د متحدایالاتو مخکیني ولسمشر بارک اوباما د کرونا ویروس پر وړاندې په مبارزه کې د اوسنیو چارواکو پر اجراآتو نیوکه کړې او ویلي یې دي، زیات شمېر چارواکي حتی دا فکر هم نه کوي چې دوی د چارو مسوولان دي.

ښاغلي اوباما پرون د مې په ۱۶مه د یوه کالج د محصلانو د فراغت آنلاین غونډې ته د وینا پرمهال پر اوسنۍ ادارې د کمساري نیوکې په ترڅ کې وویل، د کرونا وبا بالاخره له دې راز څخه پرته پورته کړه چې اکثر دا چارواکي په څه اخته دي.

اوباما د ولسمشر ډونالډ ټرمپ یا د نورو چارواکو نومونه یاد نکړل خو دا وینا تر ډېره د ټرمپ ادارې ته مستقیمه اشاره تعبیر شوې.

د روسیې پر پلازمینه مسکو د اوکراین د بې پیلوټه الوتکو په پراخو بریدونو کې دوه کسان وژل شوي او یو شمیر نور ټپیان دي.

رویترز خبري اژانس نن یکشنبې د مسکو د ښارول سرګي سوبیانین په حواله لیکلي،" څه باندې ۱۶۰۰ بې پیلوټه الوتکو مسکو ښار او شاوخوا سیمې په نښه کړې وې چې ډير شمیر يې شنډې او راغورځول شوې دي".

د هغه په ټکو،" اوکراین هڅه کوي هغه ټاکنې ګډوډې کړي چې د ولسمشر پوتین ۲۶کلنه واکمني لاپسې پیاوړې کوي".

نن په روسیه کې د پارلماني ټاکنو وروستۍ ورځ ده.

درې ورځې کیږي چې خلک د پارلمان د غړو د ټاکلو لپاره خپلې رای کاروي.

بل پلو، د اوکراین ولسمشر ولادیمیر زیلنسکي نن پر خپلې ایکسپاڼې لیکلي،" تیره شپه پر مسکو زموږ د اوږد واټن ویشتونکو توغندو ځوابي بریدونو ډیر اغیز درلود".

د اوکراین د تیرې شپې په بریدونو کې په مسکو کې د تیلو د تصفیې یوه مهمه فابریکه زیانمنه شوې ده.

د ایران د پارلمان مشر محمدباقر قالیباف نن یکشنبې ویلي، "هرمز تنګی د ایران د شرطونو له پوره کیدو وروسته پرانستل کیږي".

پرون د ایران د ملي امنیت شورا منشي محسن رضايي ویلي و چې له امریکا سره د جګړې د پای ته رسولو لپاره يې د ایران شرطونه د قطر له لارې ولسمشر ټرمپ ته سپارلي او د ځواب په تمه دي.

هغه له الجزیزې ټلویزیوني شبکې سره په خبرو کې ۷ شرطونه وړاندې کړل، خو تاکید يې د دریو شرطونو په پوره کیدو و.

ایراني رسنیو دا درې شرطونه د جګړې د پای ته رسولو "اصلي شرطونه" یاد کړي دي.

د رضايي په ټکو،" په ټولو جبهو کې د جګړې درول، د ایران د ګنګل شوې پانګې ازادول او د سمندري محاصرې پای ته رسول له امریکا سره د جګړې د پایته رسولو اصلي شرطونه دي".

له دې مخکې د امریکا ولسمشر ډونالډ ټرمپ ویلي و چې د ایران حکومت له امریکا سره د هوکړې غوښتونکی دی، خو په ټکو يې که چیرته سمه هوکړه ونه شي " فکر پرې نه کوم".

د سعودي عربستان پلازمینې ریاض ته نژدې د چاودنې له راپورونو وروسته د امریکا د بهرنیو چارو وزارت خبرداری ورکړی چې ښايي د ریاض او د ایران له ملاتړه برخمنې حوثي ډلې ترمنځ "شخړې په چټکۍ زیاتې" شي.

پرون شنبې د ریاض هوايي ډګر ته څیرمه د چاودنې غږ واوریدل شو او له سیمې لوګي پورته شول.

د سعودي چارواکو تایید کړه چې حوثي یاغیانو هڅه کړې د بالستیک توغندي په وسیله پلازمینه ریاض په نښه کړي.

حوثیانو د سږ کال په جولای کې په سره سمندرګي کې د سعودي عربستان پر کښتیو بریدونه پیل کړل.

