سره مخ دي، د ادعا شویو ناوړه چلندونو راپور ورکول مختل شوي دي.

یوناما سپارښتنه کوي چې د افغانستان واکمنان دې په ټولو امنیتي ادارو کې حساب ورکول پیاوړي کړي ترڅو ډاډ ترلاسه کړي چې روښانه قواعد، طرزالعملونه او د چلند اړوند قوانین له نړیوالو معیارونو سره سمون لري او د ټولو کارکونکو له خوا یوشان پلي کیږي.

په دې کې د ځواک د کارولو، نیولو، توقیف، تلاشي او د لاریونونو او عامه غونډو د کنټرول په اړه د اصولو روښانه کول، د مسلکي چلند د واضح معیارونو رامنځته کول او پر ټولو امنیتي کارکونکو د ناوړه چلند د راپور ورکولو مکلفیت شامل دي. یوناما دغه راپورداسې مهال خپروي چې د بشري حقونو نړیوالو بنسټونو ډیرځلې د طالبانو له خوا د غیرقانوني نیونو، توقیف او له تورونو پرته د اوږدې مودې لپاره په بند کې د افرادو په ځانګړې توګه د رسنیو د کارکونکو د ساتلو په اړه انتقادونه کړي دي.

د افغانستان د وزن پورته کولو فدراسیون د دوشنبې په ورځ، د زمري په ۱۹مه، اعلان وکړ چې یو افغان حکم یا ریفري د اسیا د وزن پورته کولو د اتلولۍ په سیالیو کې حضورلري.

د دغه فدراسیون د خبرپاڼې له مخې، محمد اعظم کوهي د اسیا د تنکیو ځوانانو او ځوانانو د وزن پورته کولو د اتلولۍ په سیالیو کې د ژوري پلاوي د غړي په توګه دنده ترسره کوي.

دغه سیالۍ د ازبیکستان په پلازمېنه تاشکند کې د شاوخوا ۳۰۰ ښځینه او نارینه ورزشکارانو په ګډون روانې دي.

دغه سیالۍ د اګست په ۷مه پیل شوي او ټاکل شوې چې د اګست تر ۱۴مې پورې دوام وکړي.

د بې پولې خبریالانو سازمان RSF وايي، طالبانو په ۲۰۲۱ کال کې پرافغانستان له بیا واکمنیدو راهیسې په دې هیواد کې د رسنیو د ازادۍ د محدودولو لپاره له ۲۰ څخه زیات ملي فرمانونه او ګڼ ولایتي حکمونه صادر کړي دي. دې سازمان د طالبانو د پنځه کلنې واکمنۍ په درشل کې پرخپله ویبپاڼه کې په یوه راپورکې ویلي چې د خبریالۍ پر فعالیتونو فشار ورځ تر بلې زیات شوی، پرحکومت پر نیوکو بندیز لګېدلی، ښځې له پراخو محدودیتونو سره مخ دي، سیاسي بحثونه غلي شوي او د ژوندیو موجوداتو د انځورونو پر خپرولو بندیز لګېدلی دی.

د بې پولې خبریالانو سازمان وايي، طالبانو په پنځو کلونو کې په منظمه توګه افغانستان د معلوماتو په یوه زندان بدل کړی دی. هر نوي فرمان د خبریالانو او خپلواکو رسنیو لپاره فضا لا تنګه کړې. پرنیوکو بندیز او سانسور یې په رسمي ډول قانوني کړی دی. ښځینه خبریالانې تقریباً له رسنیو حذف شوې. د رسنیو د مسلکي کسانو په مجرم پیژندلو سره، د طالبانو چارواکي هڅه کړې چې د معلوماتو پر بهیر بشپړ کنټرول ولري.

دا سازمان له طالبانو غواړي چې ټول هغه قوانین او مقررات لغوه کړي چې د رسنیو ازادي محدودوي او زیاتويد چې په سلګونو افغان خبریالان له دې ځپنې د تېښتې او د خپل ژوند د ژغورلو او د خپل کار د دوام لپاره اړ شوي چې له هېواده ووځي. دې سازمان همدارنګه له هغو هیوادونو چې د رسنیو کارکونکو پناه وروړې، غوښتي چې دغه خطرونه درک کړي او له جبري ستنولو ډډه وکړي او خوندیتوب یې تضمین کړي.

د امریکا ولسمشر ډونالډ ټرمپ وايي، واشنګټڼ پرایران د نویو پوځي بریدونو پرځای غواړي پردې هیواد اقتصادي فشار وساتي ترڅو تهران یوې هوکړې کولو ته اړشي.

ټرمپ د یکشنبې په ورځ له اکسیوس رسنۍ سره په مرکه کې وویل: "موږ موضوع په ټیټه کچه ساتو." هغه اصطلاح چې معمولاً د احتیاط او محدود اقدام لپاره کارول کیږي.

هغه وویل: "موږ له هغوی سره یوازې نیمګړې خبرې اترې کوو. موږ یوازې ایران څارو، چې له ستر انفلاسیون سره مخ دی او پیسې هم نه لري."

