د سعودي عربستان دولتي رسنۍ وايي چې د سعودي ژورنالېست جمال خاشقجي د قتل پرسر د ۱۱ تنو محاکمه په پلازمېنه ریاض کې پرون پنجشنبه پیل شوه.

څارنوالانو د څلورو تورنو لپاره د اعدام غوښتنه کړې ده.

تراوسه پورې په‌دې قضیه کې د تورنو کسانو نومونه رسماً نه‌دي اعلان شوي.

د سعودي عربستان د حکومت منتقد جمال خاشقجي چې په امریکا کې اوسېده، د تېرکال د اکتوبر په دوهمه نېټه هغه مهال ووژل شو چې د ترکیې په استانبول کې د سعودي عربستان قونسلګرۍ ته ننوت.

د ده مړی تراوسه پورې موندل شوی نه‌دی.

په پاکستان کې د پخواني صدراعظم عمران په ملاتړ لاریونونه د یوې اوونۍ لپاره وځنډول شول.

رویترز خبري اژانس نن شنبه د (سپټمبر۲۶مه) د خیبرپښتونخوا د اعلی وزیر او د تحریک انصاف ګوند (پي ټي ای) غړي سهیل افریدې په حواله ویلي،"د لاریونونو ځنډول زموږ د ستراتیژي یوه برخه ده، موږ باید د پاکستان فډرالي حکومت ستړی کړو".

افریدې وړاندې ویلي چې دغه لاریونونه د اکټوبر۴مې ته ځنډول شوي دي.

پي ټي ای د عمران په ملاتړ سبا یکشنبې د اسلام اباد په ګډون د پاکستان په لویو ښارونو کې پراخ لاریونونه پلان کړي وو.

پاکستاني چارواکو فرانس پریس خبري اژانس ته ویلي چې د دې لاریونونو لپاره يې په اسلام اباد کې ۲۲زره امنیتي ځواکونه او دوه پوړییز کانتیرونه ځای پرځای کړي دي.

د چارواکو په خبره، د پېښور او اسلام اباد ترمنځ ټولې لارې تړل شوي او د خلکو تګ راتګ له ستونزو سره مخ دی.

۷۳کلن عمران خان له ۲۰۲۳کال راهیسې د مالي فساد، د حکومت ضد د خلکو پارولو او یو شمیر نورو قضیو په تور په زندان کې دی.

عمران خان پر ځان لګیدلي ټول تورونه ردوي او وايي چې دا قضیې سیاسي انګیزه لري.

په منځني ختیځ کې د امریکا مرکزي قوماندانۍ (سنټکام) پرون جمعه وویل، د ایران د سمندري محاصرې د دویم پړاو له پیل راهیسې يې ۱۲۲ سوداګریزې بیړۍ اړ کړي چې خپل مسیر بدل کړي.

د سنټکام دې اقدام د ایران د تیلو صادرات تقریبا په ټپه درولي دي.

امریکا د ایران د سمندري محاصرې دویم پړاو په تیره سرطان میاشت کې وروسته له هغه پیل کړ چې په هرمز تنګي کې د تیلو پر څو ټانګرونو بریدونه وشول.

په عین حال کې یو امریکايي چارواکي رویترز خبري اژانس ته ویلي چې د میزان له پیل راهیسې شاوخوا۶۰ سوداګریزې بیړۍ له هرمز تنګي تیرې شوي دي.

د دغه چارواکي په خبره، په وروستیو میاشتو کې دا لومړی ځل و چې په دې شمیر د خامو تیلو ډیرې سوداګریزې کښتۍ له دې تنګي تیرې شوې.

ایران او امریکا دواړه پر هرمز تنګي د کنټرول ادعا لري.

پر ایران د امریکا له بریدونو مخکې له تنګي د نړۍ نژدې یوه پر پنځمه برخه تیل تیریدل.

سعودي عربستان وايي، هوايي دفاعي ځواکونو يې نن شنبه د حوثي یاغیانو بې‌پیلوټه الوتکې او توغندي شنډ او له منځه وړي دي.

حوثیانو دا توغندي د ریاض پر سویل لوېدیځو سیمو توغولي وو.

د سعودي د حکومت په خبره، دوه بې‌پیلوټه الوتکو په ریاض کې یو شمیر سیمې هدف ګرځولي او دوه بالستیک توغندي د خمیس مشیط پر لور توغول شوي دي.

د حوثي یاغیانو سیاسي دفتر ویلي، دا بریدونه د "جګړې د پراخیدو لپاره لومړني اقدامات" دي.

د خلیج هېوادونو د همکارۍ د شورا منشي دغه بریدونه غندلي او هغه یې د سعودي عربستان د "حاکمیت ښکاره سرغړونه" او د ملکي وګړو امنیت او د سیمې ثبات ته ګواښ بللي دي.

په وروستیو کې حوثیانو د سعودي د تیلو پر تاسیساتو بریدونه زیات کړي دي.

