شاهین قول اردود بلخ ولایت په چاربولک ولسوالۍ کې له افغان ځواکونو سره په جګړه کې د ۲ طالبانو د وژل کېدو او ۳ نورو د ټپي کېدو خبر ورکوي.

۲۰۹ شاهین قول اردو په یوه بیان کې چې نن سهار خپور شو وايي چې د وسله‌والو طالبانو یوې لویې ډلې تېره شپه ناوخته د چاربولک ولسوالۍ د بر تیمورک سیمې پر پوستې حمله وکړه خو افغان ځواکونو شنډه کړه.

په بیان کې یادونه شوې چې په دې جګړه کې افغان ځواکونو ته زیان نه‌دی اوښتی.

د جرمونو د نړیوالې محکمې (ICC) غړو هېوادونو د جمعې په ورځ اعلان وکړ چې د دې محکمې لوی څارنوال، کریم خان، له خپلې دندې ګوښه شوی دی.

د محکمې د ۱۲۵ غړو هېوادونو له ډلې، ۸۲ هېوادونو په پټه رایه ورکړه چې کریم خان "جدي ناسم چلند او له دندې جدي سرغړونه کړې" او له همدې امله یې له خپلې دندې لیرې کړ.

په اعلامیه کې ویل شوي: "د غړو هېوادونو د شورا مشرتابه یو ځل بیا له ټولو لوریو غواړي چې د اړوندو کسانو شخصي حریم او حقوقو ته بشپړ درناوی وکړي."

په ۲۰۲۴ کال کې د کریم خان یوې نږدې همکارې پر هغه د جنسي ناسم چلند تور ولګاوه، خو دغه بریتانوی حقوقپوه ټول تورونه په کلکه رد کړي دي. د نوموړي دنده د ۲۰۲۵ کال په جون میاشت کې وځنډول شوه.

کریم خان له ۲۰۲۱ کال راهیسې د جرمونو د نړیوالې محکمې لوی څارنوال و. هغه د غزې د جګړې پر مهال د ادعا شویو جنګي جرمونو په تړاو د اسراییل د صدراعظم بنیامین نتنیاهو د نیولو د حکم غوښتنه هم کړې وه.

د امریکا ولسمشر ډونالډ ټرمپ وایي، چې له ایران سره خبرې لا هم روانې دي خو نوموړي د دغو خبرو په اړه نور جزییات ورنه کړل.

ټرمپ د جمعې په ورځ د جولای په ۲۴مه په سپینه ماڼۍ کې خبریالانو وویل چې واشنګټن او تهران د شخړې د پای ته رسولو لپاره مذاکرات کوي او زیاته یې کړه چې "موږ ورسره خبرې کوو. زما په اند، هغوی دا ځل رښتیا هم جدي دي."

ولسمشرټرمپ دغه څرګندونې داسې مهال کوي چې په سیمه کې بریدونو زوراخیستی او روان وضعیت د دې خطر زیات کړی چې د منځني ختیځ پریوې پراخې جګړې بدله شي.

ولسمشر ډونالډ ټرمپ له دې مخکې هم څو ځله د امریکا او ایران ترمنځ د خبرو اترو یادونه کړې او کله ناکله یې ادعا کړې چې د سولې یوه هوکړه نږدې ده، خو وروسته خبرې په ټپه درېدلې او پوځي عملیات بیا پیل شوي دي.

د ولسمشرټرمپ له دې څرګندونو مخکې د ورځې په پیل کې امریکايي ځواکونو بیا د ایران په بېلابېلو هدفونو بریدونه وکړل. ټرمپ تر دې مخکې ژمنه کړې وه چې په اردن کې د درېیو امریکايي سرتېرو او په عراق کې د یو بل امریکايي پوځي تر وژل کېدو وروسته به ایران ته "ستره پوځي سزا" ورکړي.

ټاکل شوې ده چې افغانستان د سپټمبر په میاشت کې په ډهلي کې د هند د کریکټ له لوبډلې سره د شل اوریزو سیالیو د درې‌ لوبو د لړۍ کوربه توب وکړي. د کرېک ‌اینفو د معلوماتو له مخې، تمه ده چې دغه سیالۍ د سپټمبر په ۱۳مه، ۱۵مه او ۱۷مه په ارون جېټلي لوبغالي کې ترسره شي، خو دغه مهالویش تراوسه په رسمي توګه ندی اعلان شوی.

