ناټو وايي، په افغانستان کې د تاوتریخوالي اوسنۍ لوړه کچه چې په ځانګړې توګه د افغان امنیتي او دفاعي ځواکونو پر وړاندې د طالبانو د حملو په نتيجه کې ده، د منلو وړ نه‌ده.

ناټو ائتلاف پرون ماخوستن په یوه خبرپاڼه کې ویلي چې تاوتریخوالی د بې‌ثباتۍ لامل کېږي او د سولې پروسه تر پوښتنې لاندې راولي.

په اعلامیه کې له ټولو خواوو غوښتل شوي چې ژر تر ژره هغه مسایل حل کړي چې د سولې د بین‌الافغاني خبرو پر وړاندې خنډ ګڼل کېږي.

ناټو ته د امریکا سفیرې کې بیلي هاچیسن پرون پر خپله ټويټرپاڼه د ناټو ائتلاف د دې دريځ د ملاتړ ترڅنګ ویلي، وخت رارسېدلی چې طالبان نور تاوتریخوالي ته د پای ټکی کېږدي.

دا وايي، امریکا، ناټو او زموږ متحدان له ټولو لورو غواړي چې د بین‌الافغاني خبرو پر وړاندې پاته خنډونه لیرې کړي چې د سولې پروسه پر مخ لاړه شي.

د افغانستان جمهوري ریاست وايي، له طالبانو سره سولې ته‌یې لومړیتوب ورکړی.

خو د ولسمشر د ویاند صدیق صدیقي په وینا، طالبانو له امریکا سره په موافقه کې کړې ژمنې په بشپړه توګه نه‌دي عملي کړي.

ذبیح‌الله مجاهد بیا چې ځان د وسله‌والو طالبانو ویاند معرفي کوي، د سې شنبې په ورځ په یوه اعلامیه کې ویلي، د افغان ځواکونو د عملیاتو په غبرګون کې جګړه زیاته شوې ده.

ده همداراز ادعا کړې چې د فبرورۍ په ۲۹مه د سولې د موافقې تر لاسلیک وروسته امریکايي ځواکونو د افغان ځواکونو له الوتکو په استفاده د دوی پر کسانو او ملکیانو هوايي بمبارۍ کړې دي.

امریکايي ځواکونو دا ادعا نه‌ده تأیید کړې. په وروستي مورد کې د سمنګان ولایت پر ایبک ښار د دوشنبې په ورځ د خونړۍ حملې مسؤلیت وسله‌والو طالبانو واخیست.

په دې حمله کې د افغان چارواکو په وینا د ملي امنیت د ۱۱ کارکوونکو په ګډون ۱۳ کسان ووژل شول او شااوخوا ۷۰ نور ټپيان شول.

د افغانستان د کډوالو لوی کمېسیون ویلي، پاکستان د شنبې په ورځ ۲۸۶۹ افغان کډوال د تورخم او سپین بولدک له لارو افغانستان ته ستانه کړي دي. همداراز ایران په همدې ورځ ۱۴۰ افغان کډوال د اسلام‌کلا او ورېښم پُل له سرحدي لارو بېرته هېواد ته را استولي دي.

د راپورونو له مخې، پاکستان د بې اسنادو افغانانو د ایستلو کمپاین ته دوام ورکوي، سره له دې چې بشري بنسټونه او د کډوالو د حقونو ملاتړي پرې اندېښنه ښيي. نړیوالې مرستندویې ادارې خبرداری ورکوي چې افغانستان د بېوزلۍ، بېکارۍ او د بشري مرستو د کمښت له امله د راستنېدونکو د لوی شمېر د جذب توان نه لري.

د پاکستاني چارواکو په وینا، د ۲۰۲۳ کال د سپټمبر راهیسې تر اوسه له ۱.۱۷۷ میلیونو ډېر افغان کډوال له دغه هېواده افغانستان ته ستانه شوي دي. د بشري حقونو سازمانونه خبرداری ورکوي چې ګڼ شمېر راستنېدونکي، په ځانګړي ډول ښځې، ماشومان، خبریالان او پخواني دولتي کارکوونکي، له جدي امنیتي او اقتصادي ستونزو سره مخامخ کېدای شي.

