د افغانستان د کلیو بیارغونې او پراختیا وزارت د کلیوالي لارو جوړولو ملي پروګرام له لارې د نږدې ۷۰۰ میلیونه افغانیو په ارزښت تړونونه لاسلیک کړل.

د کلیو پراختیا سرپرست وزیر مجب‌الرحمان کریمي نن د دغه تړون د لاسلیک پر مهال وویل چې د دغو ۲۲ پروژو په پلي کېدو سره به یو شمېر کلیوالي سیمو ته د تګ راتګ لارې جوړې شي.

نوموړي دغه‌شان په دې برخه کې د افغانستان په ۲۰ ولایتونو کې د نږدې دوه میلیارده افغانیو په ارزښت د ۱۰۰ هغو پروژو په اړه چې د پلي کېدو په حال کې دي هم رسنیو ته معلومات ورکړل.

ښاغلی کریمي وویل، په دغو پروژو کې یوه هم د پامیر بدخشان لار ده چې ۶۰ کیلومتره جوړه شوې او د ۴۸ کیلومتره نورو د جوړېدو تړون هم لاسلیک شوی چې د دې سړک په جوړېدو سره به د پامیر ولسوالۍ سړک د بدخشان له فیض‌اباد سره ونښلول شي.

د یادونې ده چې د دې لارو په جوړېدو سره به لسګونه کسانو ته د کار زمینه برابره شي. دغه‌شان په دې سره به تګ راتګ هم اسانه او له کلیو ښارونو ته د وړو سوداګرو لپاره هم اسانتیاوې برابرېږي.

د افغانستان لپاره د ملګروملتونو مرستندویه ماموریت یوناما وایي، سره له دې چې پرافغانستان واکمنو چارواکو د ۲۰۲۱ کال د اګسټ له میاشتې راهیسې په امنیتي ادارو کې د څارنې او حساب ورکولو اړوند هڅې ترسره کړي خو د روڼوالي او اقداماتو په برخو کې یې ځینې تشې موجودې وې.

یوناما نن دوشنبې د اګسټ په لسمه په یوه ۳۸ مخیزراپورکې هغه موارد مستند کړي چې واکمنو چارواکو( طالبانو) د امنیتي پرسونل د راپور شویو ناوړه چلندونو په اړه نیونې او تحقیقات ترسره کړي او نظامي محکمو ته یې وړاندې کړي. د یوناما په خبره په عین حال کې ډیری شکایتونه ندي حل شوي.

په افغانستان کې د ملګرو ملتونو د مرستندویه ماموریت سرپرستې او د سرمنشي د ځانګړې استازې مرستیالې جورجېټ ګانیون په وینا" د خلکو له خوا د ثبت شویو شکایتونو، ترسره شویو څېړنو او د اړوندو ادارو له خوا د ترسره شویو انضباطي یا قضايي اقداماتو په اړه د عامه معلوماتو محدودوالی، پر باور منفي اغېز کوي او د سرغړونو د مخنیوي اغېز کموي." د نوموړې په خبره د حساب ورکونې ښه کول د واکمنو چارواکو قانوني مکلفیت او د حکومتولۍ او بشري حقونو د درناوي د ښه کولو لپاره یو اړین ګام دی.

د راپورله مخې د غچ اخیستنې له ویرې او پر واکمنو ادارو د باورنشتوالي او خنډونو له امله په ځانګړې توګه د هغو میرمنو چې په خپل ورځني ژوند کې له ډیرو محدودیتونو سره مخ دي، د ادعا شویو ناوړه چلندونو راپور ورکول مختل شوي دي.

یوناما سپارښتنه کوي چې د افغانستان واکمنان دې په ټولو امنیتي ادارو کې حساب ورکول پیاوړي کړي ترڅو ډاډ ترلاسه کړي چې روښانه قواعد، طرزالعملونه او د چلند اړوند قوانین له نړیوالو معیارونو سره سمون لري او د ټولو کارکونکو له خوا یوشان پلي کیږي.

