د ترکیې دفاع وزارت وايي، د ایران د پولې له خوا د ډزو په نتيجه کې یو ترکی سرتېری وژل شوی او دوه نور ټپیان شوي دي.

د دفاع وزارت په اعلامیه کې چې د جون په ۲۴مه خپره شوه، نه دي راغلي چې پر سرتېرو یې چا ډزې کړي.

اعلامیه وايي چې ترکي ځواکونو د پولې په غرونو کې کشفي ماموریت پر مخ وړ چې ورباندې حمله وشوه.

ترکي ځواکونه له لسیزو راهیسې له سوريې او عراق سره پر پوله د کردستان کارګر ګوند له سخت دريځو سره په جګړه بوخت دي.

د ترکيې د کورنیو چارو وزیر سلیمان سویلو د جون میاشتې په نهمه نېټه ویلي وو چې ترکیه له ایران سره پر پوله دېوال جوړوي او د بشپړېدو په حال کې دی.

سویلو وویل چې د دېوال جوړولو کار د امنیت ټینګولو په هدف دی چې د کردستان کارګر ګوند سخت دريځو او له ایرانه د قاچاق وړونکو مخه ونیول شي.

د امریکا ولسمشر ډونالډ ټرمپ وايي،" هرمز تنګی د امریکا په واک کې دی او ساتنه به يې وکړي".

هغه پر خپلې ټروت سوشل پاڼې لیکلي،" امریکا د هرمز تنګي واک په لاس کې لري او فکر کوم چې دا تنګی به په خپل واک کې وساتو".

هغه وړاندې ویلي،" ټول زموږ دې سمندري محاصرې ته " اوسپینز دیوال" وايي او ایران ځکه څه کولی نه شي چې سمندري ځواکونه او سرتیري نه لري".

ولسمشر ټرمپ لیکي،"د ایران حکومت نور مالي توان نه لري چې خپل سرتیري راټول کړي او د مشرانو برخلیک يې نا څرګند دی".

هغه په پای کې لیکي،"د خدای شکر" خو دغه کلمی يې په عربي "الحمدالله" لیکلې ده.

ولسمشر ټرمپ په وروستیو کې په ځلونو د ایران د بد اقتصادي وضعیت یادونه کړې ده.

هغه د تیرې سه شنبې په ورځ په یوه مرکه کې ویلي و،" د امریکا لپاره د ایران په اړه ښه انتخاب دا دی چې تهران په بحراني اقتصادي وضعیت کې پریږدي څو له اقتصادي اړخه ماتې وخوري".

کلمبیا د چهارشنبې په ورځ د هغې زورورې زلزلې د قربانیانو د یاد د درناوي لپاره درې ورځنی ملي ماتم اعلان کړ چې د هېواد په لوېدیځ کې یې ګڼ شمېر ودانۍ ویجاړې کړې او له ۲۰۰ څخه ډېر کسان‌یې وژلي دي.

د زلزلې شدت ۷.۴ درجې ښودل شوی او ویل کېږي چې په تېره یوه پېړۍ کې په کلمبیا کې تر ټولو سخته زلزله وه.

د کلمبیا حکومت ویلي چې د قربانیانو د یاد درناوي لپاره به د دولتي ودانیو او په ټوله نړۍ کې د کلمبیا د سفارتونو بیرغونه نیمه ځوړند وي.

د ژغورنې او لټون عملیات لا هم دوام لري څو احتمالي ژوندي پاتې کسان وموندل شي.

چارواکو وروسته له هغې چې په کالي ښار کې سیمه‌ییزو چارواکو د قربانیانو شمېر اصلاح کړ، د مړو شمېر ۲۱۶ کسانو ته راکم کړ.

هوایي انځورونه ښيي چې د کالي ښار ځینې برخې سختې ویجاړې شوې دي او د ډېرو کورونو او استوګنیزو ودانیو پر ځای د ودانیو کنډوالې پاتې دي.