که څه هم افغانستان له څو کلونو راهیسې خپلې کورنۍ سیالۍ په هند کې ترسره کوي خو دا به لومړی ځل وي چې یو هېواد د هند پر خپله خاوره کې د دې هیواد د ملي لوبډلې کوربه توب کوي. افغانستان مخکې خپلې کورنۍ لوبې په لکنو، دهرادون او ګرېټر نوېډا کې کړې دي خو هېڅکله یې د هند پر وړاندې په هند کې کوربه‌ توب نه دی کړی.

افغانستان د روان کال په پیل کې په هند کې د شل اوریز نړیوال جام له سیالیو راهیسې کومه شل اوریزه نړیواله لوبه نه ده کړې. په هغو سیالیوکې افغانستان له څلورو لوبو څخه دوه وګټلې خو ونه توانید چې د سوپر اتو پړاو ته ورسیږي.

ملګرو ملتونو له هغو هېوادونو چې د منځني ختیځ په جګړه کې ښکېل دي، غوښتي چې په هرمز تنګي کې د بند پاتې شویو شاوخوا شپږ زره سمندري کارکوونکو د خوندي ایستلو او خپلو هېوادونو ته د بېرته ستنولو په برخه کې مرسته وکړي.

د ملګرو ملتونو د بشري حقونو د لوی کمېشنر ولکر ترک ویاندې، شابیا مانتو، ویلي چې ترک د هغو زرګونو سمندري کارکوونکو د وضعیت د حل لپاره د بېړنیو اقداماتو غوښتنه کړې چې په منځني ختیځ کې د جګړې له امله بند پاتې دي.

تورک د دغو سمندري کارکوونکو وضعیت "له بشري او د بشري حقونو له پلوه یو ډېر سخت بحراني حالت" بللی دی.

د سمندري چارو نړیوال سازمان ویلي چې لږ تر لږه شپږ زره سمندري کارکوونکي، چې په سلګونو بېړیو کې سپاره دي، په هرمز تنګي کې بند پاتې دي او حتی د ایران، امریکا او اسراییل ترمنځ د اوربند پر مهال یې هم د ایستلو امکان نه درلود. د دې سازمان له مخې، د ډېرو نورو سمندري کارکوونکو د برخلیک په اړه هم معلومات نشته.

د ترک ویاندې همداراز وویل چې د ایران له خوا پر ملکي کشتیو بریدونه د منلو وړندي او باید ودرول شي اوزیاته یې کړه چې دغه بېړۍ د نړیوال بشري قانون له مخې خوندي دي.

د پاکستان پوځ تایید کړه چې په خیبرپیښتونخوا کې د وسله والو په یوه برید کې د سرتیرو او پولیسو په ګډون پنځلس کسان وژل شوي دي.

د پاکستان د پوځ د رسنیو څانګې د جمعې په ورځ په خبرپاڼه کې وویل چې وسله والو د شپې له خوا له یوې امنیتي پوستې سره له چاودیدونکو موادو ډک موټر ته چاودنه ورکړه چې په نتیجه کې یې دولس پوځیان، دوه پولیس او یوحکومتي چارواکی ووژل شول.

دا پیښه د خیبرپښتونخوا ایالت په ټانک ولسوالۍ کې شوې ده. د خبرپاڼې له مخې په ځوابي نښتو کې دولس وسله وال وژل شوي دي.

تحریک طالبان پاکستان ډلې د دغه برید مسولیت منلی او په یوه بیان کې یې ویلي چې د څلورو انتحاریانو له خوا ترسره شوی دی.

د پاکستاني طالبانو دا ډله له ۲۰۰۷ کال راهیسې د حکومت پرضد جګړه مخ ته وړي او هدف یې د حکومت نسکورول او په دې هیواد کې د خپل تفسیرله مخې د شرعت نافذول دي.

اسلام‌اباد تورپورې کوي چې د دې ډلې وسله وال په افغانستان کې له خوندي پټنځایونو څخه په استفادې د پاکستان دننه بریدونه ترسره کوي، هغه تور چې د طالبانو حکومت تل ردکړی او ویلي یې دي چې سختدریځي د پاکستان کورنۍ ستونزه ده.

د جرمني حکومت به له دې سره سره چې د افغانانو لپاره یې د منلو ځانګړی پروګرام لغوه کړی، بیا هم اړ وي چې د افغانانو د ویزو غوښتنې د هرې قضیې پر بنسټ وارزوي. دا پرېکړه د جمعې په ورځ د جرمني د اساسي قانون د لوړې محکمې له خوا وشوه.

