ملګري ملتونه وايي له فساد سره د مبارزې په برخه کې د افغانستان لاس ته راوړنې ستايي خو په دې برخه کې په لا زیاتو پرمختیاوو ټینګار کوي.

په کابل کې د ملګرو ملتونو مرستندویه دفتر یا یوناما دا خبره نن د فساد په وړاندې د مبارزې د نړیوالې ورځې په مناسبت یوه خبرپاڼه کې کړې ده.

په خبرپاڼه کې د افغانستان لپاره د ملګرو ملتونو ځانګړي استازي تدامیچي یاماموتو له خولې ویل شوي: "ملګري ملتونه د هغو حقوقي کړنلارو، پالیسیو او بنسټیزو پرمختګونو هرکلی کوي، چې له فساد سره د مبارزې لپاره په افغانستان کې رامنځ ته شوی چوکاټ پیاوړی کوي. "

د یماموتو له خولې وړاندې ویل شوي: ”ډیره مهمه ده چې اوس د قوانینو په عملي کولو تمرکز وشي او له فساد سره د مبارزې د هوډ څرګندولو په خاطر له هغو کسانو سره حساب کتاب وشي، چې سرغړونه کوي."

ملگري ملتونه وايي، د جزا د نوي قانون، اطلاعاتو ته د لاس رسي قانون، د فساد په وړاندې د مبارزې قانون او د ۲۰۱۷ کال د فساد پرضد ستراتیژۍ په ګډون د فساد په وړاندې د افغان حکومت د پورته شویو ګامونو ملاتړ کوي خو پر عملي کیدو یې هم ټینګار کوي.

د یوناما خبرپاڼه زیاتوي، ملګري ملتونه هغه ستونزمن امنیتي وضیعت درک کوي چې افغان قاضیان او څارنوالان په کې فعالیت کوي او د قضايي چارواکو هدفي وژنې غندي.

د ملګرو ملتونو په وینا په داسې حال کې د فساد پر ضد د مبارزې عدلي مرکز د درغلیو قضیې څیړي خو دا مرکز لا هم په لوړ کچ د درغلیو د موثرې څیړنې په برخه کې موثر پرمختګ نه لري.

د یوناما په وینا د اداري فساد د اړوندو څیړنو په اړه د نیونې او احضار یو شمیر امرونه او د ممنوع الخروج حکمونه نه دي عملي شوي او ډیر محکوم شوي باید ونیول شي او سزا پرې عملي شي.

ملګرې ملتونه د 2003 میلادي کال راهېسې هر کال د ډیسمبر 9مه د اداري فساد پر ضد د نړېوالې ورځې په نوم لمانځي.

د طالبانو د مالیې وزارت اعلان وکړ چې د ځینو توکو او مېوو پر ګمرکي تعرفو کې زیاتوالی راغلی دی.

دې وزارت د پنجشنبې په ورځ (۱۸ جدی) په یوه خبرپاڼه کې ویلي، پر وارداتي مېوو لکه ناک، انګورو او توتۍ یا سټرابېري باندې ۸۰ سلنه ګمرکي تعرفه لګول شوې ده.

افغانستان په خپله د مېوو یو صادروونکی هیواد دی خو بیا هم ځینې مېوې له ګاونډیو هیوادونو څخه واردوي.

د طالبانو د مالیې وزارت همداراز ویلي چې پر پلاستيکي بوټونو ګمرکي تعرفه له ۳۰ سلنې څخه ۵۰ سلنې ته لوړه شوې او پر پټاکۍ او کاغذباد تعرفه له ۱۰ سلنې څخه ۸۰ سلنې ته زیاته شوې ده.

د خبرپاڼې له مخې، دا تعرفې د ګډې بین‌الوزارتي کمېټې له لوري د کورني صنعت د ملاتړ په هدف ټاکل شوې دي.

د پاکستان او افغانستان ترمنځ دوه‌اړخیزه سوداګري د تېر کال پرتله ۵۳ سلنه کمه شوې ده.

