ایرانیانو نن د دې هیواد د پارلمان د غړیو د ټاکلو لپاره رایې ورکول پیل کړي دي.

په دې انتخاباتو کې د ایران د پارلمان د ۲۹۰ څوکیو لپاره له ۱۶ زره زیاتو کسانو نومونه ثبت کړي وو خو د پیاوړې نګهبان شورا له خوا یوازې ۷۱۴۸ کاندیدان تایید شوې دي.

د ایران د نګهبان شورا په دې انتخاباتو کې د شاو او خوا ۹ زره کسانو د کاندیدو غوښتنه رد کړې ده.

د اوسني پارلمان ۹۰ تنه غړي هم د نګهبان شورا له خوا په ننیو انتخاباتو کې له کاندیدو محروم شوي دي.

د امریکا متحده ایالاتونو د ایران نګهبان شورا تورنه کړې چې په دې انتخاباتو کې یې د هغو کسانو د کاندیدو مخه نیولې چې د ایران د ستر مشر ایت الله علي خامنه يي د پالیسیو پیروي نه کوي.

متحده ایالتونو د ایران ددې انتخاباتو په درشل کې د احمد جنتي سربیره د انتخاباتو پر پنځو چارواکو بندیزونه لګولي دي. جنتي چې د ایران په رژیم کې ځواکمن ملا دی ددې هیواد د نګهبان شورا مشري کوي.

د ایران لپاره د امریکا ځانګړي استازی براین هوک ویلي دا بندیزونه په دې خاطر دي چې دې کسانو د یو شمیر کاندیدانو په مخنیوي د ایران د خلکو لپاره د ازادو او عادلانه انتخاباتو مخه نیولې.

د امریکا د بهرنیو چارو وزیر مایک پمپیو په یو بیان کې ویلي: ”د جنتي په څېر ملایانو په تیرو ۴۱ کلونو کې د ایران خلک د رایو ورکولو پر مهال له خپل ريښتیني انتخاب بې برخې کړي دي.“

د نوموړې په وینا د ایران خلک پرته له دې چې څنډې ته شي او یا په ډله ایزه توګه ووژل شي، د خپل نظر د څرګندولو حق لري.“

د امریکا ولسمشر ډونالډ ټرمپ وایي دی «هیله لري» چې د تهران پر وړاندې پوځي اقدام ته اړتیا پیدا نه شي، خو ده سیمې ته یو «لوی سمندري ځواک» استولی او د هوایي بریدونو احتمال یې هم ندی ردکړی.

ولسمشر ټرمپ د جنورۍ په ۲۶مه له اکسيوس سره په مرکه کې وویل چې د ایران اړوند وضعیت «بدلېدونکی» دی، ځکه هغه سیمې ته «لوی سمندري ځواک» لېږلی دی. د امریکا د مرکزي قوماندانۍ په وینا، د برید ډلې په ګډون د «يو اېس اېس ابراهام لنکن» په مشرۍ د الوتکو وړونکې بېړۍ اوس د منځني ختیځ په اوبو کې ځای پر ځای شوې ده. خو ټرمپ زیاته کړه چې د ده په اند تهران رښتیا هم غواړي یوه هوکړه وکړي.

هغه وویل: "هغوی غواړي یوه معامله وکړي. زه په دې پوهېږم. هغوی څو ځله اړیکه نیولې ده. هغوی غواړي خبرې وکړي."

په ایران کې کړکیچ وروسته له هغې زیات شو چې د دې هیواد رژیم د لاریونونو پر وړاندې سخت ځپونکي اقدامات وکړل چې د بشري حقونو د ډلو په وینا په زرګونه کسان پکې وژل شوي دي.

د اوکراین چارواکي وايي روسي ځواکونو په دوو جلا بریدونو کې دوه کسه ووژل او د دوو کوچنیانو او یوې امیدوارې ښځې په شمول یې ۲۰ تنه نور ټپیان کړل.