په کارلسروکې میشتې د جرمني تر ټولو لوړې محکمې وویل چې د اغېزمن شوي بهرني وګړي ځانګړې اندېښنې او شخصي وضعیت باید په پام کې ونیول شي.

د جرمني خبري آژانس د راپورله مخې په ځانګړې توګه، دا قضیه د "بشري حقونو نوملړ" (Human Rights List) په نوم د منلو ځانګړي پروګرام پورې تړاو لري، هغه پروګرام چې حکومت یې له مخکې د پای ته رسولو بهیر پیل کړی دی.

د دې قضیې یوه مدعي یوه افغانه ښځه وه چې جرمني ته د تلو لپاره یې له دې هیواده د ځان او خپلو دوو کوچنیو زامنو لپاره د ویزې غوښتنه کړې وه او اوس د پاکستان په پیښورښارکې اوسي.

دوی په ۲۰۲۱ کال کې له جرمني څخه د منلو ژمنه ترلاسه کړې وه، خو دا ژمنه د ۲۰۲۵ کال په ډسمبر کې بېرته لغوه شوه. د برلین-براندېنبورګ عالي اداري محکمې ویلي وو چې دوی د ویزو د ترلاسه کولو قانوني حق نه لري.

خو د جرمني فدرالي اساسي قانون محکمې دغه پرېکړه لغوه کړه او ویې ویل چې ټیټې محکمې د جرمني د اساسي قانون له مخې د خپلسرۍ د منع کولو د اصل د پلي کېدو د حدودو په اړه ناسم قضاوت کړی و.

د اساسي قانون محکمې د قاضیانو په وینا، عالي اداري محکمه باید دا په پام کې ونیسي چې د اساسي قانون له مخې جرمني مکلف دی له دغې ښځې او د هغې له ماشومانو سره په پاکستان کې خپلو مرستو ته ترهغو دوام ورکړي چې ویزه ورکړل شي.

محکمې همدارنګه وویل، د جرمني حکومت باید د پاکستان له حکومت سره خپلې همکارۍ ته دوام ورکړي، څو ډاډ ترلاسه شي چې په دغه پروګرام کې شامل د ویزې متقاضیان په هغه هیواد کې نه نیول کېږي او افغانستان ته نه استول کیږي.

د ۲۰۲۵ کال په ډسمبر کې د جرمني د کورنیو چارو وزارت د بشري حقونو د نوملړ (Human Rights List) د پروګرام د شاوخوا ۶۴۰ افغانانو د منلو ژمنې پرته له دې چې د هریوه قضیه جلا وارزوي، لغوه کړې.

د افغانستان د کریکټ الف ټیم به د ۲۰۲۶ کال د اسیایي سیالیو د مقدماتي لوبو په «A » ګروپ کې د کوربه هیواد جاپان او نیپال سره لوبې کوي.

په «B » ګروپ کې به هانګ کانګ ، مالیزیا او عمان لوبیږي.

د قرعې له مخې چې نتایج یې د پنجشنبې په ورځ اعلان شول ، هند، بنګله ‌دېش، پاکستان او سریلانکا په مستقیم ډول په کوارټرفاینل پړاو لوبې کوي.

د کریکټ بورډ ویاند سید نسیم سادات ازادي راډیو ته وویل چې دغوراوي کمیټه به ډیر ژر ددغو لوبو لپاره د افغانستان د الف ټیم نوملړ اعلان کړي.

د لسو لوبډلو په ګډون دغه شل اوریزې سیالۍ د سپټمبر په ۲۴مه د جاپان په ناګویا ښار کې پیلیږي.

د یادونې وړده چې دافغانستان د کریکټ ملي ټیم راتلونکې اګست میاشت کې د ایرلند په وړاندې ۵ یو ورځنۍ بین المللي لوبې لري.

نیویارک ټایمز ورځپاڼه د څو کسو ایراني او عراقي چارواکو له قوله راپور ورکوي چې د ایران حکومت د امریکا د ولسمشر ډونالډ ټرمپ لخوا د اوربند وړاندیز رد کړی دی.

د رپوټ په اساس دغه وړاندیز،تهران څخه د عراق د صدراعظم علي زیدي د لیدنې په مهال ایراني اړخ ته رسول شوی دی.

د عراق صدراعظم ایران ته دسفر په ترځ کې ولسمشر مسعود پزشکیان ، د پارلمان رئیس محمد باقر قالیباف او نورو چارواکو سره ولیدل.