په دې کې د ځواک د کارولو، نیولو، توقیف، تلاشي او د لاریونونو او عامه غونډو د کنټرول په اړه د اصولو روښانه کول، د مسلکي چلند د واضح معیارونو رامنځته کول او پر ټولو امنیتي کارکونکو د ناوړه چلند د راپور ورکولو مکلفیت شامل دي. یوناما دغه راپورداسې مهال خپروي چې د بشري حقونو نړیوالو بنسټونو ډیرځلې د طالبانو له خوا د غیرقانوني نیونو، توقیف او له تورونو پرته د اوږدې مودې لپاره په بند کې د افرادو په ځانګړې توګه د رسنیو د کارکونکو د ساتلو په اړه انتقادونه کړي دي.

د افغانستان د وزن پورته کولو فدراسیون د دوشنبې په ورځ، د زمري په ۱۹مه، اعلان وکړ چې یو افغان حکم یا ریفري د اسیا د وزن پورته کولو د اتلولۍ په سیالیو کې حضورلري.

د دغه فدراسیون د خبرپاڼې له مخې، محمد اعظم کوهي د اسیا د تنکیو ځوانانو او ځوانانو د وزن پورته کولو د اتلولۍ په سیالیو کې د ژوري پلاوي د غړي په توګه دنده ترسره کوي.

دغه سیالۍ د ازبیکستان په پلازمېنه تاشکند کې د شاوخوا ۳۰۰ ښځینه او نارینه ورزشکارانو په ګډون روانې دي.

دغه سیالۍ د اګست په ۷مه پیل شوي او ټاکل شوې چې د اګست تر ۱۴مې پورې دوام وکړي.

د بې پولې خبریالانو سازمان RSF وايي، طالبانو په ۲۰۲۱ کال کې پرافغانستان له بیا واکمنیدو راهیسې په دې هیواد کې د رسنیو د ازادۍ د محدودولو لپاره له ۲۰ څخه زیات ملي فرمانونه او ګڼ ولایتي حکمونه صادر کړي دي. دې سازمان د طالبانو د پنځه کلنې واکمنۍ په درشل کې پرخپله ویبپاڼه کې په یوه راپورکې ویلي چې د خبریالۍ پر فعالیتونو فشار ورځ تر بلې زیات شوی، پرحکومت پر نیوکو بندیز لګېدلی، ښځې له پراخو محدودیتونو سره مخ دي، سیاسي بحثونه غلي شوي او د ژوندیو موجوداتو د انځورونو پر خپرولو بندیز لګېدلی دی.

د بې پولې خبریالانو سازمان وايي، طالبانو په پنځو کلونو کې په منظمه توګه افغانستان د معلوماتو په یوه زندان بدل کړی دی. هر نوي فرمان د خبریالانو او خپلواکو رسنیو لپاره فضا لا تنګه کړې. پرنیوکو بندیز او سانسور یې په رسمي ډول قانوني کړی دی. ښځینه خبریالانې تقریباً له رسنیو حذف شوې. د رسنیو د مسلکي کسانو په مجرم پیژندلو سره، د طالبانو چارواکي هڅه کړې چې د معلوماتو پر بهیر بشپړ کنټرول ولري.

دا سازمان له طالبانو غواړي چې ټول هغه قوانین او مقررات لغوه کړي چې د رسنیو ازادي محدودوي او زیاتويد چې په سلګونو افغان خبریالان له دې ځپنې د تېښتې او د خپل ژوند د ژغورلو او د خپل کار د دوام لپاره اړ شوي چې له هېواده ووځي. دې سازمان همدارنګه له هغو هیوادونو چې د رسنیو کارکونکو پناه وروړې، غوښتي چې دغه خطرونه درک کړي او له جبري ستنولو ډډه وکړي او خوندیتوب یې تضمین کړي.

د طالبانو حکومت وايي، په تېر یو کال کې په ټول افغانستان کې تر ۶۵۰ زره ډېر عادي پاسپورټونه وېشل شوي او تر ۱۶ زره د زیاتو بهرنیو وګړو ویزې تمدید شوې دي.