په نیمروز ولایت کې د طالبانو ګمرکي چارواکي وايي چې له پاکستان څخه دغه ولایت ته یې د دوه ټنه درملو د قاچاق کېدو مخه یې نیولې ده.

د افغانستان او پاکستان ترمنځ سوداګري راکړه ورکړه له تېر کال راهیسي په ټپه درېدلې او د طالبانو د ريیس الوزرا اقتصادي مرستیال ویلي چې له پاکستان څخه به نور د درملو واردولو ته اجازه نه ورکول کېږي.

د طالبانو د نیمروز د فرعي ګمرکاتو رئیس ملا عبدالغفار محمود پرون (یکشنبه) کورنیو رسنیو ته وویل چې څه باندې ۲ ټنه درمل، چې په دووتویوتا موټرو کې له پاکستانه افغانستان ته وړل کېدل، د ګمرکي مسوولانو له لوري کشف او ضبط شول.

نوموړي زیاته کړې، چی په دې تړاو څوک نه دي نیول شوي.

تر دې وړاندې هم په نیمروز او هلمند ولایتونو کې په ځلونو له پاکستانه د درملو د قاچاق د مخنیوي خبرونه ورکړل شوي دي.

د ملګرو ملتونو د بشري چارو د همغږۍ دفتر (اوچا) ویلي چې سوېډن د افغانستان بشري صندوق ته ۲۸ میلیونه سوېډني کرونه، چې له نژدې ۲.۹۹ میلیونه امریکایي ډالرو سره برابرېږي، مرسته کړې ده.

اوچا د یکشنبې په ورځ (د غبرګولي ۲۴مه) په اېکسپاڼه کې د دې مالي مرستې هرکلی کړی او ویلي یې دي چې دغه ملاتړ به بشري مرستندویو بنسټونو ته دا توان ورکړي چې په ټول افغانستان کې بېړنیو اړتیاوو ته په چټکۍ ځواب ووایي.

د یادې ادارې په وینا، د سوېډن نوې مرسته به د هغو بشري شریکانو وړتیا پیاوړې کړي چې د بحرانونو په لومړۍ کرښه کې فعالیت کوي، څو د ناڅاپي بېړنیو حالاتو چاره وکړي او اړمنو خلکو ته سمدستي مرستې ورسوي.

دا مرسته په داسې حال کې اعلان شوې چې افغانستان لا هم له سترو بشري بحرانونو سره مخ دی او میلیونونه وګړي بشري مرستو ته اړتیا لري.

د ملګرو ملتونو امنیت شورا دوشنبه د جون ۱۵مه د یوناما د ماموریت په تړاو غونډه دایروي.

په افغانستان کې د ملګرو ملتونو د مرستندویه ماموریت یا یوناما د کار موده د مارچ له ۱۷مې د جون تر ۱۷مې غځول شوې وه.

تمه کېږي چې د امنیت شورا په غونډه کې د یوناما د ماموریت د غځېدو په اړه پریکړه وشي.

د امنیت شورا په یاده غونډه کې به د یوناما مرستیاله جورجیت ګانیون د افغانستان په تړاو د راپور موندنې هم شریکې کړي.

د پاکستان صدراعظم شهبازشریف د ډیورنډ کرښې په اوږدو کې د اغزن تار او تاسیساتو د جوړولو ننګه وکړه او د پاکستان د امنیت لپاره یې مهم وباله.

هغه پرون د پاکستان پارلمان ته په وینا کې وویل چې که په دې کار د یو کس ژوند هم ژغورل کېږي نو د میلیاردونو روپيو لګښت د توجیه وړ دی.

د ډیورنډ کرښې په اوږدو کې پاکستان تر ډېره د اغزن تار د لګولو او نورو تاسیساتو کارونه بشپړ کړي.

د طالبانو د پوځیانو او د پاکستاني پوله ساتو تر منځ په نښتو کې په یو شمېر سیمو کې دا اغزن سیمونه د طالب ځواکونو له خوا ټول شوي.

