د ژورنالیست، لیکوال او دېکلمه تور اکبر ایازي د لومړي تلین په مناسبت په کابل کې د بېلابېلو رسنیو په نېږدې سل کسه ملازمینو د لومړنيو خوراکي توکو مرستې وویشل شوې.

په کابل کې د ریډټو لیډ یا ووایه او رهبري وکړه د موسسې د بشري سرچینو مسئول او د دغه پروګرام تنظیمونکي محمد ضمیر ځدران نن ازادي راډیو ته وویل چې دغه مرستې د اروښاد ایازي د کورنۍ د غړو له‌خوا برابرې شوې وې چې د دغې موسسې له لارې وویشل شوې.

اکبر ایازی د ازادي راډیو د افغانستان د څانګې رئیس و چې بیا د همدې راډیو د مرکزي او سویلي اسیا د څانګې مشر شو.

د نوموړي په هڅو ياده اداره وتوانېده چې د ۲۰۱۰ ز کال په جنورۍ کې د پاکستان د قبايلي سيمو د پښتنو لپاره په پښتو ژبه د مشال راډيو په نوم يوه نوې راډيو جوړه کړي.

اکبر ایازي په دې ورستیو کې په امریکا غږ کې د مرکزي او سویلي اسیا سیمه‌ییز مشر و.

نوموړی کال مخکې په همدغه ورځ د ورپېښې ناروغۍ له امله په امریکا کې وفات شو.

بلخ کې د هوايي برید له رپوټونو وروسته د طالبانو حکومت وايي چې د پاکستاني الوتکو لور ته یې ډزې کړي دي.

حماد وصال د الفتح د ۲۰۹ قول اردو ویاند پرته له جزییاتو طلوع نیوز ته ویلي چې دافع هوا ځواکونه د پاکستاني الوتکو لور ته ډزې کوي او له خلکو یې غوښتي چې اندیښمن نه اوسي.

مخکې لدې، بلخ کې د طالبانو د والي ویاند عطاء الله زید ازادي راډیو ته ویلي وو چې نن شپه کومه پیښه نه ده شوې .

د پاکستان حکومت تراوسه په دې هکله څه نه دي ویلي.

ځینو داخلي رسنیو د منابعو په وینا رپوټ ورکړی وو چې بلخ کې هوايي بریدونه شوي دي.

پاکستان مخکې ویلي وو چې اوربند نن دوشنبه د شپې تر دولسو بجو دوام کوي.

د افغانستان لپاره د بریتانیا ځانګړی استازی وايي چې له زده کړو څخه د نجونو د محرومیت دوام د افغانستان راتلونکې ته تاوان رسوي.

ریچارډ لینډسي د دوشنبې په ورځ (د حمل درېیمه) په خپله ایکس پاڼه لیکلي چې د افغانستان د نوي تعلیمي کال له پیل سره به د زده کړې له حق څخه د میلیونونو نجونو محرومیت دوام ومومي.

هغه د زده کړې ته د ټولو پر لاسرسي ټینګار کړی او ویلي یې دي چې د ښځو او نجونو له زده کړو محرومول د افغانستان راتلونکې زیانمنوي او د هېواد ټول قشرونه شاته ساتي.

تر دې مخکې، ریچارډ بنېټ، د افغانستان د بشري حقونو لپاره د ملګرو ملتونو ځانګړی راپور ورکوونکي ویلي وو چې د طالبانو له خوا د نجونو او ښځو پر زده کړو محدودیتونه د منلو وړ نه دي.

په همدې حال کې، په کابل کې د ځینو ښوونځیو مدیرانو ازادي راډیو ته ویلي چې ټاکل شوې د افغانستان په سړو سیمو کې نوی تعلیمي کال د وري په شپږمه نېټه پیل شي.

د کډوالو لپاره د ملګرو ملتونو د عالي کمیشنرۍ ویاند خبرداری ورکړی چې په ایران کې جګړه په جدي توګه پر هغو افغان کورنیو اغېزکړی چې ژوند یې د ورځني کار پورې تړلی دی.

د دې ادارې د افغانستان څانګې د دوشنبې په ورځ، د حوت په درېیمه نېټه، په خپلې اېکس پاڼه لیکلي چې دا حالت کولی شي دغه کډوال مجبور کړي چې بېرته افغانستان ته ستانه شي، په داسې حال کې چې په افغانستان کې د بیا ادغام ظرفیت ډیر کمزوری دی.

له دې مخکې، په ایران کې ځینو افغان کډوالو ازادي راډیو ته ویلي وو چې جګړې د هغوی ورځنی ژوند ګډوډ کړی دی.

د کډوالۍ نړیوال سازمان (IOM) د شمېرو له مخې، د امریکا او اسراییلو له خوا پر ایران د بریدونو له پیل وروسته، د مارچ میاشتې په لومړیو دوو اونیو کې له ۷۰ زرو څخه زیات افغانان له ایران څخه خپل هېواد ته ستانه شوي دي.