پاکستاني رسنیو نن راپور ورکړ چې د افغانستان او پاکستان ترمنځ سوداګري د ۲۰۲۴–۲۵ مالي کال د لومړۍ نیمایي په ترڅ کې له ۱.۲۶ میلیارد ډالرو څخه د روان مالي کال (۲۰۲۵–۲۶) په همدې موده کې ۵۹۴ میلیون ډالرو ته راټیټه شوې ده. د دې کمښت اصلي لامل د دواړو ګاونډیو هېوادونو ترمنځ د لارو بندېدل بلل کېږي.

د ۲۰۲۵–۲۶ مالي کال له جولای څخه تر دسمبر پورې، د افغانستان او پاکستان ترمنځ د تحارتي مالونو دوه‌اړخیزه سوداګري په څرګند ډول راکمه شوې ده. په پاکستان کې رسمي سرچینو «نېشن» ورځپاڼې ته ویلي چې افغانستان ته د پاکستان صادرات د تېر کال د همدې مودې پرتله ۵۵ سلنه کم شوي، چې له ۷۵۴ میلیون ډالرو څخه ۳۳۶ میلیون ډالرو ته راښکته شوي دي.

همداراز، له افغانستان څخه د پاکستان واردات هم د تېر کال پرتله ۴۹ سلنه کم شوي او له ۵۰۷ میلیون ډالرو څخه ۲۵۸ میلیون ډالرو ته رسېدلي دي.

د همدې بدلونونو له امله، د دواړو هېوادونو مجموعي سوداګري د تېر کال پرتله ۵۳ سلنه کمه شوې ده.

اروپايي اتحادیه او د «اکسیپت» تحقیقاتي موسسه په افغانستان کې د اوبو د بحران او د خلکو په ژوند د اقلیمي بدلونونو د اغیزو د څیړنې لپاره انلاین غونډه کوي.

اروپايي اتحادیې د پنجشنبې په ورځ ( دمرغومي په ۱۸ مه) په خپله ایکسپاڼه ولیکل چې یاده غونډه د جنوري په ۲۱مه دایریږي.

دغه راز اکسیپت موسسې په خپل ویبسایت لیکلي دي چې په غونډه کې په کابل د ځمکې لاندې اوبو د کمښت او کلیوالي سیمو خصوصا د هلمند د سیند د حوزې سیمو ته د اوبو د کمښت دبحران غځیدل څیړل کیږي.

دغونډې تنظیموونکي وايی چې دغه بحران د ۳،۵ ملیون کسانو د ژوند چارې ګواښي.

افغانستان دنړۍ له هغو هیوادونو څخه دی چې د اقلیم له بدلون څخه سخت متاثر شوي دي او دغه هیواد په روان کال کې هم د ورښت له کموالي سره مخ دی.

د افغانستان د خبریالانو مرکز په ارزګان ولایت کې د طالبانو لخوا د ذیروح اجسامو په عکاسي اود تصویرونو په نشر باندې بندیز غندي او دبیان دازادي او ازادو رسنیو د اصولو خلاف کار یې بولي.

مرکز د پنجشنبې ورځې په اعلامیه کې وویل چې دارزګان دامربالمعروف او نهی عن المنکر ادارې په دغه ولایت کې د ذیروحو اشیاوو فیلم اخسیتل او خپرول منع کړي دي.

له دغه دستور سره سم ،د ارزګان داطلاعاتو او فرهنګ ریاست د ارزګان تلویزیون راډیو ته اړولی دی.

محلي خبریالان هم له عکاسي او دتصویرونو له خپرولو منع شوي دي.

اعلامیه وايي چې د ارزګان د اطلاعاتو او فرهنګ ریاست د مرغومي د ۱۷مې په مکتوب کې ویلي دي چې دغه لارښود د امربالمعروف د قانون د اولسمې مادې په اساس صادر شوی او رسنۍ باید له عکاسي ډډه وکړي.

دافغانستان د خبریالانو مرکز له طالبانو غواړي چې په خپله دغه پریکړه دې بیرته واخلي.