موټرونه هم د نړېدلو دېوالونو او کانکریټي ټوټو لاندې خښ شوي دي.

افغانستان به د سپټمبر په میاشت کې د هند پر وړاندې د درې شل‌اوریزو (ټي۲۰) سیالیو کوربه وي، خو دغه لوبې به د هند په ډهلي ښار کې د ارون جېټلي لوبغالي کې ترسره شي.

افغانستان په وروستیو کلونو کې خپلې ډېری کورنۍ لوبې په متحده عربي اماراتو کې ترسره کړې دي.

په ۲۰۲۱ کال کې د طالبانو له بیا واکمنېدو وروسته د امنیتي اندېښنو له امله لا هم په افغانستان کې نړیوالې کرکټ لوبې نه‌دي پیل شوي.

د افغانستان د کرکټ بورډ مشر میرویس اشرف هند د دغو سیالیو لپاره مناسب ځای بللی دی.

د هند د کرکټ بورډ مشر هم د افغانستان د کرکټ د ملاتړ پر دوام ټینګار کړی دی.

هند او افغانستان وروستی ځل د جون په میاشت کې مخامخ شوي وو.

هند په ټېسټ لوبه کې او وروسته په یو ورځنیو سیالیو کې بریا خپله کړه، په ټېسټ کې یې د ۳۰۰ منډو په توپیر او په یو ورځنۍ لوبلړۍ کې یې ۳-۰ بریا ترلاسه کړه.

د پاکستان د بهرنیو چارو وزارت نن چهارشنبې وویل چې په سره سمندرګي کې پریوې سوداګریزې کښتۍ په یوه برید کې درې پاکستاني اتباع وژل شوي دي. د بهرنیو چارو وزیراسحق ډار په خپله ایکسپاڼه کې لیکلي چې " درې پاکستاني اتباعو په دې پېښه کې خپل ژوند له لاسه ورکړی او یو بل ټپي شوی دی."

دا څرګندونې یوه ورځ وروسته له هغې وشوې چې د یمن ساحلي ساتونکو تایید کړه چې د دغه هېواد له ساحل سره نږدې پر یوې بېړۍ د حوثیانو په بریدونو کې لږ تر لږه شپږ کسان وژل شوي دي.

د یمن د ټرانسپورټ وزارت ویلي چې په دې پیښه کې یوبل اندونیزیایي وګړې هم وژل شوی دی.

د یمن ساحلي ساتونکو په خبره کله چې د ژغورنې ډلې سیمې ته ورسېدې، حوثیانو یو ځل بیا برید وکړ چې په پایله کې یې د حوثیانو ضد د ملي مقاومت ځواکونو (NRF) دوه ژغورونکي هم ووژل شول. د ساحلي ساتونکو په وینا، په دې پېښه کې ۱۰ کسان ټپیان شوي دي.

د امریکا د متحده ایالاتو ولسمشر ډونالډ ټرمپ وایي، متحده ایالات د هرمز تنګي "بشپړ کنټرول" په لاس کې لري.

هغه د سې شنبې په ورځ خبریالانو ته وویل: "موږ د هرمز تنګی په بشپړ ډول کنټرولوو. موږ پرې کنټرول لرو؛ بل هېڅوک نه، یوازې موږ."

ټرمپ وویل، دی پر ایران باور نه لري او زیاته یې کړه، "زه به هغه وروستی کس یم چې پر ایران باور وکړم. هغوی تل ماته دروغ ویلي دي."

په عین حال کې تهران ادعا کوي چې پردې تنګي کنټرول لري او له عمان سره د کښتیو د تیریدو د مسیرد ټاکلو پرسر یوې موافقې ته نژدې شوې دي.

په هرمز تنګي کې چې د تېلو، ګازو او سرې د لېږد لپاره یوه مهمه نړیواله لار بلل کیږي، د کښتیو د تګ راتګ د حقونو پر سر اختلافات د واشنګټن او تهران ترمنځ د وروستیو تاوتریخوالو له اصلي لاملونو څخه ګڼل کېږي.