حوثیان د یمن ګڼ میشتې سیمې په واک کې لري او په وروستیو کې يې د باب المندب تنګي ته څیرمه ساحلي ښارونه او ګڼې سیمې نیولي دي.

حوثیانو له دې وړاندې ویلي وو چې د حملو هدف یې د سعودي پوځي او د تیلو تاسیسات دي.

د سعودي عربستان د پلازمېنې ریاض هوايي ډګر ته څېرمه پرون (شنبې) د اور او لوګي راپورونه ورکړل شوي دي.

راپورونه وايي، دا پېښه د سعودي عربستان او حوثي یاغیانو ترمنځ د جګړو او نښتو له زیاتېدو سره هممهاله شوې ده. د پېښې د مرګ‌ژوبلې او زیانونو په اړه تر اوسه کره معلومات نه دي خپاره شوي.

د رویټرز په ویډیوګانو کې د دې سیمې په اسمان کې لوګي او لوخړې لیدل کېږي چې هوايي ډګر ته تللې لویه لار، د هوايي ډګر ترمینل او نور تاسیسات پکې تت لیدل کېږي.

فرانس پریس خبري اژانس هم د ریاض د اوسېدونکو په قول د هوايي ډګر خوا ته د اور او لوګیو د لیدلو خبر ورکړی دی.

خبري اژانسونو په ریاض کې د چاودنو د غږونو د اورېدل کېدو خبر هم ورکړی دی.

د «ګلوبل ویټنس» ټولنې په یوه راپور کې ویلي چې په ۲۰۲۵ کال کې په ټوله نړۍ کې لږ تر لږه ۱۲۴ د ځمکې او چاپېریال ساتونکي وژل شوي دي.

د راپور له مخې، ۸۵ سلنه چاپېریال ساتونکي په لاتینې امریکا کې ږژل شوې دي. په کولمبیا کې ۳۹ تنه وژل شوي او د پرله‌پسې څلورم کال لپاره د چاپېریال ساتونکو لپاره تر ټولو خونړی هېواد بلل شوی، ورپسې په برازیل کې ۲۶ کسان وژل شوي دي.

په هندوراس او فلیپین کې ۱۲، په مکسیکو کې ۱۰ او په ګواتیمالا کې اته چاپېریال ساتونکي ثبت شوې دي. د «ګلوبل ویټنس» په وینا، له درې پر څلور برخو ډېر قربانیان کوچني بزګران، د بومي ټولنو غړي یا افریقایي‌الاصله کسان وو.

دغه سازمان ویلي، له نیمايي ډېرې وژنې د ځمکو له شخړو سره تړاو لري او لږ تر لږه درېیمه برخې پېښې له منظمو جرمونو یا اجیر قاتلانو سره تړاو لري. سازمان خبرداری ورکړی چې اصلي شمېر ښايي تر دې هم لوړ وي، ځکه د ټولو پېښو ثبت او تایید ممکن نه دی.

امریکا، ډنمارک او ګرینلنډ د دې کورواکې سیمې د امنیت په اړه پر یوې نوې هوکړې سلا شوي دي.

د هوکړې له مخې، امریکا به په ګرینلنډ کې خپل پوځي حضور پراخوي او روسیه او چین به له پوځي اډې جوړولو، د ځواکونو له ځای پر ځای کولو او په حساسو برخو کې له پانګونې منع کېږي.

د امریکا ولسمشر ډونالډ ټرمپ ویلي، دا هوکړه د ګرینلنډ او امریکا امنیت ته د اړتیا وړ اقداماتو زمینه برابروي او د اعتبار موده به ونه لري.

د ډنمارک او ګرینلنډ چارواکو هم د هوکړې هرکلی کړی، خو د دې هوکړې عملي جزییات لا نه دي خپاره شوي. ټاکل شوې هوکړه راتلونکې اوونۍ په نیویارک کې د ملګرو ملتونو د عمومي اسامبلۍ په څنډه کې لاسلیک شي.

د ډنمارک او ګرینلنډ صدراعظمانو د شنبې په ورځ وویل چې دا هوکړه د دې سیمې امنیت او مځکنۍ بشپړتیا پیاوړې کوي.

امریکا پر اوکراین د ۲.۶۸ میلیارد ډالرو په ارزښت د دفاعي تجهیزاتو د پلورلو اجازه ورکړه.

په دې تجهیزاتو کې بېلابېل توغندي، توپونه، د بې‌پیلوټه الوتکو ضد رادارونه او نورې وسلې شاملې دي.