د فرانسې د خبري اژانس د رپوټ په اساس ، دغه بریدونه د اوکراین د دونتسک ختیځ کې د سلوویانسک ښار او په جنوب کې بندري ښار، اودیسه کې شوي دي.

د سیمې والي اولیګ کیپر په ټولنیزو رسنیو کې ولیکل چې روسي ځواکونو څه دپاسه ۵۰ ډرونونه وتوغول چې له امله یې دهستوګنې څو ودانۍ ، یوه کلیسا او څو ښوونځي زیانمن شول.

د تورسمندر په غاړه داوکراین دصادراتو او وارداتو لپاره مهم اودیسه ښار په ۲۰۲۲ کال اوکراین باندې دروسیې د پراخ یرغل د پیل راهیسې ،پرله پسې دا ډول بریدونو سره مخ کیږي.

په وروستیو اونیو کې د روسیې د ډرون او د توغندیو بریدونو له امله په ملیونو اوکراینیان له برښنا او د ژمي په سړه هوا کې د تودوخې سیستم له خدماتو بې برخې شوي دي.

بلخوا د اوکراین او روسیې ترمینځ دسولې لپاره د امریکا په منځګړیتوب ابوظبی کې خبرې د تیرې شنبې په ورځ پرته له کومې ټاکل شوې نتیجې پای ته ورسیدې خو چارواکو او منځګړو دخبرو د دوام لپاره خپله امادګي څرګنده کړه.

نیویارک ټایمز رپوټ ورکوي چې د امریکايي چارواکو او طالبانو ترمینځ له څو میاشتو راهیسې پټې خبرې رواني دي چې تمرکز یې د بندیانو په خوشې کولو دی چې ولسشمر ټرمپ ته اولویت لري.

در پوټ په اساس، په داسې حال کې چې واشنګټن د لږترلږه دریو امریکايي بندیانو دخوشي کیدو غوښتنه کړې طالبان وايي دوی سره د دینیس والتر کویلې او پولینیسیس جاکسون په نومونو یواځې دوه امریکایان بندیان دي. طالبان وايي د محمود شاه حبیبي په نامه د دریم افغان الاصله امریکايي دبرخلیک په اړه معلومات نلري.

د طالبانو د حکومت ویاند ذبیح الله مجاهد نیویارک ټایمز ته ویلي : « مونږ غواړو دغه دوه امریکايي بندیان ازاد شي خو په عین حال کې په ګوانتانامو کې د مونږ دبندي برخلیک هم باید څرګند شي. »

ذبیح الله مجاهد CBS نیوز امریکايي شبکې سره خبرو کې هم ویلي چې امریکايي لوري سره د بندیانو د تبادلې په تړاو خبرې روانې دي خو تر اوسه نهايي نتیجې ته نه دي رسېدلي.

د رپوټونو په اساس تیرکال طالبانو لږترلږه ۵ امریکايي بندیان ازاد کړل خو د پاته بندیانو د خوشې کیدو په اړه خبرې له بند لارې سره مخامخ شوي دي.

طالبان وايی د خبرو پرمختګ اوس په ګوانتانامو کې د وروستي افغان بندي خوشې کیدو پورې ارتباط لري.

واشنګټن وايي طالبان دبندیانو له مسئلې د فشار د وسیلې په توګه کار اخلي خو طالبان دغه تور ردوي.

واشنګټن وايی په ګوانتانامو کې د محمد رحیم په نامه وروستی افغان بندي د بن لادن د ترجمان په توګه القاعده شبکه کې فعالیت کاوه.

د جرمني دفاع وزیر د متحدو ایالاتو ولسمشر دونالد ټرمپ څخه وغوښتل چې په افغانستان کې د ناټو دتیر حضور په اړه خپلو څرګندونو څخه بښنه وغواړي.

ټرمپ په دې وروستیو کې وویل چې د ناټو متحدینو افغانستان کې د جګړې له لومړۍ کرښې ځانونه لیرې ساتل.

