نن ( دوشنبه) د افغانستان د عامې روغتیا وزارت د هېواد په ۳۰ ولایتونو کې د پولیو یا ګوزڼ ضد واکسین کمپاین پیل کړ.

د عامې روغتیا وزارت د پولیو ضد کمپاین د پروګرام مسول هدایت الله ستانکزي ازادي راډيو ته وویل، چې د دغه کمپاین په ترڅ کې به نږدې لس میلیونه ماشومانو ته د پولیو ضد واکسین ورکړل شي.

هغه زیاته کړه: "د دې کمپاین په ترڅ کې به نږدې لس میلیونو ماشومانو ته واکسین وشي خو له بده مرغه د دولت ضد وسله والو له لوري د هغو بندیزونو له امله چې د پولیو ضد کمپاین باندې لګول شوي او امنیتي ستونزو له کبله به یو شمېر ماشومان له دغه واکسین څخه بې برخې پاتې شي."

خو طالب ویاند ذبیح الله مجاهد ازادي راډيو ته په یو استول شوي غږیز پیغام کې ویلي، چې دوی د ګوزڼ یا پولیو ضد واکسین او کمپاین پر وړاندې ستونزې نه لري او د روغتیا نړیوال سازمان سره د خبرو او هوکړو له مخې په دې برخه کې همکار دي.

د عامې روغتیا وزارت د معلوماتو پر بنسټ په څلور ولایتونو کې غور، بامیان، دایکندي او غزني کې د ورښتونو او لارو د بندښت له امله دا واکسین اوس نه بلکې د روان میلادي کال په مارچ میاشت کې طبیقېږي.

د هدایت الله ستانکزي په خبره، په ۲۰۱۹ میلادي کال کې د ټول افغانستان په کچه د پولیو ۲۹ مثبتې پېښې ثبت شوي چې ډېری دغې پېښې د هېواد په جنوبي ولایتونو کې دي خو په ۲۰۱۸ کال کې بیا ۲۱ مثبتې پېښې ثبت شوې وې.

د عامې روغتیا وزارت د معلوماتو له مخې، دا مهال په ټول هېواد کې ۳۶۰۰ روغتیایي مرکزونه او ۷۰ زره رضا کاره واکسیناتوران روزل شوي، چې هم په په روغتیایي مرکزونه او هم کور په کور دغه واکسین افغان ماشومانو ته ورسول شي.

افغاني سره میاشت کابل ، پروان او میدان ورګ ولایتونو کې زرګونو اړمنو کورنیو ته د قرباني د غوښې د ویش خبر ورکوي.

افغاني سرې میاشتې ټولنې د پنجشنبې په خبرپاڼه کې وویل چې دقرباني ۱۱ ټڼه غوښه پر ۲۲۰۰ اړمنو کورنیو ویشل شوې.

خبر زیاتوي چې دغه غوښه د ترکیې د سرې میاشتې لخوا چمتو شوې وه او هرې کورنۍ ته ۵ کیلو غوښه ورکړل شوې.

کابل کې ۶۰۰ کورنیو ، پروان کې ۸۰۰ کورنیو او میدان وردګ کې هم ۸۰۰ کورنیو ته د لوی اختر په مناسبت دغه خوراکي مرسته ویشل شوې ده.

د ایران د ملي امنیت د عالي شورا یو چارواکی وایي چې امریکا باید د دې هیواد ټوله کنګل شوې شتمني آزاده کړي.

د دې شورا مرستیال علي باقري کني دا موضوع د "ایران د ولس قانوني حق" بللی او ویلي یې دي چې د ایران شتمنۍ باید "په بشپړ ډول او بې له کوم شرطه" بېرته دې هیواد ته ورکړل شي.

دا څرګندونې په داسې وخت کې شوې چې د امریکا ولسمشر ډونالډ ټرمپ د چهارشنبې په ورځ د کابینې په غونډه کې ویلي چې د دګړې د پای ته رسولو لپاره خبرو کې د بندیزونو د کمولو یا تهران ته د پیسو د انتقال په اړه هېڅ بحث نه کېږي.

هغه د یوه خبریال د پوښتنې په ځواب کې ویلي: "موږ هېڅ د بندیزونو د کمولو یا د پیسو د ورکولو خبرې نه کوو. موږ پر هغو پیسو کنټرول لرو چې هغوی یې خپلې ګڼي، او موږ به دغه کنټرول وساتو."

خو ټرمپ داهم وویل چې "هر کله چې هغوی (ایران) سم چلند وکړي او سم کار وکړي، موږ به هغوی ته اجازه ورکړو چې خپلو پیسو ته لاسرسی ومومي."