د طالبانو د حکومت ویندوی ذبیخ الله مجاهد پرون وویل، د احصایې او معلوماتو ادارې نژدې ۲ میلیونه برېښنايي او شاوخوا ۱ میلیون کاغذي تذکرې وېشلې دي. همداراز د پاسپورټ د غوښتنلیک فورمه له ۹ پاڼو یوې پاڼې ته راکمه شوې ده.

دا څرګندونې په داسي حال کې شوي چې لا هم ډېر افغانان په ځانګړي ډول د برېښنايي تذکرو په ترلاسه کولو کې د ستونزو او ځنډ خبره کوي.

په هرات کې پرون (یکشنبه) د خصوصي سیکتور له لوري د ۱۴۳ میلیون ډالرو په لګښت د سمنټو د یوې سترې فابریکې د جوړولو چارې پیل شوې.

فابریکه به د هرات په زنده‌جان ولسوالۍ کې جوړه شي او ټاکل شوې چې په دوو کلونو کې بشپړه شي.

دا فابریکه به هره ورځ شاوخوا ۳ زره ټنه سمنټ تولید کړي او نژدې ۵ زره کسانو ته به د کار مستقیم او غیرمستقیم زمینه برابره کړي. چارواکي وايي، د دې پروژې موخه د سمنټو د کورني تولید زیاتول او پر وارداتي سمنټو د افغانستان د اتکا کمول دي.

په غزني ولایت کې د یوې ناچاودې مرمۍ چاودنې ۲ ماشومان وژلي او ۲ نور ټپیان کړي دي.

د دغه ولایت د امنیه قومندانۍ په یوه خبرپاڼه کې ویلي،"پېښه پرون شنبې د څلورمې حوزه اړونده په نوغي کلي کې شوې ده".

د خبرپاڼې پر اساس، ماشومانو له یوې پخوانۍ مرمۍ سره لوبې کولی چې پرې وچاودیده.

په خبرپاڼه کې وړاندې راغلي، دوو ماشومانو د پېښې په ځای کې ساه ورکړې او ټپیان روغتون ته انتقال شوي دي.

د ټپي ماشومانو د روغتیايي وضعیت په اړه جزییات ورکړل شوي نه دي.

د ماشومانو د ساتنې صندوق یونیسف د روان کال د حمل د میاشتې په یو راپور کې ویلي و،" په تیر یو کال کې په افغانستان کې د ناچاودو توکو د چاودانې له کبله ۳۳۸ ماشومانو وژل شوي دي".

ماینونه او ناچاودي مهمات د افغانستان د کلونو جګړو میراث دی چې لا هم هر کال د لسهاوو کسانو ژوند اخلي.

د طالبانو د حکومت د لوړو زده کړو وزارت د ۹ خصوصي پوهنتونونو فعالیت وځنډاوه.

د لوړو زده کړو وزارت وايي، د دغو پوهنتونونو فعالیت د "خیالي محصلینو" او اداري سرغړونو له کبله ځنډول شوی دی.

دغه وزارت نن یکشنبې پر خپلې ایکسپاڼې لیکلي، په جوزجان کې د "برلاس" په بلخ کې د "راه سعادت" او "ترکستان" په بدخشان کې د "برنا" او "ازهر" په فاریاب کې د "رشاد" او په کابل کې د "پیام" پوهنتونونو فعالیتونه د یو کال لپاره ځنډول شوي دي.

وړاندې راغلي، په کندوز کې د "کهندژ" او په تخار کې د "خانه دانش" پوهنتونونو د فعالیت جواز لغوه شوی دی.

د طالبانو د حکومت د لوړو زده کړو وزارت وايي، دغو پوهنتونونو د زده کړو امکانات نه درلودل او هغه نصاب په کې تدریس کیده چې د لوړو زده کړو وزارت نه وو تایید کړی.

تراوسه د دغو پوهنتونونو مسوولینو د طالبانو د پریکړې په اړه څه نه دي ویلي.

د لوړو زده کړو وزارت د معلوماتو له مخې، اوسمهال ۱۲۰ خصوصي پوهنتونونه او موسسې په افغانستان کې په رسمي ډول فعالیت لري.