د ماشومانو د ملاتړ لپاره د ملګرو ملتونو وجهي صندوق، یونیسف وایي، تیر۲۰۲۵ کال کې یې د شریکانو په مرسته په افغانستان کې ۲،۱ ملیون وګړو ته پاکې اوبه برابرې کړي دي. د دې صندوق چارواکي تاج الدین اویوال د مارچ په ۲۲ د اوبو د نړیوالې ورځې په مناسبت یوه پیغام کې ویلي چې دغو هڅو یې له ماشومانو سره د سالمې روغتیا په برخه کې مرسته کړې او هم یې میندو ته د دې زمینه برابره کړي چې د خپلو کورنیو ښه پالنه وکړي. یونیسف دغه څرګندونې داسې مهال کوي چې د سره صلیب نړیوالې کمیټې پرون یکشنبې د اوبو د نړیوالې ورځې په مناسبت په یوه راپور کې وویل چې" په افغانستان کې اوبو ته لاسرسی په سختېدو " دی. دې کمیټې ویلي چې د اوبو کموالي د افغانانو ورځنی ژوند متاثره کړی دی. د دې کمیټې په وینا د ورښت کموالي، د نفوس زیاتوالي او له ګاونډیو هېوادونو د کډوالو راستنېدنې د افغانستان تر ځمکې لاندې اوبه له ډېر فشار او بې دریغه استفادې سره مخامخې کړي دي.

د افغانستان او پاکستان ترمنځ د لنډ مهاله اوربند پای ته رسیدو ته په ورنژدې کیدو سره د پاکستان د بهرنیو چارو وزیر اسحاق ډار وایي هیواد یې لا هم د "ترهګرۍ د ګواښ د له منځه وړلو" لپاره ټینګ ژمن دی. کابل او اسلام آباد تېره چهارشنبه اعلان وکړ چې د کوچني اختر په مناسبت به نښتې ودوري او د دوشنبې شپې تر نیمایي پورې به لنډمهاله اوربند رعایت کړي.

اسحاق ډار د پاکستان د ورځې په مناسبت په خپل پیغام کې څرګنده کړه چې د کړکیچ په اړه یې د هېواد دریځ نه دی بدل شوی او پاکستان د افغانستان دننه اقدامات د دې لپاره چې ټاکلی هدف ترلاسه شي.

د طالبانو د حکومت مرستیال ویاند حمدالله فطرت ویلي چې پاکستانیو ځواکونو د کونړولایت د ناړۍ ولسوالیو پرځینو برخو بریدونو کړي چې په نتیجه کې یې یوکس وژل شوی او بل ټپي شوی دی. پاکستاني چارواکو تراوسه د دغې ادعا په اړه څه ندي ويلي.

د پاکستان صدراعظم شهباز شریف هم د پاکستان د ورځې په مناسبت په خپل پیغام کې وویل چې د افغانستان دننه پوځي عملیات "د ترهګرۍ پر ضد زموږ د ملي عزم نښه ده." هغه زیاته کړه: "موږ به هېڅکله اجازه ورنه کړو چې زموږ د هېواد سولې او امنیت ته زیان ورسېږي."

که څه هم یوشمیرهیوادونو د دواړو لورو ترمنځ د شخړو د پای ته رسولو لپاره د یوه تلپاتې اوربند د ټینګیدو لپاره د هڅو خبر ورکړی خو دانده څرګنده چې ایا د لنډ مهاله اوربند له پای ته رسیدو سره به دواړه لوري په نښتو لاس ونیسي او که به بیا پراخو شخړو ته مخه کړي.

په داسې حال کې د دوشنبې په شپه د افغانستان او پاکستان ترمنځ لنډ مهاله اوربند پای ته رسیږي، تراوسه په پراخه کچه د شخړو د بیا پیلیدو راپورونه ندي ورکړل شوي. خو د طالبانوحکومت ویلي چې پاکستان په دې موده کې له اوربند څخه سرغړونه کړې ده.

د طالبانو د حکومت مرستیال ویاند حمدالله فطرت ویلي چې پاکستانیو ځواکونو د کونړولایت د ناړۍ ولسوالیو پرځینو برخو بریدونو کړي چې په نتیجه کې یې یوکس وژل شوی او بل ټپي شوی دی. پاکستاني چارواکو تراوسه د دغې ادعا په اړه څه ندي ويلي.

په عین حال کې د نړیوال کړکیچ ډلې خبرداری ورکړی چې د افغانستان او پاکستان ترمنځ د نښتو زیاتوالی د دواړو هیوادونو ترمنځ د اوږدمهاله او خطرناکه تاوتریخوالي د دورې احمتال زیاتوي.

د افغانستان د بشري حقونو لپاره د ملګروملتونو ځانګړي راپورورنکي ریچارډ بینیټ د نوروز په مناسبت یوه پیغام کې ویلي چې دا یوازې افغانستان دی چې د نوي کال له پیلیدو سره له شپږم ټولګي پورته نجونې پکې ښوونځي ته له تلو محرومې دي. بینیټ د یکشنبې په ورځ ناوخته پرخپله ایکسپاڼه په یوه بیان کې لیکلي چې

"نوروز دې ټولو هغو کسانو ته مبارک وي چې لمانځي یي! زه یادونه کوم چې دا یوازې په افغانستان کې د یوه بل ښوونیز کال پیل نښه کوي چې په ترڅ کې یې له شپږم ټولګي پورته نجونو ته اجازه نه ورکول کېږي چې په ښوونځي کې خپلو زده کړو ته دوام ورکړي او ښځې هم نه شي کولای پوهنتون ته ولاړې شي. دا د منلو وړ نه ده او باید بېرته بدل شي!"