د ایران د بهرنیو چارو وزارت ویاند اسماعیل بقايي د پنجشنبې په سهار د هرمز تنګي په شاوخوا د امریکا برید" تجاوز" بللی او غندلی یې دی.

بقايي دغه برید "له نړیوالو قوانینو او د ملګرو ملتونو له منشور څخه ښکاره سرغړونه" بللې او زیاته کړې یې ده: "د ملګرو ملتونو امنیت شورا مکلفه ده چې له امریکایي متجاوزانو سره د حساب کولو په برخه کې خپل قانوني مسؤلیت پرځای کړي."

د ایران د بهرنیو چارو وزارت ویاند وایي چې امریکا "په دوامداره توګه" د دواړو هېوادونو ترمنځ د اپریل د نولسمې نافذ شوی اوربند "ترپښو" لاندې کړی.

هغه زیاته کړه چې "په فارس خلیج او آزادو اوبو کې پر سوداګریزو کشتیو بریدونه او همداراز په تېرو څو ورځو کې د ایران پر جنوبي سیمو هوايي بریدونه"، د دې لامل شوي چې "اسلامي جمهوریت د خپل ملي حاکمیت او ځمکنۍ بشپړتیا د دفاع لپاره د ټولو لازم تدابیرو د نیولو هوډ" وکړي.

د پنجشنبې د سهار په لومړیو ساعتونو کې نړیوالو خبري آژانسونو د امریکا د مرکزي قوماندانۍ (سینټکام) له قوله راپور ورکړ چې امریکایي ځواکونو "څلور ایراني ځانمرګي ډرونونه" چې د هرمز تنګي په شاوخوا کې یې "ګواښ رامنځته کړی و"، نسکور کړي، او "په بندرعباس کې یې د ایران د ځمکنۍ کنټرول یوه اډه، چې د پنځم ډرون د توغولو په درشل کې وه، هدف ګرځولې ده."

سینټکام بیا ټینګار کړی چې دغه اقدامات "سنجول شوي، یوازې دفاعي او د اوربند د ساتلو په موخه" ترسره شوي دي. دا په تېرو درېیو ورځو کې دوهم ځل و چې امریکا په ایران کې اهداف په نښه کوي.

روسي رسنۍ د افغانستان او روسیې ترمینځ د پوځي تخنیکي همکاریو په برخه کې د یوه تړون د لاسلیک کیدو خبر ورکوي.

د روسې د انترفاکس خبري آژانس د راپورله مخې د دواړو لورو ترمینځ دغه سند د چهارشنبې په ورځ په مسکو کې د نړیوال امنیتي فورم په څنډه کې لاسلیک شو. په دې اړه نورجزیات ندي ورکړل شوي خو دغه تړون داسې مهال لاسلیک کیږي چې د طالبانو د حکومت دفاع وزیرملا محمد یعقوب مجاهد، د مسکو د نړیوال امنیتي کنفرانس په څنډه کې د روسیې فدراسیون د امنیت شورا له منشي سرګې شویګو سره کتنه ترسره کړه. د طالبانو دفاع وزارت پرخپله ایکسپاڼه کې لیکلي چې په دې کتنه کې د دواړو خواوو ترمنځ د دوه ‌اړخیزو همکاریو او نورو مهمو موضوعاتو په اړه خبرې او د نظرونو تبادله وشوه. دا لومړی ځل دی چې د طالبانو دفاع وزیر د نړیوال امنیتي فورم کې د ګډون لپاره مسکو ته ځي. روسیه یواځینې هیواد دی چې د طالبانو حکومت یې په رسمیت پیژندلی.

څو ساعته وروسته له هغې چې د امریکا یوه پوځي چارواکي هرمز تنګي ته نږدې د "ایران د ډرون عملیاتو" پر ضد د برید خبر ورکړ، د ایران سپاه پاسداران انقلاب ځواک اعلان وکړ چې دوی "د امریکا یوه هوايي اډه" په نښه کړې ده.

نړیوالو خبري اژانسونو د پنجشنبې په ورځ د امریکا د پوځ د مرکزي قوماندانۍ (سینټکام) له قوله راپور ورکړ چې امریکايي ځواکونو "څلور ایراني ځانمرګي ډرونونه" چې د هرمز تنګي په شاوخوا کې یې "ګواښ رامنځته کړی و"، نسکور کړي دي.

سینټکام ویلي چې امریکايي ځواکونو همداراز "په بندرعباس کې د ایران د ځمکني کنټرول یوه اډه، چې د پنځم ډرون د توغولو په درشل کې وه، په نښه کړې ده."

د امریکا د پوځ مرکزي قوماندانۍ ټینګار کړی چې دغه اقدامات "سنجول شوي، یوازې دفاعي، او د اوربند د ساتلو په موخه" ترسره شوي دي.