داروپايی هیوادونو نوروسیاستوالو او پخوانیو پوځیانو هم د ټرمپ په دغو څرګندو سخت انتقادونه کړي.

تیره اونۍ فاکس بیزنس نیتورک سره مرکه کې ټرمپ وویل چې امریکا هیڅکله ناټو ته اړتیا نه لرله او توریې ولګاوه چې ناټو ځواکونو افغانستان کې د جګړې له لومړۍ کرښې ځانونه لیرې ساتل.

دغه خبرې د ناټو د متحدینو د ژور خپګان سبب شوې.

د جرمني دفاع وزیر بوریس پیستوریوس تیره شپه ددغه هیواد ملي ټلویزیون ARD سره مرکه کې وویل:

د جرمني زرګونو سربازانو د افغانستان په تیره شل کلنه جګړه کې د ناټو په لیکو کې فعالیت کړی اوددوی ۵۹ عسکر هلته وژل شوي دي.

د جرمني دفاع وزیر بوریس پیستوریوس وویل چې دامریکا دفاع وزیر پیت هاګسیت سره خپله راتلونکې غونډه کې به په دې اړه خبرې وکړي او له ولسمشر ټرمپ څخه یې وغوښتل چې بښنه وغواړي.

هغه وویل چې دا بښنه غوښتل به په ټکو یې"د نجابت، درناوي او همدارنګه د بصیرت نښه وي."

د پیستوریوس له دغو خبرو مخکې د بریتانیا د صدراعظم کییر ستارمر په شمول نورو اروپايی سیاستوالوهم د ټرمپ د څرګندونو په هکله ورته خبرې کړي.

د بریتانیا صدراعظم کییر ستارمر د ټرمپ څرګندونې "وحشتناکې" وبللې.

ټرمپ دتیرې شنبې په ورځ سره لدې چې له خپلو څرګندونو بښنه ونه غوښته خو د بریتانیا سربازان یې" ستر او زړور " وبلل.

د اسټرالیا، ایټالیا، ډنمارک او پولنډ صدراعظمانو، او د ناټو د نورو غړو او متحدو هېوادونو چارواکو هم د افغانستان په جګړه کې د دوی د ونډې په اړه د ټرمپ پر څرګندونو سخت انتقادونه کړي دي.

د ټرمپ ادارې چارواکي په اروپايي متحدینو انتقاد کوي وايي چې دوی دناټو په لګښتونو کې نسبتا کمه ونډه اخلي او د خپلې دفاع لپاره ډیره تکیه په متحده ایالاتو باندې کوي.

په امریکا کې وروستیو سختو واورو او سړې هوا تر اتلسو زیات کسان وژلي دي.

د نړیوالو اژانسونو د راپورونو له مخې، د واورې توپان په بیلابیلو ایالتونو کې میلیونونه کسان اغیزمن کړي دي.

د دغو راپورونو له مخې، په ټکساس ایالت د موټرو د ښوییدو په پېښه کې درې کسان وژل شوي دي.

د جرمني خبري اژانس د نیویارک ښارول زوهران ممداني په حواله راپور ورکړی چې په دې ښار کې پنځه کسان د یخې هوا له کبله مړه شوي دي.

راپورونه وايي، د ټکساس او نیویارک سربیره په میشګین او لوییزیانا ایالتونه کې هم خلکو ته مرګژوبله اوښتي ده.

له تیرو څو ورځو راهیسې د امریکا په ډیر ایالتونو کې سخته واوره شوي ده.

د واورې دغه توپان د مرګژوبلې سربیره، د ګڼو کورونو او فابریکو برېښنا پرې کړې او له زرو ډیر نړیوال پروازونه يې لغوه کړې ده.

د امریکا د هوا پیژندنې ملي ادارې په راتلونکو ورځو کې د لا زیاتو واورو د وریدو اټکل کړی دی.

په امریکا کې د سختې واورې او سړې هوا له امله لږ تر لږه لس کسان مړه شوي.