د وړاندیز جزییات څرګند شوي نه دي خو ایراني چارواکو نیویارک ټایمز ته ویلي چې دا یواځې د میز په سر وړانديز دی او دوی داسې یو لنډمهاله توافق ته چې د هرمز تنګي مسئله په کې حل نشي لیوالتیا نلري.

په عین حال کې رپوټونه وايي هرمز تنګي څخه د تجارتي بیړیو تګ راتګ تقریبا دریدلی دی. د بیړیو د حرکت د څارنې د شرکتونو معلومات ښيي چې د پنجشنبې په ورځ له دغه تنګي څخه د تیریدونکو بیړیو شمیر په تیرو ۷ اونیو کې ترټولو ټیټې کچې ته ورسید.

ددغو معلوماتو په اساس د پنجشنبې په ورځ د «نیو جاینت» په نامه یواځې یوه لویه بیړۍ چې دبصرې ۲ میلیونه بیرله خام نفت په کې بار وو له هرمز تنګي وتلې او د چین په لور یې حرکت کړی.

د پنجشنبې په ورځ هیڅ کومه بیړۍ هرمز تنګي ته داخل شوې نه ده.

د چهارشبنې او سه شنبې په ورځو کې هرمز تنګي څخه په ترتیب ۳ او ۸ بیړۍ تیرې سوي دي.

په عادي حالاتو کې به له دغه ستراتيژیک تنګي څخه د ورځې تر ۱۵۰ بیړۍ تیریدلې.

د امریکا پوځ وايي په ایران کې یې د خپلو شپنیو عملیاتو یو بل پړاو پای ته ورساوه.

منځني ختیځ کې دامریکا د پوځ مرکزي قومانداني ،(سنتکام)په یوه اعلامیه کې وویل چې دغه عملیات د ایران په وخت دسهار په ۴:۳۰ بجو پای ته ورسیدل.

اعلامیه زیاتوي چې یادو عملیاتو ۲ ساعته او ۱۵ دقیقې دوام وکړ چې په ترځ کې یې "د پوځي قوماندې مراکز، د بې پیلوټه الوتکو تاسیسات او زیرمتونونه ، ارتباطي شبکې ، د رادار او ساحلي څارنې ځایونه او بحري امکانات په نښه شول."

سنتکام تیره شپه ویلي وو چې دغه بریدونه د هرمز تنګي څخه تیریدونکو تجارتي بیړیو او ملکي ماڼوګرو ته د ایران د ګواښونو د کمولو لپاره ترسره کیږي.

اعلامیې وویل چې هرمز تنګی د ایراني ځواکونو له بریدونو سره سره نه دی تړل شوې او بیړۍ دامریکا د اردو په بدرګه په کې تګ راتګ کوي.

بلخوا ایراني رسنۍ رپوټ ورکوي چې دامریکا لخوا د جمعې دسهار د بریدونو په نتیجه کې ۴ کسه وژل شوی او ۷ تنه نور ټپیان دي.

رپوټ کې د خوزستان ولایت د امنیتي مرستیال ولی الله حیاتي له قوله راغلي چې د اهواز ښار په شاوخوا ځینو نقاطو باندې د امریکا د توغندیز برید په ترځ کې ۴ کسه وژل شوي او ۵ تنه نور ټپيان شوي دي خو نور جزییات نه دي ورکړل شوي.

ویل کیږي چې دوه کسه نور په بندر عباس د امریکايي ځواکونو د تیرماښام برید کې ټپیان شوي دي.

د پاکستان د صدراعظم مرستیال او د بهرنیو چارو وزیر اسحق دار یو ورا بیا ادعا کړې چې ترهګرې ډلې له افغان خاورې پر پاکستان بریدونه کوي.

ډار دا خبره د پنجشنبې په ورځ د اسیان هېوادونو د وزیرانو په ناسته کې چې د فیلیپین په مانیلا کې وشوه کړې.

هغه همداراز تور لګولی چې له افغان خاورې د ترهګرو ډلو فعالیت د سیمې لپاره هم یو جدي امنیتي ننګونه بلل کېږي.

د طالبانو حکومت د پاکستان د بهرنیو چارو د وزیر د تازه څرګندونو په تړاو څه نه دي ویلي خو وړاندې یې دا تورونه او ادعاوې په کلکه رد کړي.
طالب چارواکي وایي چې پاکستان د خپلو ستونزو پړه په دوی اچوي.

طالبانو ویلي چاته اجازه نه ورکوي چې له افغان خاورې د نورو هېوادونو پر ضد کار واخلي.