د پاکستان صدراعظم شهبازشریف که څه هم د افغانستان نوم وانخیست خو د پاکستان په اکثرو نا امنیو کې یې هغه وسله والې ډلې ښکېلې وبللې چې د ده په خبره له بهره تمویل او رهبري کېږي.

پاکستان تور لګوي چې ټي ټي پي او نورې وسله والې ډلې په افغانستان کې امن پټنځایونه لري او له افغان خاورې پر پاکستان بریدونه پلان او ترسره کوي.

دا ادعاوې طالبانو په کلکه رد کړي.

په پنجشیرکې د طالبانو چارواکي په دې ولایت کې د څو نویو قیمتي ډبرو له کانونو د استخراج د چارو د پیلیدو خبرورکوي.

د طالبانو ترکنټرول لاندې باخترخبري آژآنس د راپورله مځې د پنجشېر د والي ویاند سیف ‌الدین لټون ویلي، چې د عنابې ولسوالۍ د شوفې په سیمه کې د ګرین ګارنټ لس معدني ساحې د انجینرۍ او تخنیکي ټیمونو له لوري تثبیت شوې او د استخراج چارې یې پیل شوې دي. د هغه په خبره تر دې وړاندې د دې ولسوالۍ په بېلابېلو سیمو کې د بېروج ډبرو د استخراج چارې هم پیل شوې وې، چې دا مهال په پنځو فعالو ساحو کې روانې دي.
پنجشېر د افغانستان له هغو ولایتونو څخه دی چې د زمردو په ګډون د بېلابېلو قیمتي ډبرو بډایه کانونه لري خود کارپوهانو په وینا د استخراج چارې یې ترډیره غیرمعیاري دي.

د طالبانو د حکومت د کډوالو او بیرته راستنیدونکو چارو وزارت وایي، روانه اونۍ د پاکستان له زندانونو له اونیم سوه زیات افغان بندیان خوشې شوي.

دې وزارت د شنبې په ورځ پر خپله ایکسپاڼه لیکلي چې ۲۳۰ تنه د تورخم او ۵۳۳ تنه د سپین بولدک له لارو هیواد ته راستانه شوي دي. ویل شوي دغه کسان چې کورنۍ هم پکې دي، په هغه هیواد کې د هستوګنې په سندونو کې د ستونزو له امله نیول شوي او مختلفې مودې یې په بند کې تېرې کړې وې. د بیان له مخې دوی د مرستو له ترلاسه کولو وروسته خپلو سمیو ته ولېږدول شول.

که څه هم نده څرګنده چې په اوس وخت کې څومره افغان کډوال د پاکستان په زندانونو کې ساتل کیږي، خو د هغوی د خوشې کیدو له بهیرسره د پاکستاني چارواکو له خوا د نورو افغان کډوالو د نیولو او بندیانولو بهیرهم دوام لري.

امریکا د ناقانونه کډوالو د ایستلو د پالیسۍ په لړ کې د ایران، افغانستان او یو شمېر نورو هېوادونو اتباع د مرکزي افریقا جمهوریت ته لېږلي دي.

د راپورونو له مخې، د امریکا د کډوالۍ او ګمرک ادارې (ICE) یوه چارټر الوتکه د پنجشنبې په شپه له لوېزیانا ایالت څخه والوته او په غانا کې له لنډې دمې وروسته د جمعې په شپه د مرکزي افریقا جمهوریت پلازمېنې بانګي ته ورسېده.

د الوتکې د مسافرو کره شمېر نه دی اعلان شوی، خو لږ تر لږه دوه ایراني مېرمنې هم پکې شاملې وې، چې د امریکا د کډوالۍ محکمې له خوا یې د موقتي استوګنې اجازه او د نه ایستلو حکم ترلاسه کړی و.

د بشري حقونو وکیلانو ویلي چې له دغو مېرمنو څخه یوه مسیحي مذهب ته اوښتې او بله سیاسي او ټولنیزه فعاله ده. د هغوی وکیلان وایي که ایران ته بېرته ولېږدول شي، د شکنجې یا حتی اعدام له خطر سره مخامخ کېدای شي.