له دې ډلې پنځه تنه په نیویارک او دوه تنه په لویزیانا کې د سړې هوا او هایپوټرما یا د بدن د حرارت د ډېر کمښت په سبب او دری تنه په ټکساس کې د موټر د ښوییدو په پېښه کې مړه شوي.

د امریکا په اکثرو سیمو په تېره جنوبي ایالتونو کې له څو ورځو راهیسې سختې واورې شوي او ورسره هوا سړه شوې ده.

له دې امله د یکشنبې له شپې د شاوخوا اتو لکو کورونو برېښنا پرې شوې او د هوايي شرکتونو زرګونه الوتنې لغوه شوي دي.

د امریکا د هواپېژندنې ملي ادارې امریکایانو ته راتلونکو ورځو کې د لا زیاتې سړې هوا او واورې ورېدو خبرداری ورکړی.

په داسې حال کې چې په ایران کې پرانټرنېټ لګول شوی بندیز ترډیره بریده پرخپل حال پاتې دی، د دې هیواد په وروستیو اعتراضونو کې د مړو شویو کسانو د شمیرد زیاتوالي راپورونه ورکړل شوي.

ډیجیټالي څارونکې ادارې نېټ بلاکس (NetBlocks) پرون یکشنبې د جنورۍ په ۲۵مه وویل چې په ایران کې پر انټرنېټ بندیز له ۴۰۰ ساعتونو اوښتی او زیاته یې کړه چې د انټرنیټ د لنډمهاله نښلونې زیاتوالي، ښايي په پراخه پیمانه د انټرنیټ د بیرته فعاله کیدو په اړه یوه غلطه انګېرنه رامنځته کړې وي. د دغې ادارې په وینا د بندیز ماتولو وسایلو لکه VPN محدودې انلاین اړیکې ممکنې کړې دي.

په عین حال کې د بشري حقونو ډلې وایي چې پر انټرنیټ دغه بندیز د اعتراض کوونکو د تنظیم او همغږۍ وړتیا کمزورې کړې او د معلوماتو جریان یې محدود کړی، چې له امله یې په خپلواکه توګه په اعتراضونو کې د مرګ ژوبلو تاییدول ستونزمن شوي دي.

په امریکا کې مېشت د بشري حقونو سازمان HRANAوایي، تر اوسه یې د مړو تایید شوی شمېر ۵۴۵۹ کسانو ته رسېدلی او د ۱۷۰۳۱ نورو کسانو د مړینې پېښې لا هم تر څېړنې لاندې دي.

خو د ټایم (Time) مجلې له خوا په خپاره شوي راپور کې ویل شوي چې په ایران کې په اعتراضونو کې د مړو شمېر ښايي له ۳۰ زرو څخه زیات وي او دا خبره دوو لوړپوړو ایراني روغتیايي چارواکو دې مجلې ته کړې ده.

په دغه راپورکې چې د جنورۍ په ۲۵مه خپور شوی، ویل شوي چې ډېری مړینې د جنورۍ په ۸ مه او ۹مه شوي، هغه مهال چې په ایران کې د حکومت له لوري د سراسري اعتراضونو سخته ځپنه اوج ته رسېدلې وه. د ازادي راډیو د خبر د مرکزي څانګې د راپور له مخې د سخت سانسور او د انټرنیټ د اوږمهاله پریکیدو له امله په ترسره شویو اعتراضونو کې د مړینې شمېرې په خپلواکه توګه نه شي تایید کېدای.

د ټایم مجلې له خوا د مړینو خپرې شوې شمیرې د ایران د ملي امنیت د عالي شورا له خوا اعلان شویو رسمي شمیرو سره چې د ۳۱۱۷ کسانو مړینې یې تایید کړي، په ښکاره په تضاد کې دي، خو هغه هغو شمیرو ته ډیرې نژدې دي چې نړیوالو یې اټکل کړی دی.