د ملګروملتونو د شمیرو له مخې په افغانستان کې د نوي ښوونیز کال له پلیدو سره په ملیونونو نجونې او ښځې نشي کولای چې منځنۍ، ثانوي او پوهنتوني زده کړې وکړي.

د جرمني رسنۍ وایي، د طالبانو حکومت د جرمني له تاییدۍ پرته په برلین کې د افغانستان سفارت مشرتابه ته خپل یو ډيپلومات ورمعرفي کړی دی.

دا خبره د شنبې په ورځ د جرمني ( اې. آر.ډی) رسنۍ راپور کړې، خو د طالبانو د معرفي شوي ډیپلومات نوم یې نه دی اخیستی.

په راپور کې راغلي، دا د هغو دوو قونسلي مامورانو له ډلې یو دی چې تېر کال جولای کې جرمني د دې لپاره ومنل چې د رد شویو افغان کډوالو په ستنولو کې مرسته وکړي.

د جرمني د بهرنیو چارو وزارت یوه ویاند ویلي، دوی د افغانستان په ډيپلوماتیکو استازولیو کې د دې ادلون بدلون په اړه معلومات نه لري.

د طالبانو حکومت هم د یکشنبې تر ماښامه په دې اړه تبصره نه وه کړې.

د ډيپلوماتیکو اړیکو په اړه د جینوا د ۱۹۶۱ کنوانسیون له مخې، مخکې له دې چې سفیر یا د سیاسي استازولۍ مشر یوه دنده واخلي، باید کوربه هېواد یې ټاکل تایید کړي.

جرمني یوازنی اروپایي هېواد دی چې د طالبانو ډيپلوماتیک استازي یې منلي دي.

د افغانستان او پاکستان ترمنځ د اختر په مناسبت اعلان شوی اوربند، د پاکستان د اعلان له مخې ( دوشنبه د شپې ۱۲ بجې) پای ته رسیږي.

که څه هم تراوسه د اوربند د غځولو کوم خبر نه دی خپور شوی، خو د افغانستان لوري د اختر په ورځو کې څو ځله پاکستان د دغه لنډمهاله اوربند په ماتولو تورن کړ.

د طالبانو د حکومت مرستیال ویاند حمدالله فطرت وویل چې پر کونړ ولایت د پاکستاني لوري په بریدونو کې د جمعې او یکشنبې په ورځو ملکیانو ته مرګ ژوبله واوښته.

دغه اوربند له اختره مخکې لومړی د پاکستان له خوا اعلان شو او وروسته د طالبانو حکومت هم وویل چې د منځګړو په غوښتنه د اختر په مناسبت اوربند اعلانوي.

دواړو لورو ویلي چې سعودي عربستان، قطر او ترکیې منځګړیتوب کړی دی.

د سره صیلب نړیواله کمیټه د اوبو دنړیوالې ورځې په مناسبت وايي افغانستان کې د څښاک پاکو اوبو ته لاسرسی یوه ورځنۍ ستونزه ده او د اوبو کموالی په ورځني ژوند، معیشت او روغتیا تاثیر کوي.

دغه نړیواله اداره وايي اوږدمهالو ناورینونو او پخوانیو شخړو،او دغه راز وچکالیو،د نفوس چټکې ودې، د ګاونډیو هیوادونو څخه راستنیدونکو او د ځمکې لاندې اوبو د کچې ټیټوالي، په کلیوالي سیمو کې د اوبو دودیز سیسټمونه، لکه څاګانې او کاریزونه تر فشار لاندې راوستي.

د سره صلیب نړیواله کمیټه د اوبو د نړیوالې ورځې په مناسبت، د افغانستان د اوبو د وضعیت په اړه د بهترو معلوماتو، قوي سیسټمونو، او د روغتیا، معیشت او ثبات د ساتنې لپاره د همغږو اقداماتو په اړتیا ټینګار کوي.

په سږني ۲۰۲۶ کال کې د دې ورځې تمرکز پر «اوبو او جنسیت» دی او تردې شعار لاندې لمانځل کیږي چې «چېرته چې اوبه بهېږي، هلته برابري وده کوي.»

بلخوا، د ملګرو ملتونو د بشري چارو د همغږۍ ادارې (اوچا) په دی وروستیو کې وویل چې په افغانستان کې وروستۍ واورې او بارانونه د دې هېواد اکثرو وچکالۍ ځپلو سیمو ته خورا ګټور وو خو ځینې سیمې لاهم د ګواښ لاندې دي.

د اوبو نړیواله ورځ هر کال د مارچ په ۲۲مه د څښاک د پاکو اوبو ارزښت ته د پاملرنې او د دغو اوبو د سرچینو د دوامدار مدیریت لپاره لمانځل کیږي.