دا په تېرو درېیو ورځو کې دوهم ځل دی چې امریکا په ایران کې اهداف په نښه کوي؛ واشنګټن وایي چې دغه بریدونه د ځان‌ د دفاع په چوکاټ کې ترسره شوي دي.

تر اوسه د دواړو لورو رسمي چارواکو هرمز تنګي ته نږدې د پنجشنبې د ورځې د نښتو په اړه کومه رسمي اعلامیه نه ده خپره کړې.

د روغتیا نړیوال سازمان WHO په افغانستان کې د پولیو وایروس د یوې نوې مثبتې پېښې د ثبتیدو خبر ورکوي چې په دې هېواد کې د پولیو د دوامداره خپرېدو په اړه اندېښنې زیاتوي.

د روغتیا نړیوال سازمان په خپل وروستي راپور ویلي چې دغه نوې پېښه د هلمند ولایت په موسی کلا ولسوالۍ کې ثبت شوې او په ماشوم کې یې د ناروغۍ نښې د ۲۰۲۶ کال د اپرېل په ۲مه څرګندې شوې وې.

د راپورله مخې د روان ۲۰۲۶ کال له پیل راهیسې تر اوسه پورې په افغانستان کې د پولیو د څلورو مثبتو پېښو راپور ورکړل شوی دی.

همدارنګه ویل شوي چې روانه اوونۍ په افغانستان کې د پولیو وایروس د یوولس نویو مثبتو چاپېریالي پیښو راپور ورکړل شوی چې دا په بېلابېلو ولایتونو کې د وایروس د دوامداره ګرځېدو ښکارندویي کوي.

افغانستان او پاکستان لا هم د نړۍ یوازیني دوه هېوادونه دي چې پکې د وحشي پولیو وایروس لېږد په بشپړه توګه ندی کنټرول شوی.

روغتیايي کارپوهان خبرداری ورکوي چې دوامداره بېځایه کېدل، په ځینو سیمو کې روغتیايي خدمتونو ته محدود لاسرسی او د واکسینونو په اړه ناسم معلومات لا هم په افغانستان کې د پولیو د له منځه وړلو هڅې له ستونزو سره مخ کوي.

پولیویا ګوزڼ ساري ناروغي ده چې درملنه نه لري او یوازې واکسین یې مخه نیولی شي.

د بشري حقونو نړیوال فدراسیون (FIDH) د افغان اود نړیوالو بشري حقونو له څه باندې اتیا سازمانونو سره په یوه پرانیستي لیک کې بروکسل ته د طالبانو د احتمالي سفر په اړه خپله ژوره اندېښنه څرګنده کړي.

دې فدراسیون د چهارشنبې په ورځ (۶ د جوزا) په یوه پرانیستي لیک کې ویلي: "موږ، د ملي او نړیوالې مدني ټولنې سازمانونه او د بشري حقونو مدافعان، د هغو راپورونو په اړه خپله ژوره اندېښنه څرګندوو چې وایي د ۲۰۲۶ کال په جون میاشت کې به د طالبانو استازي بروکسل ته رسمي سفر وکړي."

په لیک کې ویل شوي چې طالبان د افغانستان د خلکو استازیتوب نه کوي، ځکه چې دوی له کورني دیموکراتیک مشروعیت څخه بې برخې دي.

د فرانسپرس خبري اژانس د ثور په میاشت کې د سرچینو له قوله راپور ورکړی و چې د طالبانو حکومتي چارواکي به په راتلونکو اوونیو کې بروکسل ته سفر وکړي، څو له اروپايي ټولنې سره د ځینو افغان کډوالو د ایستلو په اړه خبرې وکړي.

د بښنې نړیوال سازمان امنیستي انټرنشنل د پښتون ژغورنې د غورځنګ د غړي فریدالله افریدی د "تښتول کېدو" په اړه د خپلواکو، شفافو او اغېزمنو څېړنو غوښتنه کړې ده.

دې سازمان د چهارشنبې په ورځ په یوه بیان کې لیکلي: "که هغه (فریدالله افریدی) د چارواکو په توقیف کې وي، نو باید د ساتنې ځای یې اعلان شي، سمدستي دې خوشې کړل شي او د هغه د نادرکه کېدو له عاملانو سره دې د نړیوالو بشري حقونو د معیارونو سره سم حساب کتاب وشي."

د بښنې نړیوال سازمان زیاته کړې چې فریدالله افریدی د مې په ۱۸مه ماښام له پېښور ښار څخه تښتول شوی دی. ویل شوي چې د هغه د کورنۍ د غوښتنو سره سره، پولیسو د هغه د نادرکه کېدو په اړه نه کوم لومړنی راپور ثبت کړی او نه یې هم د دې پېښې په اړه کومه څېړنه پیل کړې ده.