دا اقدام داسې مهال کېږي چې اوکراین د روسیې د بریدونو د مخنیوي لپاره د دفاعي ملاتړ د زیاتېدو غوښتنه کړې ده.

د امریکا د بهرنیو چارو وزارت د جمعې په ورځ ویلي، د دې وسلو پلور لا هم د کانګرېس تایید ته اړتیا لري. د وسلو د پېرلو لګښت به د اروپايي هېوادونو له مرستو او هغو امریکايي مالي سرچینو څخه ورکړل شي چې مخکې له اوکراین سره د مرستې لپاره ځانګړې شوې دي.

دا پرېکړه په داسې حال کې شوې چې پر کی‌یف د روسیې بریدونه زیات شوي او اوکراین د هوايي دفاعي مهماتو له کمښت سره مخامخ دی.

بل لور ته، د امریکا ولسمشر ډونالډ ټرمپ هغه لایحه هم لاسلیک کړې چې له مخې یې پر روسیې د نویو بندیزونو لګول ممکن شوي او هدف یې پر مسکو لا زیات فشار راوستل دي.

په همدې حال کې، د مسکو او کی‌یف ترمنځ د لانجمنو سیمو پر سر اختلافات لا هم د سولې د خبرو پر وړاندې له مهمو خنډونو څخه بلل کېږي.

د امریکا ولسمشر ډونالډ ټرمپ وايي، له ډنمارک او ګرینلینډ سره یوې هوکړې ته رسیدلي چې له مخې يې واشنګټن د ګرینلینډ د امنیت "دایمي کنټرول" په غاړه اخلي.

ولسمشر ټرمپ پرون جمعه د (سنبلې۲۷مه) پر خپلې سوشل ټروت پاڼې ولیکل،" روسیه او چین به د واشنګټن له اجازه پرته دا حق ونه لري چې د ګرینلینډ په حساسو برخو کې پانګونه یا سرتیري ځای پرځای کړي".

د هغه په ټکو،" امریکا به په دې خودمختاره سیمه کې خپل پوځي حضور پیاوړی کړي".

د ډنمارک صدراعظم مټ فردریکس ویلي، له امریکا سره هوکړه د ډنمارک سلطنت، حاکمیت، ځمکنۍ بشړتیا او د ګرینلینډ د خلکو د برخلیک ټاکلو حق په رسمیت پیژني.

تراوسه د دې هوکړې جزیات خپاره شوي نه دي.

تمه ده دا هوکړه راتلونکی اوونۍ د ملګروملتونو په عمومي اسمبلۍ کې لاسلیک شي.

ولسمشر ټرمپ له دې مخکې په ځلونو ګواښ کړی و چې ګرینلینډ به امریکا د خاورې یوه برخه کړي، خو د ډنمارک مشرانو يې مخالفت کړی وو.

د پاکستان د بشري حقونو مخکښه فعاله ایمان زینب مزاري حاضر او خاوند يې هادي علي چته له زندانه تر خوشې کېدو څو ساعته وروسته بېرته ونیول شول.

اغلې مزاري او خاوند يې دواړه مدافع وکیلان دي او د پاکستان د حکومت له سرسختو منتقدانو شمېرل کېږي.

د بخښنې نړیوال سازمان پرون جمعه په یوې اعلامیه کې وویل "دا جوړه د پنجشنبې په ورځ له زندانه تر خوشې کېدو څو ساعته وروسته بېرته ونیول شول".

د دې سازمان په ټکو، دا جوړه په "یوه سوله‌ییزه" غونډه کې د ګډون په تور نیول شوې ده.

له دې مخکې د پاکستان یوې محکمې ایمان مزاري او خاوند يې له ۱۰ څخه تر ۱۷ کلونو په بند محکوم کړي وو.

د اسټرالیا پولیس وايي، سورینټو ساحل ته نږدې د یو شارک نهنګ د برید له کبله یو لامبو وهونکی وژل شوی دی.

دا په روان کال کې د شارک نهنګانو د برید له کبله د مرګ‌ژوبلې پنځمه پېښه ده.

د لوېدیځې اسټرالیا پولیسو ویلي چې دا ساحل تر بلې خبرتیا د خلکو پر مخ تړلی دی.

له دې مخکې د اسټرالیا په ګلینفیلډ ساحل کې د یو شارک نهنګ د برید له کبله یو لامبو وهونکي ژوند بایلی و.