د ایران له ملاتړه برخمنه د حوثي یاغیانو ډله په یمن کې سره سمندرګي ته څیرمه ټولې ساحلي سیمې کنټرولوي.

د ایران ولسمشر وايي چې تهران چمتو دی چې دخپلو یورانیمو د غنا کچه له ۶۰ سلنې راټیټه کړي او خپل اټومي پروګرام د څار او تصدیق لپاره پرانیزي.

مسعود پزشکیان دغه څرګندونې له فاکس نیوز شبکې سره په مرکه کې کړې دي چې د پنجشنبې په ماښام خپره شوه.

د یورانیمو د غني کولو کچه او د ایران د اټومي پروګرام د څار څرنګوالی د تهران او واشنګټن ترمنځ مهم اختلافي موضوعات دي. امریکا او متحدین یې اندېښمن دي چې له دې موادو څخه امکان لري د اټومي وسلو د جوړولو لپاره کار واخیستل شي.

د فرانسې ولسمشر د سعودي عربستان د نفتي تاسیساتو د ساتنې لپاره دغه هیواد ته د ځواکونو او پوځي تجهیزاتو د استولو خبر ورکړ.

ایمانویل مکرون د پنجشنبې په ورځ ( تلې دویمه) په یوه ټلویزیوني مرکه کې وویل چې پاریس دیمن د حوثیانو له بریدونو وروسته د ینبع د ستراتیژیک بندر د ساتنې لپاره عربستان ته ، «تجهیزات او ځواکونه» استوي.

هغه وویل :«مونږ ددغو تاسیساتو د ساتنې لپاره ، د ځواکونو ، رادار او دفاعي وسایلو په شمول تجهیزات استوو».

د فرانسې ولسشمر دا هم وویل چې دغه اقدام په نښته کې د ښکیلتیا په معنا نه دی بلکه یوازې «ددغه ځای د ساتلو لپاره دی».

ینبع بندر کې د سعودي عربستان د تیلو سترې ذخیرې او تفصیه خونې دي او ددغه هیواد د « ختیځ – لویدیځ» د پایپ لاین یوه برخه ګڼل کیږي.

د څه دپاسه ۱۲۰۰ کیلومیترو په اوږدوالي دغه پایپ لاین د ورځې د ۷ ملیون بوشکه تیلو د لیږد ظرفیت لري.

د یاد پایپ لاین فعالیت وروسته لدې چې دتیرې وږي میاشتې په شلمه د عراق له خاورې د ډرون برید ورباندې وشو په احتیاطي اقدام کې وځنډول شو.

پاکستاني چارواکو لسګونه زره امنیتي ځواکونه اسلام‌اباد کې ځای پر ځای کړي دي.

پاکستاني چارواکو د پنجشنبې په ورځ اسلام‌اباد ته د ننوتلو او وتلو مهمې لارې د کانټینرونو په وسیله وتړلې څو د پخواني صدراعظم عمران خان د پلویانو د لاریون چې پلان لري د یکشنبې په ورځ‌یې ترسره کړي، مخه ونیسي.

پاکستاني چارواکو د فرانسې خبري اژانس ته ویلي چې د امنیت لپاره‌یې ۲۲ زره امنیتي ځواکونه ځای پر ځای کړي او له ګاونډي ایالت، خیبرپختونخوا سره‌یې د تګ راتګ لارې هم تړلې دي.

خیبرپختونخوا کې د عمران خان ګوند واکمن دی.

د روانې اوونۍ په پیل کې د عمران خان د خویندو، علیمه خان، عظمیٰ خان او نورین نیازۍ، نیول کېدو وضعیت لا پسې کړکېچن کړی دی.

هغوی تورنې شوې دي چې "د ټولنیزو رسنیو له لارې یې پلویان هڅولي او د دولتي ادارو پر ضد یې پارونې کړې دي".

د جاپان ۱۷ کلن لامبوزن، شین اوهاشي، د پنجشنبې په ورځ «د تلې په دوهمه»، د توکیو په اسیایي لوبو کې د نارینه‌وو د ۲۰۰ متره پروانې لامبو نړیوال ریکارډ مات کړ.

اوهاشي دغه واټن په ۲ دقیقو او ۴.۸۳ ثانیو کې وواهه او د چینايي لامبوزن، چین های‌یانګ پخوانی نړیوال ریکارډ یې له نیمې ثانیې څخه په ډېر توپیر مات کړ.

اوهاشي د سیالیو له پیل څو ورځې وړاندې پر «کووېډ-۱۹» اخته شوی و او شاوخوا ۳۹ درجې تبه‌یې لرله.

هغه وویل، ناروغۍ اړ کړ چې څه موده بشپړ استراحت وکړي او د ده په باور، همدې استراحت‌یې د سیالیو لپاره په چمتووالي کې مرسته وکړه.

د فرانسې د خبري اژانس د راپور پر اساس، دا د توکیو په اسیایي لوبو کې د اوهاشي د سرو زرو دوهم مډال دی.