دافغانستان د خبریالانو د مرکز د معلوماتو په اساس ، ارزګان څلورویشتم ولایت دی چې د ذیروحو اجسامو د تصویرونو خپرول رسما په کې منع شوي دي.

تردې مخکې دا ممنوعیت په ۲۳ نورو ولایتونو کې اعلان شوی دی.

په افغانستان کې د طالبانو د حکومت مشرتابه په خپل یو نوي فرمان کې د اوبو او انرژۍ وزیر ملا عبداللطیف منصور د کلیو د بیا رغونې او پراختیا وزیر ټاکلی او ددغه وزارت وزیر ملا محمد یونس اخندزاده یې د اوبو او انرژۍ وزیر ټاکلی دی .

د طالبانو د حکومت ویاند ذبیح الله مجاهد دپنجشبنې په ورځ په خپله ایکسپاڼه ولیکل چې ددغو ټاکنو په ترڅ کې د افغانستان د برېښنا شرکت عمومي رئیس ډاکټر عبدالباري عمرهم د بهرنیو چارو وزارت د تشریفاتو رئیس ټاکل شوی دی.

سره له دې چې د طالبانو د حکومت په کابینه کې بدلونونونه معمول دي خو د اوبو او انرژۍ په مهم وزارت کې نوی بدلون په داسې حال کې اعلانیږي چې ملګرو ملتونو په خپل تازه راپور کې خبرداری ورکړی چې په افغانستان کې په روان ژمي کې د واورې او باران کچه ټیټه ده او په راتلونکو میاشتو کې به د اوبو په سرچینو ، کرنه او د خوراکي موادو په خوندیتوب جدي اغیز وکړي.

د اسپانیا د بهرنیو چارو وزارت د دغه وزارت په اډانه کې د افغان میرمنو او نجونو د ملاتړ یوه خونه رامنځته کړه.

د دغې خونې موجودیت نن پنجشنبه ( د جدي ۱۸مه) په هغې غونډه کې اعلان شو چې د هسپانیا صدر اعظم پیترو سانچز، ډيپلوماتانو او د افغانستان د ښځو یوشمېر فعالانو په کې برخه اخیستې وه.

د افغانستان لپاره د ښځو په نوم یوه سازمان پر خپله ایکس پاڼه لیکلي چې دغه نوښت د افغانستان د فعالو ښځو د دوامداره هڅو پر مټ شوی دی.

که څه هم د دغې خونې د فعالیتونو په اړه ډېر جزییات نشته، خو اسپانیا په ۲۰۲۵ کال کې د افغان ښځو د عدالت غوښتنې د لږ تر لږه دوه غونډو کوربنه وه.

افغان فعالې ښځې له دې لارې له نړیوالې ټولنې غواړي چې د طالبانو له حکومت سره د نجونو او ښځو د اساسي حقونو د پښو لاندې کولو له کبله حساب کتاب وکړي.

طالبان که څه هم ادعا کوي چې د نجونو او ښځو حقونه یې د اسلام په چوکاټ کې ورکړي دي، خو ګڼ شمېر افغانان، د اسلامي همکاریو سازمان او د بشري حقونو سازمانونه له دوی سره یوه خوله نه دي.

یو اتلس کلن افغان پرون چهارشنبه د بریتانیا په یوه محکمه کې هغه تورونه رد کړل چې ګواکې د لسګونه کډوالو ژوند یې خطر کې اچولی و.

د امان ناصر په نوم دغه ځوان تورن دی چې د ۴۶ ناقانونه کډوالو یوه ربړي بیړۍ یې له فرانسې څخه د بریتانیا په لور بیولې ده.

دغه افغان په محکمه کې ویلي، دی مجبور کړای شو و چې دغه بیړۍ له فرانسې بریتانیا خواته هدایت کړي.

د هغه بله محکمه د راتلونکې فبرورۍ میاشتې په ۹مه جوړېږي.

دا د مانش کانال له لارې لومړۍ ډله کډوال دي چې د ۲۰۲۶ کال په لومړیو کې بریتانیا ته رسیدلي دي.

د بریتانیا حکومت په نوي قانون کې هغه کسان مجرم پيژني چې کډوال په دې خطرناکه لاره بریتانیا ته رسوي.