د پاکستان دفاع وزیر وايي چې ایران او امریکا "یو ډول هوکړې" ته نږدې شوي دي.

خواجه محمد اصف دا څرګندونې له بلومبرګ سره په یوه مرکه کې کړې دي چې د سې ‌شنبې په ورځ د «زمري په ۲۰مه» خپره شوې ده.

د پاکستان دې لوړپوړي چارواکي ویلي: "د روانو تحولاتو بهیر یو ځل بیا د یوې هوکړې یا د سولې د تفاهم پر لور روان شوی دی."

د پاکستان دفاع وزیر په دې اړه نور جزئیات نه‌دي ورکړي، خو ټینګار یې کړی چې "په تېرو دوو، درېیو ورځو کې لیدل شوې نښې ښيي چې دواړه لوري یو ډول هوکړې ته نږدې شوي دي."

په همدې حال کې د ایران د ایسنا خبري اژانس د راپور له مخې، د پاکستان د کورنیو چارو وزیر محسن نقوي د ایران د کورنیو چارو له وزیر اسکندر مومني سره د دوه اړخیزو اړیکو په اړه د خبرو لپاره د سې ‌شنبې په ماښام تهران ته رسېدلی دی.

اسلام‌اباد د امریکا او ایران ترمنځ یوه جوړجاړي ته په رسېدو کې مهم رول لوبولی او په دې ورستیو کې یې بیا هڅې تېزې کړي چې دواړه لوري یوې هوکړې ته ورسېږي.

د بریتانوي ځواکونو یو پخوانی افغان ژباړن په سکاټلنډ کې د ټکسي پر سپرلۍ د جنسي تېري په تور زنداني شو.

د بریتانیا د پوځ یو پخوانی ژباړن چې له افغانستان څخه سکاټلنډ ته تر رسېدو وروسته‌یې د ټکسي چلوونکي په توګه کار پیل کړی و، له یوې ځوانې نجلۍ سره د جنسي تېري په تور په اووه کاله بند محکوم شوی دی.

۳۶ کلن عبدالنبي‌زاده ته د سې ‌شنبې په ورځ د اېډینبورګ په عالي محکمه کې د اووه کلن بند سزا واورول شوه.

نوموړی تېره میاشت په محاکمه کې مجرم پېژندل شوی و.

ویل شوي چې هغه د ۲۰۲۱ کال په نومبر میاشت کې د شپې له‌خوا په ټکسي کې یوه ۱۹ کلنه نجلۍ یوې ګوښه سیمې ته بیولې، موبایل ټیلیفون‌یې ترې اخیستی او جنسي تېری یې پرې کړی دی.

نبي‌زاده لا هم خپل جرم نه‌دی منلی او مدافع وکیل‌یې ډېوېډ ټېلر محکمې ته وویل چې هغه په خپل هېواد، افغانستان کې د امریکا، ډنمارک او بریتانیا له پوځونو سره تر کار کولو وروسته سکاټلنډ ته راغلی و.

نوموړي تر ډېره د ژباړن په توګه دنده ترسره کړې وه.

د ټېلر په خبره مؤکل‌یې اوس خپل محکومیت ته له دې پلوه اندېښمن دی چې ښایي بېرته افغانستان ته واستول شي.

د امریکا ولسمشر د دوشنبې په ورځ خبریالانو ته وویل چې متحده ایالاتو د هرمز تنګي له ماینونو پاک کړی او دا سمندري لار اوس پرانیستې ده.

ډونالډ ټرمپ د هرمز تنګي د وضعیت په اړه وویل: «لکه څنګه چې ښايي تاسو اورېدلي وي، موږ ټول تنګی له ماینونو پاک کړی دی. کېدای شي تاسو دا نه وي اورېدلي. موږ د تنګي سل سلنه کنټرول په لاس کې لرو.»