هغه تر دې مخکې د ۱۰۰ متره پروانې لامبو په سیالۍ کې هم د سرو زرو مډال ګټلی و او د جمعې په ورځ به د درېیم سرو زرو مډال د ګټلو لپاره په ۵۰ متره سیالۍ کې برخه واخلي.

اوهاشي وویل، راتلونکی هدف‌یې د راتلونکي کال په نړیوالو سیالیو کې د سرو زرو مډال ګټل او وروسته په المپیک کې اتلولي ده.

پروانه لامبو هغه ډول لامبو ده چې ورزشکار په‌کې خپل دواړه لاسونه او پښې په یو وخت، د پروانې د حرکت په څېر، په اوبو کې خوځوي.

یوه نوې څیړنه ښيۍ چې حکومتونه د نړۍ د ۳۰سلنه ځمکې، اوبو او سمندري سیمو د ساتنې په برخه کې د ملګروملتونو له ټاکل شوو موخو لیرې پاتي دي.

د چاپیریال ساتنې د څو ادارو یوه څيړنه چې پرون چهارشنبې د (سپټمبر۲۳مه) خپره شوې په کې راغلي چې اوسمهال د نړۍ شل سلنه ځمکه او لس سلنه سمندري اوبه د حکومتونو تر رسمي ساتنې لاندې دي.

په ۲۰۲۲کال کې د نړۍ ۲۰۰ هېوادونو د "حیاتي تنوع په نړیوال چوکاټ" کې هوکړه وکړه چې تر ۲۰۳۰کاله به د نړۍ ۳۰سلنه ځمکې او د سمندري اوبو د رسمي ساتنې لپاره کار وکړي.

دغه نوې څیړنه ښيي چې حکومتونو د دې ژمنې لس سلنه هم پوره کړې نه ده.

ملګروملتونو د حکومتونو لپاره د ځمکې او سمندري اوبو د ساتنې پلان له اقلیمي بدلون سره د مبارزې په موخه رامنځته کړی دی.

د ایران ولسمشر مسعود پزشکیان وايي، "موږ ترهګر نه یوو او د اټومي پروګرام له غني کیدو به په شا نه شو".

پزشکیان پرون چهارشنبې د (سپټمبر۲۳مه) په واشنګټن کې د ملګرو ملتونو د عمومي اسمبلۍ په۸۱مه ناسته کې د امریکا د ولسمشر ډونالډ ټرمپ څرګندونو ته په غبرګون کې وویل،" د ټرمپ خبرې د زورواکۍ د خوی نښه ده او د زور منطق د ملګروملتونو د منشور خلاف دی".

د هغه په ټکو، د ایران حکومت خبرو اترو ته چمتو دی خو "د زور ژبه نه مني" او "یرغلګر به پېښمانه" کړي.

د امریکا ولسمشر ډونالډ په همدې ناسته کې په خپلو خبرو کې ویلي و چې واشنګټن به اجازه ور نه کړي چې تهران اټومي وسلو ته لاسرسی ومومي.

د ټرمپ په خبره، که ایران بیا دا هڅه وکړي بریدونه به پرې وکړي.

پرون چهارشنبې د ملګروملتونو د عمومي اسمبلۍ ناسته وه چې د نړۍ مشرانو او یو شمیر نورو لوړوپوړو چارواکو په کې ګډون کړی وو.

له ایران څخه ولسمشر پزشکیان او د بهرنیو چارو وزیر عباس عراقچي په دې ناسته کې ګډون کړی وو.

یوه نوې څېړنه ښيي چې نړۍ تر ۲۰۳۰ کال پورې د ځمکې، داخلي اوبو او سمندري سیمو د لږ تر لږه ۳۰ سلنې د ساتنې له هدفه لا هم ډېره شاته ده.

د څېړنې له مخې، اوس‌مهال شاوخوا ۲۰ سلنه وچې ځمکې او یوازې ۱۰ سلنه سمندري سیمې په رسمي ډول تر ساتنې لاندې دي.

که هېوادونه خپلې اوسنۍ ژمنې هم پوره کړي، تر ۲۰۳۰ کال پورې به یوازې ۲۶ سلنه وچې او ۱۲ سلنه سمندري سیمې خوندي شي.

څېړونکي وايي، یوازې د سیمو «محفوظې» اعلانول کافي نه‌دي، ځکه له اوسنیو خوندي سمندري سیمو یوازې ۳،۵ سلنه‌یې عملاً په اغېزمن ډول ساتل کېږي.

د مالي سرچینو کمښت هم د طبیعي تنوع د ساتنې پر وړاندې له مهمو خنډونو څخه بلل شوی دی.

په ۲۰۲۲ کال د نړۍ کابو ۲۰۰ هېوادونو «له ۳۰ تر ۳۰» په نوم د مونتریال د ژواک د تنوع له چوکاټ سره په دې هدف موافقه وکړه چې تر ۲۰۳۰ پورې به لږ تر لږه ۳۰ سلنه وچې، داخلي اوبه او ۳۰ سلنه ساحلي سیمې په اغېزمن ډول ساتل کېږي.