۲۰۲۵ کال کې ۲۹ کډوالو پر دغه لاره ژوندی بایللی دی.

د افغانستان او پاکستان د خصوصي سیکتورونو مرکچي کېمېټې پرون (چهارشنبه) د دوو هیوادونو ترمنځ د ترانزیت او سوداګرۍ د لارو د پرانیستو په اړه غونډه وکړه.

ټاکل شوې ده چې د دواړو خواوو کمېټې خپل وړاندیزونه له خپلو حکومتونو سره شریک کړي.

تر دې وړاندې د پاکستان د سوداګرۍ او صنایعو خونو د افغانستان د سوداګرۍ او پانګونې خونې ته د دواړو هېوادونو ترمنځ د سوداګریزو او ترانزیتي ستونزو د حل په هدف، په ځانګړې توګه د لارو د پرانیستلو لپاره، د مذاکراتو وړاندیز کړی و. دا وړاندیز د افغانستان د سوداګرۍ او پانګونې خونې له لوري له هرکلي سره مخامخ شو او د همدې هدف لپاره څو انلاین غونډې هم وشوې.

د افغانستان او پاکستان ترمنځ لارې د ۲۰۲۵ په اکتوبر کې پر کابل او پکتیکا د پاکستان له هوايي حملې او د دغو حملو په وړاندې د طالبانو له ځوابي بریدونو وروسته د پاکستان له لوري بندې شوې.

وروسته د طالبانو حکومت اعلان وکړ چې تر هغو به له پاکستان سره لارې خلاصې نه کړي چې د لارو د نه بندولو په اړه یې کلک ضمانت نه وي ورکړی.

د طالبانو د حکومت د بهرنیو چارو وزیر، امیرخان متقي، د عمان له بهرنیو چارو وزیر بدر بن حمد البوسعیدي سره د افغانستان او عمان ترمنځ د دوه‌اړخیزو اړیکو او د سوداګریزو، ترانزیتي او ترانسپورتي همکاریو د پراختیا په اړه خبرې کړې دي.

د طالبانو د بهرنیو چارو وزارت تېره شپه (د جدي ۱۷مه) په خبرپاڼه کې ویلي چې ښاغلي متقي عمان ته خپل وروستی سفر ګټور بللی او دواړو لورو په وروستیو اوونیو کې د دوو هېوادونو ترمنځ د بېلابېلو همکاریو د پراخولو لپاره د پلاوو سفرونه مهم ارزولي دي.

د خبرپاڼې له مخې، په دې ټیلیفوني خبرو کې د عمان د بهرنیو چارو وزیر کابل ته د سفر بلنه هم ترلاسه کړې ده.

د طالبانو د بهرنیو چارو وزیر تېر کال د حوت په میاشت کې په یوه رسمي سفر عمان ته تللی و او هلته یې له البوسعیدي او د دغه هېواد له یو شمېر نورو جګپوړو چارواکو سره لیدنې کړې وې.

د طالبانو حکومت د ۱۴۰۳ کال په سنبلې کې د عمان په پلازمېنې مسقط کې د افغانستان د سفارت کنټرول ترلاسه کړ.

د طالبانو د کورنیو چارو د وزارت ویاند وایي چې د تخار په چاه اب ولسوالي کې د یوه قراردادي شرکت او د سیمې د اوسیدونکو ترمنځ د رامنځته شوي اخ و ډب له امله څلور تنه وژل شوي او پنځه تنه نور ټپيان دي.

عبدالمتین قانع نن د دې پیښې په تړاو چې د جمعې په ورځ شوې، د دوو تنو د نیولو خبر هم ورکړ.

د ښاغلي قانع په باور په وژل شویو کې درې تنه د سیمې اوسیدونکي دي او یو تن د قراردادي شرکت کارکوونکی دی.

د طالبانو د کورنیو چارو د وزارت ویاند زیاته کړه چې د اوس لپاره د سرو زرو د دې شرکت کارونه دریدلي او د پولیسو تحقیقات ادامه لري.