د امریکا ولسمشر د دې پوښتنې په ځواب کې چې دغه سمندري ‌لار به کله پرانیستل شي، ټینګار وکړ: «همدا اوس پرانیستې ده. یوازینی ځواک چې د هرمز تنګي کنټرول په لاس کې لري، د امریکا سمندري ځواک دی.»

ټرمپ د ایران پر وړاندې د سمندري محاصرې په اړه وویل چې یوازې امریکا پرېکړه کوي چې کومې بېړۍ دې تنګي ته داخلېدای شي او کومې ترې وتلای شي.

ایران د ۴۰ ورځنۍ جګړې له پیل وروسته د هرمز تنګی وتاړه او په یوه برخه کې یې سمندري ماینونه ځای پر ځای کړل. د اسلام‌اباد د تفاهم‌لیک له مخې چې د غبرګولي په میاشت کې لاسلیک شوی و، تهران منلې وه چې د ۳۰ ورځو په موده کې به دغه لار له ماینونو پاکوي.

خو دغه تفاهم‌لیک د چنګاښ په نیمایي کې وروسته لدې له مینځه ولاړ چې ایراني ځواکونو څو تېل وړونکې بېړۍ په نښه کړې او امریکا یې هم په ځواب کې په ایران بریدونه وکړل چې دوه اونۍ یې دوام وکړ.

د افغانستان د کرکټ ملي ټیم د دوشبنې په ورځ د ایرلنډ په وړاندې د ۵ یو ورځنیو لوبو درېیمه لوبه په درېیو وېکټو وګټله.

بلفاست کې د لوبې پیل کې د ایرلنډ ټیم بېټنګ وکړ او افغانستان ته یې ۲۰۷ منډې هدف وټاکه.

د افغانستان ټیم وکولای شول چې د خپلو ۷ لوبغاړو په سوځېدو سره په داسې حال کې چې ۳۱ توپونه ورته پاته وو دا هدف ترسره کړي.

راشد خان د لوبې غوره لوبغاړی وګڼل شو.

د د واړو ټیمونو ترمنځ لومړۍ سیالي د باران د اورېدو له کبله بې نتیجې لغوه شوه، خو د جمعې په ورځ دوهمه سیالي د افغانستان لوبډلې د ۹۲ منډو په لوړ توپیر وګټله.

دغه لوبلړۍ ټاکل شوې د اګسټ تر ۱۴مې دوام وکړي.

د ناروې د کډوالو شورا (اېن ار سي) وايي، په داسې حال کې چې افغانستان له ژور بشري، اقتصادي او اقلیمي بحران سره مخ دی، د ناټو غړو هېوادونو له افغان ولس سره خپلې ژمنې هېرې کړې دي.

دغه شورا زیاتوي، پنځه کاله کېږي چې لوېدیځو عسکرو، ډیپلوماتانو او پرمختیايي ادارو افغانستان پرېښی دی او ولس ته یې چې ناوړه بشري وضعیت سره لاس او ګرېوان دی د شورا په ټکو خپله شا اړولې ده.

د ناروې شورا خپل راپور کې وايي چې د ۲۰۲۳ کال راهیسې له ګاونډیو هېوادونو څخه د څه باندې شپږ میلیونه افغانانو ستنېدو په داسې هېواد کې بشري اړتیاوې لا زیاتې کړې دي چې له وړاندې له ګڼو او پرله‌ پسې بحرانونو سره مخ دی.

دغه مرستندویه مؤسسه وايي پرله پسې اقلیمي ناورینونو، سیمه‌ ییز تاوتریخوالي او واک ته د طالبانو له ستنېدو وروسته د ښځو او نجونو لپاره د فعالیت او ژوند د محدودېدو فضا، پر ټولنو لا ډېر فشار اچولی دی.

د ناروې شورا وايي په عین حال کې د بشري مرستو او پراختیايي تمویل سخت کمښت د دې لامل شوی چې میلیونونه افغانان د ژوندي پاتې کېدو لپاره له جدي ستونزو سره مخ شي.