ټرمپ تېره اونۍ له فاکس نیوز سره په مرکه کې وویل د افغانستان په جګړه کې له امریکا پرته د نورو هېوادونو ځواکونه د جګړې له لومړۍ کرښې شا ته وو.

وروسته له دې چې د برتانیا صدراعظم او نورو چارواکو دا څرګندونې وغندلې ښاغلي ټرمپ پرون شنبې په افغانستان کې د برتانیا رول وستایه. هغه د برتانیا د پوځي ماموریت په برخه کې خپل دریځ بدل کړ او ویې ویل چې د برتانیا ستر او ډېر زړور سرتېري به تل د امریکا ترڅنګ وي.

ښاغلي ټرمپ وویل په افغانستان کې د برتانیا ۴۵۷ سرتېري ووژل شول او ډېر نور یې سخت ټپیان شول. خو په داسې حال کې چې ټرمپ دا څرګندونې کولې، د برتانیا د حکومت یوه ویاند وویل صدراعظم کایر سټارمر د دې موضوع په اړه د امریکا له ولسمشر سره په ټلفوني خبرو کې بحث وکړ.

له بلې خوا د اسټرالیا، ایټالیا، ډنمارک او پولنډ صدراعظمانو، د جرمني د دفاع وزیر او د ناټو د نورو غړو او متحدو هېوادونو چارواکو هم د افغانستان په جګړه کې د دوی د ونډې په اړه د ټرمپ پر څرګندونو سخت انتقادونه کړي دي.

مېرمن مزاري او مېړه یې هادي علي چټه چې هغه هم مدافع وکیل دی د پاکستان د پوځ له سرسختو منتقدانو څخه دي.

د محکمې د اسنادو له مخې دوی ته د آنلاین یا سایبر ټروریزم او په عمدي ډول د ناسمو معلوماتو د خپرولو په ګډون د دریو تورونو له کبله سزا اورول شوې.

محکمې پرون په یوه بیان کې وویل چې مېرمن مزاري پر خپله ایکس پاڼه خورا توهینوونکي مطالب خپرول. په بیان کې راغلي دي چې نوموړې او مېړه یې باید د لسو کلونو لپاره په بند کې پاتې شي.

محکمه دا حکم یوه ورځ وروسته له هغه ورکوي چې پولیسو دا مېړه او ښځه په داسې حال کې چې د خپلې قضیې په اړه د محکمې غونډې ته د اسلام آباد خوا ته روان وو، ونیول.

مېرمن مزاري د هغو افغان کډوالو چې د پاکستان د حکومت د اقداماتو په ترڅ کې ځپل کېږي او د هغو کسانو وکالت کاوه چې په پاکستان کې په کفر ویلو تورنېدل.

ناټو پر اوکرایین د روسیې د بریدونو د مخنیوي په موخه د مصنوعي ځیرکتیا په مرسته یو دفاعي سیمه رامنځته راکوي.

د فرانس پریس خبري اژانس د راپور له مخې، د ناټو سازمان د لوی درستیز مرستیال توماس لووین پرون شنبېد (جنوري۲۴مه) ویلي،"دغه سیمه به د روسیې او اوکریین ترمنځ د حایل په توګه په منصوعي ځیرکتیا سمبال وي او که چیرته دښمن برید وکړي، منصوعي ځیرکتیا به د انسان له مداخلي پرته ځواب ورکوي"

د هغه په ټکو، په دې سیمه کې به هوايي مدافع او د توغندو ضد سیستمونه نصب شي.

روسیې د ۲۰۲۲کال په فبرورۍ کې پر اوکرایین برید کړی چې دا جګړه لا هم دوام لري.

د اوکرایین لودیز متحدینو په تیرو کلونو کې د اوکرایین د ملاتړ په موخه دې هېواد ته ډير جنګي ممهات ورکړي، خو دا لومړی ځل دی چې د ناټو په مرسته په منصوعي ځیرکتیا سمباله داسې یوه سیمه رامنځته کیږي.