ټاکل شوې چې د افغانستان او آیرلنډ د کرکټ ملي لوبډلو ترمنځ دریمه لوبه د دوشنبې په ورځ په بلفاست کې ترسره شي.

دا لوبه به د کابل په وخت د ماسپښین په دوو بجو او ۱۵ د قیقو پیل شي.

د دواړو ټیمونو ترمنځ لومړنۍ لوبه د باران له امله لغوه شوې او دوهمه لوبه یې د جمعې په ورځ ترسره شوه.

افغانستان دا لوبه د ۹۲ منډو په توپیر وګتله. ابراهیم ځدراڼ او راشدخان په دې لوبه کې ښه وځلیدل. ابراهم ځدراڼ ۸۲ منډې وکړې او راشد خان شپږ ویکټې واخیستې.

د افغانستان او آیرلنډ ترمنځ د پنځو یو ورځنیو لوبو لړۍ به د اګسټ تر۱۵ دوام وکړي.

د افغاني سرې میاشتې ټولنه وایي، له کله چې د زړه ناروغیو روغتون په کابل کې پرانستل شوی، تراوسه د زړه سوري لرونکو ۲۸ ماشومانو د زړه جراحي عملیات د کورنیو او بهرنیو متخصصینو او روغتیا پالانو له لوري ترسره شوي دي. افغاني سرې میاشتې ټولنې د شنبې په ورځ په خپله ایکسپاڼه کې لیکلي چې ۹ ماشومان له بریالۍ درملنې وروسته له روغتون څخه رخصت شوي دي. د دې ټولنې په خبره په دې روغتون کې هره ورځ له څلورو نه ترشپږو پورې د زړه سوري لرونکو ماشومانو د جراحي عملیات په وړیا توګه ترسره کیږي. په کابل کې د سرې میاشتې اړوند دا روغتون په دې وروستیو کې د زړه سوري ناروغانو د تخصصي درملنې په موخه پرانیستل شوی، څو اړمن ناروغان په هېواد کې دننه له وړیا تخصصي روغتیايي خدمتونو برخمن شي.

تردې مخکې د افغاني سرې میاشتې له خوا ډیر په زړه سوري ناروغ ماشومان د کابل څوروغتونونو ته د درملنې لپاره ورپیژندل شوي او درملنه یې شوې ده. د دې ترڅنګ ډیرماشومان چې په دې او نورو ناروغیو اخته وو، بهر ته، په ځانګړي توګه جرمني ته لیږل شوې چې د جرمني «د سولې کلي» بنسټ یې وړیا درملنه کړې ده.

د طالبانو د ریاست الوزرا اقتصادي مرستیالۍ وایي چې د افغانستان په خاوره کې د تاپي پروژې ۱۱۶ کیلومتره نل لیکه غځول شوې او ۱۳۵ کیلومتره مسیر د نل لیکي د غځولو لپاره چمتو شوی دی. په هغه ویډیویي پیغام کې چې د شنبې په ورځ د اقتصادي مرستیالۍ په ایکسپاڼه کې خپره شوې، دغه راز ویل شوي چې د دې پروژې ۳۸ کیلومتره نل لیکه ترځمکې لاندې غځول شوې ده. د راپورله مخې د تاپي پروژې چې ټولټال ۱۸۱۴ کیلومتره اوږدوالي لیرې او د ترکمنستان ګاز د افغانستان له لارې پاکستان او هند ته لیږدوي، د جوړولو چارې یې د روان ۲۰۲۶ کال ترپای پورې بشپړې شي. د دې پروژې ۸۱۶ کیلومتره نل لیکه د افغانستان په خاوره کې غځول کیږي. د دې مرستیالۍ په خبره په نژدې راتلونکې به په هرات کې د ګازو د تاسیساتو او توزیع سروې هم پیل شي. دغه ستره پروژه چې ښکیلو هیوادونو څولسیزې مخکې پرې سلاکړې وه، تطبیق یې په افغانستان کې د نا امنیو او ځینو نورو دلایلو له کلونه کلونه له ځنډ سره مخ شوی و.