د اکسیسوس په وینا ټرمپ په دې مرکه کې د ایران پر وړاندې د نورو پوځي ګواښونو یادونه ونه کړه. ټرمپ دغه څرګندونې داسې مهال کوي چې د ایران پربندرونو د امریکا کلابندي روانه ده او تهران هم د هرمز تنګي د بیرته پرانستلو لپاره امریکا ته نوي شرطونه ایښي دي.

د طالبانو حکومت وايي، په تېر یو کال کې په ټول افغانستان کې تر ۶۵۰ زره ډېر عادي پاسپورټونه وېشل شوي او تر ۱۶ زره د زیاتو بهرنیو وګړو ویزې تمدید شوې دي.

د طالبانو د حکومت ویندوی ذبیخ الله مجاهد پرون وویل، د احصایې او معلوماتو ادارې نژدې ۲ میلیونه برېښنايي او شاوخوا ۱ میلیون کاغذي تذکرې وېشلې دي. همداراز د پاسپورټ د غوښتنلیک فورمه له ۹ پاڼو یوې پاڼې ته راکمه شوې ده.

دا څرګندونې په داسي حال کې شوي چې لا هم ډېر افغانان په ځانګړي ډول د برېښنايي تذکرو په ترلاسه کولو کې د ستونزو او ځنډ خبره کوي.

ایراني چارواکو د هرمز تنګي د بیا پرانیستلو لپاره نوي او پراخ شرطونه مطرح کړي دي. د ایران د ملي امنیت شورا منشي محمدباقر ذوالقدر ویلي، تر هغه به هرمزتنګی خلاص نه شي چې امریکا خپل دریځ او چلند بدل نه کړي.

ایران د جګړې او بریدونو د پای ته رسېدو، د امریکا د پوځي ځواکونو د وتلو، د سمندري محاصرې د لرې کېدو، د جګړې د زیانونو د بشپړ جبران، د بندیزونو د لغوه کېدو او د د ایران د کنګل شویو شتمنیو د ازادېدو غوښتنه کړې ده.

له بلې خوا د ایران د بهرنیو چارو وزیر عباس عراقچي وايي، تهران او مسقط په هرمز تنګي کې د کښتیو د تګ راتګ د مسیر او حقوقي مدیریت په اړه هوکړې ته ډېر نژدې شوي دي. د هغه په وینا، دواړه هېوادونه لومړی د یوه موقتي مسیر پر جوړولو خبرې کوي چې وروسته به د دایمي مسیر لپاره بنسټ وګرځي.

د سعودي عربستان د جیزان په سیمه کې د ارامکو د تېلو په تاسیساتو کې لګېدلی اور د یکشنبې په ورځ ووژل شو او د پېښې له امله د مرګ‌ژوبلې راپور نه دی ورکړل شوی.

یمني حوثیانو د برید مسوولیت منلی او ویلي یې دي چې تاسیسات یې د بې‌پیلوټه الوتکې په وسیله په نښه کړي دي. جیزان د یمن پولې ته نژدې موقعیت لري او حوثیانو ته نژدې دی.

د جیزان د تېلو چاڼځای هره ورځ شاوخوا ۴۰۰ زره بېرله اوومه تېل پروسس کوي او پټرول او ډیزل تولیدوي.

ټاکل شوې ده چې د افغانستان او آیرلنډ لوبډلې نن په بلفاست کې په درېیمه یو ورځینۍ مسابقه کې مخامخ شي.

دواړه لوبډلې ۵ یو ورځینۍ مسابقې کوي. د دوی ترمنځ لومړۍ سیالي د باران د اورېدو له کبله بې نتیجې لغوه شوه خو د جمعې په ورځ دوهمه سیالي د افغانستان لوبډلې د ۹۲ منډو په لوړ توپیر وګټله.

د افغانستان لپاره راشد خان د سیالې لوبډلې ۶ لوبغاړي وسوځول او تر ټولو ډېرې منډې ابراهیم ځدراڼ وکړې.

د آیرلنډ په کوربه توب د دې سیالیو درېیمه نن د افغانستان په وخت د ماسپښین په پنځلس باندې دوه بجې پیلېږي.

په هرات کې پرون (یکشنبه) د خصوصي سیکتور له لوري د ۱۴۳ میلیون ډالرو په لګښت د سمنټو د یوې سترې فابریکې د جوړولو چارې پیل شوې.

فابریکه به د هرات په زنده‌جان ولسوالۍ کې جوړه شي او ټاکل شوې چې په دوو کلونو کې بشپړه شي.

دا فابریکه به هره ورځ شاوخوا ۳ زره ټنه سمنټ تولید کړي او نژدې ۵ زره کسانو ته به د کار مستقیم او غیرمستقیم زمینه برابره کړي. چارواکي وايي، د دې پروژې موخه د سمنټو د کورني تولید زیاتول او پر وارداتي سمنټو د افغانستان د اتکا کمول دي.