د دغو کسانو د ایستلو په اړه پوښتنې او اندېښنې هغه مهال زیاتې شوې چې د امریکا حکومت ایران «ترهګر رژیم» بولي او ورسره په سخت کړکېچ کې دی.

مرکزي افریقا جمهوریت له جدي اقتصادي او امنیتي ستونزو سره لاس و ګرېوان دی، او هغه کسان چې هلته لېږدول شوي، د خپلې نامعلومې راتلونکي په اړه سختې اندېښنې لري.

له دې سره په یو وخت د امریکا د تابعیت او کډوالۍ خدماتو ادارې (USCIS) اعلان کړی چې د هغو کډوالو د غوښتنلیکونو د کار جریان یې بېرته پیل کړی چې د یوې پخوانۍ تګلارې له مخې د افغانستان او ایران په ګډون د ۳۹ هېوادونو د وګړو لپاره ځنډول شوی و.

د امریکا د تابعیت او کډوالۍ خدماتو ادارې (USCIS) اعلان کړی چې د هغو کډوالو د غوښتنلیکونو د کار جریان یې بېرته پیل کړی چې د یوې پخوانۍ تګلارې له مخې د افغانستان او ایران په ګډون د ۳۹ هېوادونو د وګړو لپاره ځنډول شوی و.

دې ادارې د جمعې په ورځ (د جون ۱۲مه) په خپره کړې خبرپاڼه کې ویلي چې دا اقدام د یوې فدرالي محکمې د حکم له مخې ترسره کوي، ځکه محکمې د مهاجرت د ځینو دوسیو ځنډول غیرقانوني بللي دي.

د امریکا د تابعیت او کډوالۍ د خدماتو ادارې زیاته کړې چې اوس به ټولې اغېزمنې شوې دوسیې داسې وڅېړل شي لکه هېڅکله چې د هغو د پروسس بهیر نه وي درول شوی.

په امریکا کې ډېر شمېر افغان کډوال، چې له ۲۰۲۱ وروسته دې هیواد ته تللي، ګرین کارت یا د امریکا د دایمي اقامت جواز نه لري او ډېرو اندېښنه لرله چې اه امریکا به وایستل شي.

د محکمې پرېکړه د کډوالۍ د بېلابېلو امتیازونو لپاره پر غوښتنلیکونو پلې کېږي، چې په کې د دایمي استوګنې کارت (ګرین کارډ)، د امریکا تابعیت، د کار جواز او د کډوالۍ نور اړوند غوښتنلیکونه شامل دي.

د امریکا د دواړو ګوندونو ۸۳ قانون جوړوونکو د بهرنیو چارو له وزیر مارکو روبیو څخه غوښتي چې د قطر له «السلیه» کمپ څخه د کانګو ډیموکراتیک جمهوریت ته د شاوخوا ۱۱۰۰ افغان کډوالو د لېږدولو پلان تر هغه وځنډوي څو کانګرس ته بشپړ حقوقي، تخنیکي او بشري معلومات وړاندې نه شي.

قانون جوړوونکو په خپل لیک کې د دې لېږد حقوقي بنسټ، په کانګو کې د احتمالي استوګنې شرایط او د کډوالو اوږدمهاله وضعیت په اړه وضاحت غوښتی او د جون تر ۲۴مې یې د رسمي راپور غوښتنه کړې ده.

دغه افغانان له ۲۰۲۱ کال وروسته له افغانستانه ایستل شوي وو او په قطر کې د امریکا د بیا مېشتېدو په تمه پاتې دي. ډېری یې د امریکايي پوځ، قراردادي شرکتونو، مرستندویو بنسټونو او ډیپلوماتیکو ماموریتونو پخواني کارکوونکي او د هغوی کورنۍ دي.

د بشري حقونو سازمانونو خبرداری ورکړی چې د امریکا د ماموریتونو ملاتړ کوونکي افغانان لا هم له جدي خطر سره مخامخ دي او واشنګټن باید له افغانستانه د هغوی د ایستلو پر مهال د بیا مېشتېدو ژمنې عملي کړي.