پاکستاني چارواکو تر اوسه د بښنې نړیوال سازمان د دې غوښتنې په اړه څه نه دي ویلي.

د دې سازمان په خبره افریدی د پښتون ژغورنې د غورځنګ لومړنی فعال نه دی چې له کومو نښو نښانو پرته نادرکه کیږي.

دې سازمان اندیښنه څرګنده کړې چې د افریدی نادرکه کېدل د دغه غورځنګ د فعالانو د جبري ورکېدو او د دولتي چارواکو له خوا د اندیښنې وړ ځپنې د لړۍ برخه ده.

د ملګرو ملتونو د ماشومانو د ملاتړ صندوق (یونیسف) د طالبانو د حکومت له خوا د "د زوجینو د بېلتون اصول ‌نامې" په اړه خپله ژوره اندېښنه څرګنده کړې ده.

د دې ادارې اجراییه رییسې کاترین رسل د چهارشنبې په ورځ د جوزا په ۶ په ایکسپاڼه کې ولیکل: "هر هغه قانون که داسې مواد ولري چې ښیي د ماشومانو ودونو ته اجازه ورکوي یا د نجلۍ چوپتیا د رضایت په توګه تفسیر کوي، د منلو وړ نه دی."

د افغانستان لپاره د بریتانیا ځانګړي استازي ریچارډ لینډسي هم د " زوجینو د جلا کیدو اصول‌ نامې" د لغوه کېدو غوښتنه کړې ده.

هغه د سه‌ شنبې په ورځ په ایکسپاڼه کې لیکلي چې دا اصول‌ نامه د طالبانو له خوا یو بل "ظالمانه اقدام" دی.

ښاغلي لینډسي زیاته کړې چې د افغانستان ښځې او نجونې په ټول ژوند کې د برابرۍ مستحقې دي.

د " زوجینو د بېلتون اصول ‌نامه" د طالبانو د مشر ملا هبت‌الله اخندزاده له خوا له توشیح وروسته د ثور په ۲۴مه په رسمي جریده کې خپره شوه.

تر دې مخکې له سلو څخه زیاتو ډلو او سازمانونو، چې ډېری یې د بشري حقونو او په ځانګړي ډول د ښځو د حقونو مدافعان دي، د دې اصول ‌نامې د سمدستي او بې قید و شرط لغوه کېدو غوښتنه کړې ده. دغه لارښود په ځینو مواردو کې د ماشومانو نکاح "سمه" ګڼي.

سپینې ماڼۍ ویلي چې د امریکا او ایران ترمنځ د تفاهم د مسودې په اړه د ایران د دولتي رسنۍ (صدا وسیما) راپور "کاملاً نادرست" دی او "سم نه دی."

د ازادي راډیو د فردا څانګې د راپور له مخې، د ایران دولتي ټلویزیون د سپینې ماڼۍ له اعلامیې څوساعته مخکې راپورورکړی و چې

د امریکا او ایران ترمنځ د یوه توافق په مسوده کې د ایران د سمندري محاصرې د پای ته رسولو، په هرمز تنګي کې د ازاد تګ راتګ د بیرته اعاده کیدو او د فارس خلیج له سیمې څخه د امریکايي ځواکونو د وتلو ژمنې شاملې دي.

د سپینې ماڼۍ په اعلامیه کې ویل شوي: " د ایران د دولت تر کنټرول لاندې رسنیو دا راپور حقیقت نه لري او هغه تفاهم ‌لیک چې دوی خپور کړی کاملاً ساختګي دی. هېڅوک باید پرهغه څه چې د ایران دولتي رسنۍ یې خپروي باورونکړي. واقعیتونه مهم دي."

د ایران د دولتي رسنۍ په راپورکې ادعا شوې چې امریکا ژمنه کړې چې د ایران سمندري محاصره به پای ته رسوي او په بدل کې یې ایران ژمنه کړې چې د یوې میاشتې په موده کې به د تجارتي کشتیو تګ راتګ تر جګړې مخکې کچې ته بېرته رسوي.

د امریکا ولسمشردونالډ ټرمپ د دوشنبې په ورځ ټینګار وکړ چې له ایران سره احتمالي توافق به یا "ډېر عالي او معنا‌دار" وي او یا به هېڅ ډول توافق نه وي.

د ایران او امریکا ترمنځ خبرې اترې په وروستیو ورځو کې د پاکستان او د سیمې د ځینو نورو هېوادونو په منځګړیتوب نوي پړاو ته داخلې شوې او تمې زیاتې شوې چې د شخړې د پای ته رسولو لپاره یو توافق رامنځته شي.